Ef markmið yfirvalda hér á landi er að ná tökum á verðbólgu, styrkja kaupmátt og stuðla að stöðugleika í efnahagslífinu þá er tímabundin lækkun virðisaukaskatts á matvæli skynsamleg aðgerð, bæði fyrir heimili og atvinnulíf.
Þetta segir Margrét Gísladóttir, framkvæmdastjóri Samtaka fyrirtækja í landbúnaði, í aðsendri grein í
Morgunblaðinuí dag.
Margrét segir að nýleg stýrivaxtahækkun Seðlabankans undirstriki að verðbólguvandinn sé enn viðvarandi. Róður heimili og fyrirtækja þyngist og atvinnuleysi hafi aukist.
„Við erum komin í marglaga vanda sem ljóst er að ekki verður unninn bugur á öðruvísi en með samstilltu átaki stjórnvalda, aðila vinnumarkaðarins og annarra hagsmunaaðila með það að markmiði að ná niður vöxtum og verðbólgu með markvissum aðgerðum,“ segir hún.
Aðgerðir í Svíþjóð
Margrét bendir á að á hinum norrænu löndunum megi sjá að stjórnvöld eru að ráðast í aðgerðir til að bregðast við viðvarandi efnahagslægð, meðal annars með tímabundinni lækkun á virðisaukaskatti (VSK) á matvæli.
„Þannig hafa sænsk stjórnvöld tekið ákvörðun um að lækka VSK á matvæli úr 12% í 6% frá apríl 2026 til loka árs 2027, ásamt því að lækka eldsneytisgjöld. Með því er verið að grípa beint inn í kostnaðargrunn heimila og fyrirtækja, með það að markmiði að draga úr verðbólgu og styðja við efnahagslegan stöðugleika.“
Þá bendir hún á að í Danmörku hafi einnig verið rætt um svipaðar leiðir, það er að nýta skattkerfið til að bregðast við hækkandi framfærslukostnaði. Segir hún að þar eigi nú 30% landsmanna rétt á árlegri matarávísun sem hugsuð er sem mótframlag ríkisins vegna hækkandi vöruverðs.
„Þar virðist hafa myndast þverpólitísk samstaða um að gera breytingar á VSK-kerfi á matvæli, en rætt er um hvort lækka skuli VSK á alla matvöru eða fella VSK alveg niður á grænmeti og ávöxtum. Þá hafa sambærilegar hugmyndir verið til umræðu í Noregi, þ.e. að lækka VSK á matvæli sem lið í því að skapa efnahagslegan stöðugleika.“
Myndi létta róðurinn
Margrét segir að aukna verðbólgu megi að nokkru leyti rekja til hækkunar á opinberum gjöldum og afleiddra áhrifa.
„Það er því í hendi og á ábyrgð stjórnvalda að hafa áhrif til lækkunar á verðbólgu og vöxtum og hér er ein leið fyrir stjórnvöld til að leggja sitt af mörkum í þeirri vegferð. Þessi aðferð mun vissulega hafa áhrif á ríkissjóð og kalla á aukið aðhald útgjalda á móti. Verkefnið sem við stöndum frammi fyrir er krefjandi, ástandið kallar á aðgerðir og þær verða því miður ekki allar sársaukalausar. En þessi leið er til þess fallin að hafa bein áhrif á fjárhag heimila og létta róðurinn.“
Hún rifjar upp að á Alþingi liggi nú fyrir þingsályktunartillaga um endurskoðun á álögum á matvæli, þar á meðal tímabundna lækkun VSK. Því sé ljóst að slíkar leiðir eru komnar á radar íslenskra stjórnmálamanna.
„Tímabundin lækkun VSK á matvæli getur bæði létt undir með heimilum og haft áhrif til lækkunar verðbólgu. Slík aðgerð þyrfti þó alltaf að vera skýrt afmörkuð í tíma og unnin
í samráði við atvinnulífið, þannig að tryggt sé að ávinningurinn skili sér til neytenda
og inn í hagkerfið í heild. Auk þess að bæta hag heimila getur lækkun VSK á matvæli einnig stuðlað að auknum stöðugleika á vinnumarkaði.“
Grein sína endar hún á þessum orðum:
„Ef markmiðið er að ná tökum á verðbólgu, styrkja kaupmátt og stuðla að stöðugleika í efnahagslífinu, þá er tímabundin lækkun VSK á matvæli skynsamleg aðgerð, bæði fyrir heimili og atvinnulíf.“
