Ég hef frekar verið þeirrar skoðunar að óttinn við breytingar í landbúnaðarkerfinu sé ástæðulaus, að hann sé grýla.
Það verða áfram styrkir í landbúnaðinum, en sér hvert mannsbarn hversu óráðlegt það er að hafa styrkina framleiðslutengda, það er að binda þá við ákveðnar tegundir framleiðslu í stað þess að tengja þá landnýtingu. Þetta býr til kerfi sem er afar óhagkvæmt og staðnað – enda hefur þróunin í heiminum verið sú að menn hverfa frá framleiðslustyrkjum.
Menn tala um mikið flóð landbúnaðarvara sem muni koma inn í landið. Það er held ég ekki rétt. Landbúnaðurinn mun áfram njóta ákveðinnar fjarlægðarverndar. Ferskar mjólkurvörur er til dæmis erfitt að flytja milli landa. Sauðfjárbændur eiga áfram að geta notið þess hversu elsk íslenska þjóðinn er að suðkindinni og lambakjötinu, en það þarf að þróa framleiðsluna þannig að meirihluta búpeningsins sé ekki ekið í örfa sláturhús, sem eru eins og risaverksmiðjur, og allt svo vakúmpakkað.
Þetta er gæðavara og það þarf að selja hana sem slíka.
Við höfum dæmi um grænmetisframleiðslunni. Þar ríkir frelsi til innflutnings. Afleiðingin er sú að íslenskt grænmeti hefur stórbatnað. Framleiðslan er líka miklu fjölbreyttari. Það eru í boði margar tegundir af tómötum í staðinn fyrir þennan eina íslenska tómat sem var á boðstólum í gegnum árin. Garðyrkjubændur eru farnir að framleiða jarðarber og hindber sem mikil eftirspurn er eftir. Íslenska varan er yfirleitt betri en sú sem kemur frá útlöndum.
Við erum líka komin stutt á veg í framleiðslu lífrænnar vöru. Sá markaður fer sístækkandi erlendis, maður sér stórverslanir sem leggja áherslu á lífrænt. Hér hafa sprottið upp nokkrar slíkar búðir og þær eru mjög vinsælar. En það er eins og þetta sé olnbogabarn í landbúnaðarkerfinu – þar hefur kröftum verð eytt í afar máttlaust verkefni sem nefnist Beint frá býli. Þetta er vissulega ákveðin viðleitni, en það þarf að gera miklu meira til að færa bændurna nær neytendunum.
Allt má þetta gera á sanngjarnan hátt. Flestir Íslendingar vilja að landbúnaðurinn sé blómlegur. En hann er reyrður í viðja hafta og vanahugsunar og svo eru stórir hagsmunaðilar sem engu vilja breyta. Miklar breytingar hafa líka orðið. Stór hluti bænda er í öðrum störfum meðfram landbúnaðnum, ferðaþjónusta verður æ fyrirferðarmeiri í sveitunum og svo hefur það gerst í nokkuð stórum stíl að menn sem ekki eru bændur hafi keypt jarðir.
En aðalmálið er að ef breytingar eru gerðar á landbúnaðarkerfinu æsingalaust og af skynsemi, þá er ekkert að óttast.
