Ólafur Ágúst Guðmundsson sendi mér þessa grein.
— — —
Ef ég hefði viljað stunda „fjármálaverkfræði“ á nýliðnum árum hefði ég byrjað á að skapa mér aðstöðu.
• Koma sér fyrir í „fjármálafyrirtæki“ af einhverju tagi
• Búa um sig í „eignastýringardeild“ eða sambærilegum stað í skipuritinu
• Fá aðgang að rafrænu viðskiptaborði með öflugar nettengingar við umheiminn
Nauðsynlegt er að hægt sé að kaupa og selja verðbréf á alþjðamarkaði með litlum fyrirvara og lítilli fyrirhöfn. Þá kemur tvennt til.
• Koma upp kauphöll í landinu
• Kauphöllin lætur rafvæða alla vörslu og viðskipti með verðbréf
• Skjöl á pappírsformi í raun innkölluð eða ógilt
Lykill arðbærrar fjármálastarfsemi er færslan (the transaction). Og systir færslunnar er bakvinnslan (transaction processing). Því fleiri færslur og meiri bakvinnsla, og því hærri þjónustugjöld á hverja færslu, þeim mun hærri tekjur handa mér og mínum.
Ef færslustarfsemin væri takmörkuð við innlendar fjármálastofnanir, væru vaxtarmöguleikar óþarflega takmarkaðir. Með tengingum við Internetið opnast margir möguleikar í rafrænnni alþjóðlegri fjármálastarfsemi, og alvöru fjármálafyrirtæki koma sér upp gervihnattabúnaði til að tengjast milliliðalaust við erlenda þjónustuaðila. Kosturinn við þetta milliliðaleysi er meðal annars að algjör leynd getur verið á viðskiptunum, sem ekki er eins einfalt í almennum Internettengingum.
Smákóngaálfan Evrópa er gósenland okkar sem þurfum sérlegar lausnir í fjármálastarfsemi, og því kemur sér vel að vera á evrópska efnahagssvæðinu. Fjórfrelsið. Frjálsir flutningar fjármagns. Leyndarhefð.
Í Lúxemborg er fyrirtækið Clearstream, sem ekki er framleiðandi skólphreinsibúnaðar, heldur svokallað clearinghouse (uppgjörsþjónusta) eða clearing bank. Rafrænar pantanir á tilteknum færslum milli counterparties (gagnaðila, áskrifenda, viðskiptamanna meðal fjármálafyrirtækja) berast til höfuðstöðvanna og þaðan aftur með sjálfvirkum hætti á ljóshraða til gagnaðilans, the counterparty (viðskiptavinur er of einfalt hugtak til að ná yfir stórstígar framfarir fjármálaheimsins).
Clearstream Banking S.A. er bakvinnsludeild Deutsche Börse (þýsku kauphallarinnar í Frankfurt). Í Brüssel er helsti samkeppnisaðilinn, Euroclear. Helsti kosturinn við Clearstream er að það nýtur bankaleyndar í samræmi við aðra fjármálastarfsemi í Lúxemborg. Hluti af sjálfvirkri vinnslu hjá clearinghouse eins og Clearstream er færsla rafræns bókhalds jafnóðum og millifærslurnar gerast, og nauðsynlegir útreikningar vegna mismunandi gengis eru framkvæmdir sjálfvirkt samkvæmt „prófíl“ (business rules) aðildarbankans hjá Clearstream. Auk þess að koma fjármunum áleiðis framkvæmir Clearstream rafræna innheimtu þjónustugjalda fyrir færsluna hjá okkur fjármálafyrirtækjunum.
Ekki er ætlunin að hafa mikið af vönu starfsfólki til að sjá um áhættumat verkefna, til þess kaupum við tilbúinn hugbúnað frá erlendum fyrirtækjum. Innlendir tæknimenn sjá um forritun á aðlögun kerfa, og umsjón með tölvuveri fyrirtækisins sem lýtur ströngum kröfum um rekstraröryggi og upplýsingaleynd.
Hæpnustu afleiðupappírunum er hægt að pakka inn í vafninga, með bréf af ólíkum uppruna flækt saman og þegar vafningurinn er nógu stór (dýr) er hagstætt að bjóða út tryggingu á honum sem matsfyrirtæki eru sátt við. Iðgjöld af þeim tryggingum (skuldatryggingarálög) komast fyrir í næsta vafningi utanum hinn.
Þá er maður kominn með aðstöðuna, og næst er að gera viðskiptaáætlunina. Ætlunin er að hafa til vörslu sem mest af verðbréfum, bæði eigin fyrirtækis og viðskiptavina sem láta okkur ávaxta fyrir sig eignir. Verðbréfin eru skuldabréf, hlutabréf og afleiðuvörur sem við búum sjálfir til úr eignum sem eru í vörslu (custody). Hlutabréf geta verið skráð eða óskráð eftir hentugleikum.
Upphaflega einbeitum við okkur að ávöxtun hlutabréfa. Ekkert er að hafa upp úr þjónustugjöldum sem smásöluviðskiptavinurinn (retail brokerage) greiðir fyrir vörsluna og ávöxtunina. Það gerir ekkert til því aðalpeningurinn er í því að braska með vörsluféð á bak við viðskiptavininn, wholesale brokerage. Arður sem sjóðir okkar greiða viðskiptavinum af vörslufé verði minnihluti þess arðs sem að meðaltali tekst að hafa af braski (trading) með féð á alþjóðlegum markaði.
Þegar bréfin eru tekin til vörslu samþykkir eigandinn að fjármálafyrirtækið ráðstafi þeim frá degi til dags að eigin geðþótta, og arðsemin sem þannig myndast geti verið miklu meiri en það sem viðskiptavinurinn fær í sinn hlut.
Með því að búa til þennan sýndarveruleika gagnvart viðskiptavininum, en stunda aggressívt brask innávið er hægt að ná gríðarlegri framlegð úr eignastýringunni. Brúttóarðurinn er miklu hærri en nettóarðurinn sem viðskiptavinurinn fær að vita um. Eins konar tvöfalt bókhald.
Aðkoma Clearstream er ómissandi. Eingöngu fjármálafyrirtæki eða eignarhaldsfyrirtæki stóreignamanna komast þar í viðskipti, og allt er miðað við að einstakar færslur séu mjög stórar. Færsla getur verið t.d. 50 milljarðar króna, en þar sem færslur eru rafrænar og glóbalíseraðar geta slíkar upphæðir skipt um eigendur mörgum sinnum á dag og endað aftur í vörslu upphaflega bankans án þess að viðskiptavinurinn viti neitt um það. Þetta væri ekki hægt í gamla kerfinu þegar stimpla þurfti bréf úr pappír og senda þau með pósti milli landa með tilheyrandi töfum. Sömu trix og í FOREX, gjaldeyrisbraski, gagnast í þessum hraðvirku og ódýru viðskiptum með verðbréfin.
Ef eigandinn væri sjálfur að þessu hér heima væri hver einasta sala og kaup framtalsskyld, en rafrænu viðskiptin gegnum Clearstream eða Euroclear njóta sérstöðu vegna umfangs síns og aflandsstöðu.
Já, ef ég hefði ætlað út í efnahagsbrot. En það var aldrei ætlunin.
Ólafur Ágúst Guðmundsson
rafeinda- og tölvuverkfræðingur
30.1.2009
