Fréttaskýringaþátturinn Kveikur kafaði ofan í fátækt á Íslandi í þætti sem sýndur var í vikunni. Hann var allt í senn; upplýsandi, átakanlegur og svo sorglegur að hann nísti hjartað. Eins og bent var á í þættinum höfum við flest eflaust verið blönk einhvern tímann á ævinni. Fátækt er hins vegar eitthvað allt annað og meira. Niðurlæging, óöryggi og kvíði sem enginn á að þurfa að lifa við.
Viðmiðum fátæktar var varpað upp á skjáinn. Ef áhorfendur tengdu við einhverjar af fullyrðingunum hafa þeir búið við eða búa núna við fátækt. Þeir sem tengja við flest allt eða allt búa við sára fátækt.
Í kjölfarið hef ég tekið eftir að sífellt fleiri á mínum samfélagsmiðlum hafa opnað sig um þau tímabil í sínu lífi þegar þau bjuggu við fátækt. Sumir hreinlega áttuðu sig ekki á að um fátækt væri að ræða fyrr en viðmiðin birtust svört á hvítu á sjónvarpsskjánum. Sem betur hafa flestallir minna kunningja og vina komist út úr vítahring fátæktarinnar. Það er meira en að segja það og margir ná aldrei að losa fátæktarsnöruna og hún erfist kynslóða á milli, eins og sást í þætti Kveiks.
Það er ekki ofsögum sagt að þáttur Kveiks lét afar fáa ósnortna. Fólkið sem steig fram og afhjúpaði sínar aðstæður, sinn ótta og brostna drauma eru hetjur. Það er samfélagslega samþykkt að tala um alls kyns hræðslu og sorg, en fátækt er ekki þar á meðal. Það er ólýsanlega erfitt að biðja um hjálp í fjárhagskröggum og stoltið situr eftir, sært og aumt og bíður þess hugsanlega aldrei bætur. Fólki finnst það bregðast sem manneskja, bregðast börnunum sínum, sér oft enga leið út. Lifir í óvissu hvern dag um hvort það fái að borða, hvort það eigi þak yfir höfuðið, hvort óvænt útgjöld muni sprengja allt heimilislífið upp – þurrka það út. Allt út af peningum.
Þó að fólkið sem kom fram í Kveik sé sumum fjarlægt er það samt allt um kring. Það vinnur með þér. Börn þess ganga í skóla með þínum börnum. Þú keyrir fram hjá því er það bíður eftir strætó. Þú rekst á innkaupakerruna þess í Bónus. Þetta eru nefnilega miklu fleiri en þú eða ég gerum okkur grein fyrir.
Því ber að fagna að þáttur Kveiks hafi orðið til þess að æ fleiri opni sig um fátækt á samfélagsmiðlum. Það geta nefnilega allir lent í þessari stöðu, að allt hrynji. Og því miður er afskaplega lítið og dapurlegt sem grípur þá sem höllum fæti standa.
Þögn stjórnvalda eftir þennan vandaða og átakanlega þátt Kveiks er ærandi. Óþægileg. Hvorki meirihluti né minnihluti lætur sig málið varða. Heldur áfram að hundsa skítugu börnin hennar Evu. Heldur áfram að röfla um kaupmátt og jafnrétti, frábær lífsskilyrði og besta vatn í heimi. Gasprar um norræna velferðarsamfélagið og lífskjarasamninga.
Á meðan misstígur sig einhver og fellur í fátæktargildruna sem gleypir menn og konur með húð og hári. Og maður spyr sig; hve lengi á þessi þögn yfirvalda að vara?
