Það er merkilegt með trúna á frjálsan markað sem á að leysa öll mál með sinni ósýnilegu hönd.

Hún hefur náttúrlega beðið ákveðið skipbrot – við sjáum að helsta þjóðfélagstilraun dagsins í dag er auðræði, plutókratí, ríkidæmi færist sífellt á færri hendur.

Um leið verður staða millistéttarinnar ótryggari – og hinir lægst launuðu eru að keppa um störf sem ekki er hægt að framfleyta sér á, vinnuöryggið er ekkert, það eru farnir að tíðkast svokallaðir zero-hour samningar þar sem hægt er að vísa fólki úr vinnu á nokkurs fyrirvara og án launa.

Það er náttúrlega hrikalega erfitt að réttlæta þetta, enda rísa óánægjubylgjur bæði hægra og vinstra megin í stjórnmálunum.

En það eru samt menn sem reyna það. Þeir eru samt eiginlega hættir að vísa í fræði Adams Smith eða Miltons Friedman, heldur er það vaðallinn úr Ayn Rand sem er notaður í réttlætingarskyni.

Rand skrifaði afar langar og hrútleiðinlegar bækur – furðulega melódramatískar – þar sem hún boðar einhvers konar ofurmennishugsjón. Það er athafnamaðurinn sem er ofar öllu – hann er ofar lýðnum og hælbítunum sem skilja hann ekki og hafna yfirburðum hans.

Nú á þetta í raun voða lítið skylt við markaðshyggju, minnir í raun frekar á fabúleringar Nietzsches um ofurmennið. Rand segir að ekki megi hrófla við milljarðamæringum – hvað ef þeir fara burt og skilja hina eftir? spyr Hannes H. Gissurararson í nýrri grein. Þarna er endurómur af Ayn Rand. (NB. það er reyndar nákvæmlega þetta sem hefur verið að gerast, eða hversu miklir fjármunir eru í skattaskjólum heimsins?)

Helsta svarið við auðræðinu er samstaða launafólks. Það er í rauninni það eina sem dugir til frambúðar. Það var ekki tilviljun að Thatcher og Reagan lögðu áherslu á að brjóta á bak aftur verkalýðsfélög. Rand hataði verkalýðsfélög – hún var reyndar mótfallin lýðræði líka.

Ein lexía þessa auðræðistíma er hversu verkalýðsfélög eru nauðsynleg; þau samfélög sem dafna hvað best eru þar sem verkalýðshreyfingin er sterk, Norðurlöndin og Þýskaland.