Verðtryggingin var eitt af stóru kosningamálunum í fyrravor. Eða réttar sagt afnám hennar.
Síðan hefur ekki mikið verið talað um verðtrygginguna – það var skipuð nefnd, hún skilaði áliti um að það væru ýmis vandkvæði á að afnema verðtrygginguna, svo hefur ekki heyrst meir.
Fyrr en núna að við búum okkur undir að á morgun falli dómur hjá EFTA um hvort verðtryggingin sé ólögmæt. Íslenska ríkið hefur tekið til varna í málinu – og heldur því fram að svo sé ekki. Það er jafnvel talað um að ríkissjóður geti farið á hausinn ef verðtryggingin verður dæmd ólögleg.
Reyndar er maður ekkert sérlega trúaður á að svo fari – og þá á íslenskur dómstóll líka eftir að taka málið fyrir. Álitið frá EFTA er ráðgefandi, en þó er yfirleitt farið eftir því.
Ólafur Margeirsson hagfræðingur skrifar pistil hér á Eyjuna og segir að ríkissjóður þurfi alls ekki að fara á hausinn þótt verðtryggingin verði dæmd ólögleg. Hann segir að þvert á móti gæti niðurstaðan orðið jákvæð:
Ástæðan er sú að ríkissjóður og Seðlabanki Íslands geta skrifað niður eins margar krónur niður á blað og þeim lystir og búið þær til með því einu að stimpla nokkrar tölur inn í tölvu. Þetta var t.d. gert „í massavís“ árið 2008 þegar Seðlabankinn fékk aukið eigið fé „frá“ ríkissjóði upp á 270 milljarða í formi ríkisskuldabréfs (ríkissjóður fékk í staðinn ástarbréf bankanna). En enginn hafði borgað þessa 270 milljarða í skatta. Þeir voru heldur ekki millifærðir si svona frá ríkissjóði til Seðlabankans. Það eina sem var gert var að ríkisskuldabréfið var búið til með því einu að stimpla það inn í tölvu á Kalkofnsvegi 1 og eins og hefur verið rætt má þetta skuldabréf vera með hvaða vöxtum og lánstíma sem er, þar með talið 0% og 1000 ár.
Hið sama yrði upp á teningnum ef ríkissjóður þyrfti að redda t.d. Íbúðalánasjóði út úr sínu gjaldþroti (gefið að svokölluð ríkisábyrgð á þeirri stofnun haldi) vegna ólögmæti verðtryggingar. Ríkissjóður gæti að sama skapi búið til eins margar krónur og hann vildi ef það þyrfti t.d. að bjarga bankastofnunum frá eiginfjárvandræðum vegna ólögmæti verðtryggingar á neytendalánum.
Það er svo önnur spurning hverjar yrðu aðrar efnahagslegar afleiðingar af ólögmæti verðtryggingar á neytendalánum. Blessunarlegar erum við nú þegar með ágætis dæmi til að leiðbeina okkur þegar við hugsum um svarið við þeirri spurningu: ólögmæti gengistryggðu lánanna. Ekki virðist það ólögmæti hafa haft neinar stórkostlegar neikvæðar efnahagslegar afleiðingar. Almennt má raunar telja afleiðingarnar frekar jákvæðar: minni skuldavandræði einstaklinga og fyrirtækja, meiri vilji til neyslu og fjárfestingar, o.s.frv.
Ég ætla að leyfa mér að halda því fram, þar til annað kemur í ljós, að það yrði blessun fyrir íslenskt efnahagslíf ef verðtrygging á neytendalánum yrði dæmd ólögleg. Mótvægisaðgerðir þyrftu vafalaust að vera einhverjar (ÍLS, hugsanlega einhverjar bankastofnanir, aukin útgáfa verðtryggðra ríkisskuldabréfa) en á heildina litið yrði niðurstaðan vafalaust jákvæð.
