„Sennilega var árásin á Íran versta ákvörðun sem Donald Trump hefur tekið sem forseti Bandaríkjanna en þó mun hann eðlilega alltaf tala um „success“ og sigur Bandaríkjanna. Mér finnst líklegt að Trump sé að leita að leiðum til að ljúka stríðinu þó ekki sé auðvelt að sjá hvernig það gæti gerst úr því sem komið er. Hugsanlegt er að Trump hafi vonað að stríðið yrði svipað og aðgerðin í Venesúela en vandamálið að Íran er mun öflugra ríki. Reynslan sýnir að loftárárásir leiða ekki til stjórnarskipta,“ segir Hilmar Þór Hilmarsson, prófessor við Háskólann á Akureyri.
Hilmar telur ólíklegt að Trump nái aðalmarkmiðum sínum með stríðinu, sem voru ákjósanleg stjórnarskipti í Íran:
„Mér skilst að lítill áhugi sé í Bandaríkjunum á löngu stríði við Íran, eitthvað í líkingu við stríðið í Afganistan sem stóð í um 20 ár eða frá 2001 til 2021. Ég held líka að Trump viti að það borgar sig ekki að fara með landher inn í land sem er 1,6 milljónir ferkílómetrar með yfir 90 milljónir íbúa. Það þyrfti milljón hermanna.
Aðalmarkmiðið stríðsins held ég að hafi verið stjórnarskipti því að ef stjórnarskipti verða ekki með stjórn sem er hliðholl Bandaríkjunum og Ísrael, mun Íran ekki hætta að auðga úran, halda áfram að framleiða eldflaugar og styðja Hamas, Hezbollah og Houthis, o.s.frv. Íran var ekki hættulegt fyrir þjóðaröryggi Bandaríkjanna fyrir stríðið en getur orðið það eftir stríðið ef stjórnvöld þar draga þá ályktun að það eina sem hægt sé að gera til að koma í veg fyrir frekari árásir sé að koma sér upp kjarnorkuvopnum.
Þó að eflaust sé búið eyðileggja sjóher Íran með loftárásum, eyðileggja eldflaugar og margir forystumenn og vísindamenn Íran hafi verið drepnir, þá hefur Íran samt enn dróna, eldflaugar og þekkingu til að auðga úran í kjarnorkuvopn.“
Hilmar segir að stríðið hafi átt að hjálpa írönskum almenningi en hafi ekki gert það. Almenningur sé nú verr settur en áður. Trump virðist ekki geta knúið fram stjórnarskipti sem honum eru að skapi.
„Stríðið nú, eins og 12 daga stríðið í júní í fyrra, hefur valdið miklu tjóni í Íran en dugar ekki til að skipta um ríkisstjórn í Íran. Að þessu sinni tókst að skipta um leiðtoga en þá tók sonur leiðtogans við. Ísrael er miklu líklegra til að vilja langt stríð en Bandaríkin. Samt er þetta er stríð á ábyrgð Trumps og þingkosningar framundan í Bandaríkjunum í nóvember.“
Hann bendir á að Íran hafi tekist að loka Hormússundi að mestu leyti og leiði það til mikillar hækkunar á olíuverði, á sama tíma og almenningur á Vesturlöndum hafi kallað eftir lægra olíuverði.
„Rússar græða á þessu stríði með meiri olíusölu á hærra olíuverði. Bandaríkin setja sig ekki lengur á móti því að Indlandi að kaupa olíu og Rússum a.m.k. tímabundið. Fyrir Úkraínu þýðir þetta að erfiðara verður að fá vopn frá Bandaríkjunum þó sumar Evrópuþjóðir séu tilbúnar að greiða fyrir þau á sama tíma. Rússar styrkjast með auknum tekjum og hafa hagsmuni af því að stríðið haldi áfram. Stríð eykur áhrif Kína í heiminum ekki bara í Mið-Austurlöndum,“ segir Hilmar ennfremur og bendir á vandann að Persaflóaríkins séu á milli steins og sleggju:
„Ríkin við Persaflóann eru í vandræðum þar sem herstöðvar Bandaríkjamann sem þar eru verða skotmörk. Íran gæti í auknum mæli farið í að eyðileggja þeirra olíuinnviði sem eru auðveld skotmörk, sem myndi hafa alvarlegar afleiðingar fyrir heimshagkerfið. Herstöðvar frá Bandaríkjunum koma ekki í veg fyrir að þessi ríki verði fyrir miklu tjóni fyrir utan að flugferðir til og frá þessum löndum hafa að miklu leyti legið niðri vegna loftárása, sem þýðir mikið tekjutap.“
„Íranir nota ódýr vopn, ekki bara til gagnárása á Ísrael heldur líka á lönd í kringum Persaflóann. Hætt er við því að verulega gangi á vopnabirgðir Bandaríkjanna og Ísraels eftir því sem stríðið heldur áfram og afleiðingarnar eru ófyrirsjáanlegar. Minni vopnabirgðir Bandaríkjanna veikja stöðu þeirra gagnvart Kína í Asíu. Spurning hvaða áhrif langt stríð hefur á vopnabirgðir Bandaríkjanna og vitað er að Úkraínustríðið sem er að byrja sitt fimmta ár gekk á vopnabirgðir Bandaríkjanna, sérstaklega á Biden-tímanum en hann var viljugri að styðja Úkraínu en Trump,“ segir Hilmar og hefur orð á nýlegum ummælum Trumps sem krefst stuðnings frá NATO-ríkjunum við að halda Hormússundi opnu:
„Bandaríkin hafa farið í þessa vegferð með Ísrael án samvinnu við aðra bandamenn. Nú varar Trump við því að framtíð NATO sé ekki björt ef bandamenn aðstoða ekki við að tryggja að Hormússund sé opið. Talar reyndar um „very bad future“ fyrir NATO. Samt er erfitt að sjá hvað svona stríð kemur NATO við enda langsótt að Íran hafi ógnað öryggi NATO.“
