Maður les á vef lítils hóps, sem má líklega telja lengst til hægri, að á Íslandi hafi ekki orðið neitt hrun. Nei, nei. Allir bankar landsins féllu með brauki og bramli, sömuleiðis næstum allir sparisjóðir og fjölmörg stórfyrirtæki. Hlutabréfamarkaður fór úr 9040 stigum í rúmlega 300 á stuttum tíma.

Það er kaldhæðnislegt að sama dag og þessi grein birtist fellur hlutabréfamarkaður í Kína og á eftir hlutabréfamarkaðir um allan heim. Þarna er bara um fáein prósent að ræða, en samt er farið að hrópa „hrun, hrun!“

Aðallega sýnir þetta hvað kerfi spákaupmennsku sem veröldin býr við er sjúkt. Í Kína hefur verið einhver stærsta efnahagsbóla allra tíma, það er sagt að 90 milljón manns séu að spila á hlutabréfamarkaði og byggðar hafa verið heilu borgirnar þar sem enginn býr – draugaborgir. Almenningur er látinn fjárfesta í þessari sérkennilegu uppbyggingu. Það vita allir að þetta getur ekki annað en hrunið – það er eingöngu spurning hversu stór bresturinn verður. Menn ættu í raun að vera búnir undir það – en kerfið býður ekki upp á slíka fyrirhyggju.

Í Bandaríkjunum hafa hlutabréfamarkaðir farið síhækkandi, það sem gerist núna er ekki annað en að hluti af þessum hækkunum ganga til baka. Hlutabréfaverðið er úr öllum takti við sjálft raunhagkerfið – það eru heldur ekki bara verðbréfasalar af holdi og blóði sem eru að véla þarna um, heldur líka tölvur sem kaupa og selja á sekúndubroti. Leikurinn verður sífellt klikkaðri – en fyrirtæki gíra sig stöðugt meir inn á frammistöðu á hlutabréfamarkaði, skammtímagróðann, fremur en hæga og markvissa uppbyggingu. Allt er þetta eins ósjálfbært og hugsast getur.