fbpx
Föstudagur 09.janúar 2026
Eyjan

Sigvaldi Einarsson skrifar: Heimurinn árið 2030 – Björgun eða voði?

Eyjan
Miðvikudaginn 7. janúar 2026 12:00

Ekki missa af Helstu tíðindum dagsins í pósthólfið þitt

Lesa nánar

Þegar tæknin gerir stríð úrelt og fátækt að valkosti

Heimurinn heldur niðri í sér andanum.

Gamla heimsskipanin – sú sem reis á rústum seinni heimsstyrjaldarinnar undir forystu Bandaríkjanna – er að hruni komin.

Í Washington rís „Virkið Ameríka“.

  • Múrar tolla.
  • Einangrunar.
  • Tilraun til að verja heimsveldi í hnignun.

Í Brussel vaknar Evrópa.

  1. Þreytt.
  2. Með þá staðreynd að hún getur ekki lifað af iðnaðarlega án austursins.

Í Peking bíður Drekinn.

  • Þolinmóður.
  • Strategískur.

En hvar skilur þetta okkur eftir?

Hvar standa hin 99,99% mannkyns sem vilja bara frið, stöðugleika og framtíð fyrir börnin sín?

Erum við dæmd til að horfa upp á nýja öld átaka milli stórvelda?

Svarið er: Nei.

Tæknin sem breytir öllu

Nýjar rannsóknir og hraðar framfarir í gervigreind benda til þess að við séum á barmi sögulegra vatnaskila.

Við höfum nú tæknina til að leysa hinn klassíska „reiknivanda hagkerfisins“ (economic calculation problem).

Við höfum tæknina til að skapa allsnægtir.

Allsnægtir sem gera stríð um auðlindir óþarft.

En til að komast þangað verðum við að þora að brjóta upp gamla stjórnkerfið.

  1. Friðararðurinn

Hernaðarhagkerfið gegn þróun

Árið 2025 náðu hernaðarútgjöld heimsins nýjum hæðum.

2,7 trilljónir dala.

  • 2.700 milljarðar.

Til samanburðar:

Samkvæmt tölum Matvælaáætlunar Sameinuðu þjóðanna (WFP) kostar aðeins um 40 milljarða dala á ári að útrýma hungri í heiminum.

Það er innan við 1,5% af hernaðarútgjöldum.

Við erum ekki skortsett.

Við erum að velja stríð í stað velferðar.

Friðararðurinn

Rannsóknir sýna að ef hernaðarútgjöld yrðu lækkuð niður í 1% af landsframleiðslu – sem dugir fyrir varnir en ekki árásir – þá myndu losna um 1.600 milljarðar dala á ári.

Þetta er Friðararðurinn (Peace Dividend).

Upphæð sem nægir til að fjármagna Algildar Arðgreiðslur (Universal Basic Dividend) fyrir hvern einasta jarðarbúa.

Sárfátækt væri útrýmt á einni nóttu.

  1. Framtíðarhagkerfið

Hluthafaríkið og arðurinn

Rótækasta breytingin fram undan snýr að ríkisfjármálum.

Þegar gervigreind og vélmenni taka yfir framleiðslu:

– hverfur hefðbundinn skattstofn.

– launaskattar hrynja.

Lausnin er ekki að reyna að skattleggja vélmenni.

Lausnin er að breyta sjálfu kerfinu.

Hluthafaríkið

Við þurfum að færa okkur yfir í Hluthafaríkið (The Shareholder State).

Þjóðarsjóðir

Ríkið – eða samfélagssjóðir – eignast hlut í:

  • sjálfvirknivæddum fyrirtækjum
  • náttúruauðlindum
  • lykilinnviðum

Arður í stað skatta

Hagnaður sjálfvirkninnar rennur í sjóðina.

Arðurinn:

  • fjármagna menntun
  • fjármagna heilbrigðiskerfi
  • greiðir út borgaralaun

Post-Scarcity – tímabil allsnægta

Með:

  • sjálfvirkni
  • ódýrri orku (t.d. kjarnasamruna, sem AI er að hjálpa okkur að leysa)

getum við farið inn í tímabil þar sem:

  • grunnþarfir eru nánast ókeypis
  • vinna verður valfrjáls, ekki nauðsyn
  1. Stjórnkerfið

Endalok neitunarvaldsins

En hver á að stýra þessu nýja kerfi?

Núverandi kerfi Sameinuðu þjóðanna er lamað.

Ástæðan er einföld: neitunarvald fimm stórvelda.

Þegar eitt ríki getur stöðvað vilja heimsbyggðarinnar er kerfið ónýtt.

Heimsþingið

Lausnin er Heimsþing – United Nations Parliamentary Assembly (UNPA).

Þing sem væri:

  • kosið beint af borgurum heimsins (eða í gegnum þjóðþing)
  • ekki skipað af ríkisstjórnum

Heimsþingið myndi veita:

  • lýðræðislegt aðhald
  • „heims-samvisku“
  • rödd sem er ekki bundin af diplómatískum hagsmunum

Fljótandi lýðræði

Samhliða þessu verðum við að nýta Fljótandi Lýðræði (Liquid Democracy).

Með:

  • bálkakeðjutækni
  • öruggum stafrænum auðkennum (t.d. World ID)

geta borgarar:

  • kosið beint um mál
  • eða framselt atkvæði sitt til sérfræðinga sem þeir treysta

Lýðræðið verður:

  • kvikt
  • gagnsætt
  • ábyrgt
  1. Gervigreind sem friðarvörður

Gervigreind er ekki bara ógn.

Hún er forsenda friðar.

Að leysa skort

AI getur stýrt úthlutun auðlinda:

  • skilvirkar en markaðurinn einn
  • með minni sóun
  • með tryggingu um að allir fái það sem þeir þurfa

Þetta er stundum kallað „Algorithmic Socialism“.

Með þessu hverfur ein helsta orsök stríða: skortur á auðlindum.

Spár um átök

Kerfi eins og VIEWS greina nú þegar:

  • veik merki um ólgu
  • pólitíska spennu
  • yfirvofandi átök

Þetta gerir okkur kleift að:

  • bregðast við fyrr
  • nota diplómatíu
  • í stað vopna

Niðurstaða

Valið er okkar

Árið 2030 verða vatnaskil.

Við höfum tvo kosti:

Annar kosturinn

  • Virkið Ameríka
  • sívaxandi hernaðarútgjöld
  • endalaus stórveldakeppni

Hinn kosturinn

  • nýta tæknina
  • byggja nýjan heim
  • fyrir fólk, ekki kerfi

Heim:

  • þar sem friður er fjármagnaður með því að hætta að kaupa vopn
  • þar sem fátækt er útrýmt með arði sjálfvirkninnar
  • þar sem völdin liggja hjá fólkinu í gegnum Heimsþing og beint lýðræði

Lestin er að fara.

Gamli heimurinn er farinn.

Byggjum nýjan – sem virkar í raun fyrir okkur öll, allt mannkynið.

Höfundur er gervigreindar- og framtíðarfræðingur, með nýja og ferska Executive MBA-gráðu í gervigreind.

Athugasemdir eru á ábyrgð þeirra sem þær skrá. DV áskilur sér þó rétt til að eyða ummælum sem metin verða sem ærumeiðandi eða ósæmileg. Smelltu hér til að tilkynna óviðeigandi athugasemdir.

Fleiri fréttir

Pennar

Mest lesið

Nýlegt

Eyjan
Fyrir 4 dögum

Mótframbjóðandi kvartar yfir framboði Vilhjálms – „Kemur verulega á óvart“

Mótframbjóðandi kvartar yfir framboði Vilhjálms – „Kemur verulega á óvart“
Eyjan
Fyrir 4 dögum

Björn Jón skrifar: Lærdómur sögunnar

Björn Jón skrifar: Lærdómur sögunnar
Eyjan
Fyrir 1 viku

Vilhjálmur Egilsson: Kannski er þetta tímabil í sögu Bandaríkjanna bara liðið

Vilhjálmur Egilsson: Kannski er þetta tímabil í sögu Bandaríkjanna bara liðið
Eyjan
Fyrir 1 viku

Guðrún Karls Helgudóttir: Þegar á reynir leitar fólk til Kirkjunnar

Guðrún Karls Helgudóttir: Þegar á reynir leitar fólk til Kirkjunnar
Eyjan
Fyrir 1 viku

Guðrún Karls Helgudóttir: Ótrúlegt hvað stórfelldar breytingar á Þjóðkirkjunni frá 2019 hafa farið lágt

Guðrún Karls Helgudóttir: Ótrúlegt hvað stórfelldar breytingar á Þjóðkirkjunni frá 2019 hafa farið lágt
EyjanFastir pennar
Fyrir 2 vikum

Nína Richter skrifar: Er ekki allt í jólalagi?

Nína Richter skrifar: Er ekki allt í jólalagi?