Þessa grein skrifaði ég á vefinn Silfur Egils 27. nóvember 2003. Hann var þá vistaður á Strik.is. Tilefnið voru ofurlaunagreiðslur til bankastjóranna Sigurðar Einarssonar og Hreiðars Más Sigurðssonar sem ollu því að Davíð Oddsson strunsaði í Búnaðarbankann í Austurstræti og tók út aurana sem hann átti þar.
Eins og allir vita var þetta einungis forsmekkur að ofurlaununum og fjármálasukkinu sem kom síðar.
— — —
Allmjög er Davíð stór í sniðum þar sem hann fer út úr Stjórnarráðinu þennan dag, gengur hröðum skrefum inn Austurstrætið, og inn í uppljómaðan bankann og segir við afgreiðslustúlkuna, sem er ögn hrædd við þennan reiða mann – ég vil fá alla peningana mína. Hugsar hann – gott á þá, þessa þrjóta, það koma fleiri á eftir mér, eða er hann einfaldlega að hugsa um hvað hann eigi að gera við peningana, varla geymir hann þá heima og hvaða banki er svosem verðugur?
Það er ekki til nein mynd af þessari stund Davíðs; ég beið spenntur eftir sjónvarpsfréttunum og blöðunum, en nei, eina myndin er væntanlega geymd í öryggismyndavélum Búnaðarbankans. Þeir fara varla að birta hana.
Fæstir stjórnmálamenn hefðu staðist mátið að hóa í pressuna, en Davíð ætlaði ekki að breyta þessu í svoleiðis sirkus. Nei, þetta var hans einmana ganga, og miklu stórbrotnari fyrir vikið.
Það var auðvelt að hrífast með Davíð þennan dag en það er heldur ekki erfitt að gagnrýna þessa hamslausu tjáningu. Þetta er mótsagnakennt, rétt eins og maðurinn sjálfur. Margir sjálfstæðismenn hafa verið vandræðalegir yfir þessu. Sumir segja að Davíð hafi stigið fram sem einn af „borgurum“ þessa lands. Aðra hef ég heyrt nota réttlætingar eins og þær að „líminu“ í íslensku samfélagi hafi verið ógnað.
Ég held reyndar að þeir tali um lím vegna þess að þeir vilja ekki nota annað orð sem þeim er ekki tamt í munni. En þeir meina það samt – þeir eru að tala um jöfnuð. En jöfnuður hefur nánast verið bannorð síðustu ár. Meira að segja kratar eru að prófa hvað þeir komist langt frá jafnaðarhugsjóninni. Í dýnamísku þjóðfélagi er sagt að jöfnuður jafngildi stöðnun.
Stjórnmálin síðustu árin hafa að miklu leyti miðað við að framleiða auðmenn. Þegar kvótanum var komið í einkaeign urðu til fyrstu íslensku milljarðamæringarnir. Forstjóralaun hafa margfaldast. Við lifum í heimi þar sem bilið milli ríkra og fátækra er að aukast, en þó fyrst og fremst bilið milli þeirra sem eru ógeðslega ríkir og hinna. Í Ameríku er talað um núll komma eitt prósent þjóðarinnar sem verður sífellt ríkara – og það eru þeir sem hafa völdin.
Stjórnmálamenn gáfu, en þeir hafa ekki vald til að taka aftur. Það er varla hægt að tala um hugsjónir í þessu sambandi; þetta var aðallega tíðarandinn. Á Íslandi var einkavætt miklu síðar en annars staðar. Ríkisbankarnir voru loks afhentir sérstökum einkavinum flokkanna á frábærum kjörum. Svo tók markaðurinn við. Þar ansa menn því ekki þótt þeim sé sagt að lækka vexti – eða hætta að gína yfir öllu.
Allt stefnir í þá átt að örfáir menn eignist meira og minna allt. Þeim finnst þeir vera menn með mönnum í alþjóðlegum klúbbum auðmanna og vilja ekki lifa í gamalli íslenskri hugmynd um stéttleysi sem þeim finnst vera bábilja. Fjölskyldurnar fjórtán voru kotfólk miðað við þá. Þetta er gangverk sem hefur verið sett af stað og verður ekki stöðvað.
Og þá vilja menn allt í einu jöfnuð? Ha, hvernig þá?
Með því að Morgunblaðið fárist eða forsætisráðherrann rjúki upp með skömmum? Með Passíusálmum og viðvörunum um vítisvist? Eða ætlum við að setja lög? Eru þetta annað en lítt mótaðar hugmyndir um að sumir megi eiga peninga og aðrir ekki? Davíð má kannski þakka fyrir að lýðurinn kom ekki á eftir og stormaði Bastillu Kaupþings-Búnaðarbanka, þá væri hann í vandræðum.
Hinir flokkarnir voru í besta falli hálfvelgjulegir. Framsókn sagði já og nei. Samfylkingin er alltaf að reyna að eignast vini í röðum peningamanna. Hneykslun Vinstri grænna var sjálfvirk. Enginn flokkur hefur þrek eða alvöru vilja til að breyta þessu; það er frekar að þeir telji nokkuð til þess vinnandi að hafa sinn Finn Ingólfsson eða Kjartan Gunnarsson í bankaráðum peningafurstanna.
Kvótakerfið er búið að læsa sig fast. Næst verður Síminn seldur og það verða sömu karlarnir sem kaupa hann.
Að horfa á gráðuga menn fá ráðningu er góð skemmtun. Um það vitna ótal vinsælar sögur og myndir. En það eru samt þeir sem hafa yfirhöndina. Þið viljið setja takmörk við fjárfestingum – allt í lagi, við flytjum bara til útlanda, segja þeir. Þið viljið hækka skattana á okkur, ja, þá flytjum við líka til útlanda. Fjármagnið í alþjóðavæddu samfélagi flæðir í gegnum allar gáttir meðan mennirnir sitja mestanpart á sama stað. Þar á meðal Davíð Oddsson.
