Samkvæmt íslenskum lögum er miklum mun meira greitt í örorkubætur til þeirra sem hafa mjög litla örorku en í nágrannalöndunum. Iðulega leiðir þetta til þess að tiltölulega háar örorkubætur eru greiddar til þeirra sem halda óskertri tekjuöflunargetu þrátt fyrir metna örorku. Afleiðingin er sú að tryggingariðgjöld eru mun hærri hér en í nágrannalöndunum. Ný skýrsla Neytendasamtakanna um tryggingamarkaðinn leggur til breytingar á þessu. Hermann Björnsson, forstjóri Sjóvár, er gestur Ólafs Arnarsonar í hlaðvarpi Markaðarins.
Hermann Björnsson - 1
Það er kvartað mikið undan því á Íslandi að tryggingar séu dýrar og þær eru dýrari hér en annars staðar. Nú, margir vilja meina að það séu fleiri en ein ástæða fyrir þessu. Ein ástæðan sé sú að það sé svona ákveðinn skortur á samkeppni út af því hvað íslenska krónan er mikill þröskuldur í vegi þess að erlend fyrirtæki komi til landsins. En það eru miklu fleiri atriði. Neytendasamtökin voru að birta skýrslu um tryggingamarkaðinn og svona í hnotskurn koma þau með sjö tillögur til úrbóta sem þau segja að geti lækkað iðgjöldin. Þú ert búinn að kynna þér skýrsluna?
„Já, ég er búinn að gera það.“
Ég sé að fyrstu tvær tillögurnar, þær snúa að örorku. Annars vegar örorkumatinu og hins vegar, ja, fyrstu tvær, fyrstu þrjár, alla vega, snúa að því. Og meðal þess sem þarna er sérstaklega tínt til er að við erum að bæta örorku í miklu meiri mæli hér heldur en annars staðar, við erum að bæta tilfelli þar sem örorka er metin mjög lítil og hefur væntanlega ekki áhrif til tekjuöflunar.
„Þetta er hárrétt hjá þér, þetta er mjög áhugavert hérna hvernig þú stillir þessu upp og fyrst af öllu þá finnst mér þetta fagnaðarefni, þessi skýrsla, hún er á margan hátt mjög vel unnin. Og fengnir hlutlausir aðilar að þessu og það er það sem kannski ég fagna því að tryggingafélögin hafa verið að benda á þetta varðandi svona praxísinn á skaðabótalögunum til langs tíma. Og þá er það svona stundum sett í einhvern svona tortryggilegan búning og svona við séum að koma með einhvers konar okkar hagsmuni þar að. En það bara er ekki þannig. Í fyrsta lagi þá er það nú þannig að við bara verðleggjum fyrir því sem við þurfum að greiða út.
Að því leyti til fagna ég því mjög að Neytendasamtökin sjái svona neytendavinkilinn í þessu, það er að segja að það er verið að borga mikið út. Svo geta menn deilt um hvort það sé of mikið eða ekki. Það er verið að borga sannarlega mikið út og miklu meira heldur en, af því þú nefnir samanburðarlönd eins og Skandinavíu, þá er það alveg rétt og það má þá segja í sjálfu sér að verndin sem að íslenski markaðurinn er að veita ökumönnum er miklu meiri heldur en annars staðar og þar af leiðandi kostar hún meira. Mér finnst það svo mikilvægt að það komi fram að að þegar að við í tryggingafélaginu, þegar ég er að benda á þetta til dæmis, bara svo ég tali nú bara fyrir mig, sem sagt við tökum upp þessa löggjöf eins og svo margar aðrar frá Dönum, frændum okkar, og þar var þetta í upphafi og er enn þá þannig að örorkan, hún er svona þakið á því, það er að segja er 15 prósent, eða gólfið getum við sagt, hvort sem við lítum á. Þeir líta þannig á að líkurnar á því að viðkomandi, sem er með undir 15 prósent örorku, líkurnar á því að hann verði fyrir aflaskerðingu út líftímann sem þessu nemur eru harla litlar. Og rannsóknir hafa sýnt það. Það. Vandinn kannski hérna á Íslandi er sá við erum stundum að hengja okkur í frávikin. Og frávikin er bara hægt að fanga og það er ekkert að því. Þannig að þetta er dýrt og þetta er fyrst og fremst dýrt fyrir neytendur að hafa þetta með þessum hætti. Og annað sem ég vildi líka árétta, við erum ekki, þegar ég tala um þetta, að einhvern veginn tortryggja fyrirkomulagið sem til staðar er. Það bara er svona og það er engum sem gengur neitt illt til í því. Fyrirkomulagið er með þessum hætti.
Spurningin er hins vegar: Eigum við eitthvað aðeins að stoppa og velta vöngum? Vegna þess að þú nefnir örorku og í sjálfu sér er örorkan tvíþætt. Annars vegar er það líkamleg örorka og síðan er það miski og þetta hvort tveggja er kveðið á um í skaðabótalögunum. Þannig að í sjálfu sér, þegar viðkomandi verður fyrir slysi, þá er fyrsta verkefnið að greiða honum allan útlagðan kostnað og allt sem verður, eða hlýst af slysinu. Númer tvö, þessi miski sem við hugsanlega á Íslandi erum að gera of lítið með. Það þýðir það jafnvel að það eru ekki líkur á að þú verðir fyrir tekjuskerðingu út líftímann, en þú verður fyrir einhverri lífsgæðaskerðingu. Þú kannski hættir að geta synt eins og þú gerðir eða gengið á fjöll eins og þú gerðir eða spilað golf eða það er eitthvað í þínu lífsmynstri sem þú varst með áður sem þú hefur ekki lengur. Og þetta á að virða til bóta og fjár. En svo er það hins vegar, tökum dæmi bara um þrítugan lögfræðing sem verður fyrir 10% örorku. Líkurnar á því að hann verði fyrir slíkri tekjuskerðingu frá þrítugu út ævina, gögn sýna að það er harla ólíklegt. En það er þetta sem við erum að bæta.“
Verkamaður sem þarf að vinna líkamlega vinnu sem verður fyrir tjóni. Hann getur orðið fyrir aflaskerðingu af sams konar örorku og hefði engin áhrif á lögfræðinginn.
„Það er alveg, það er nákvæmlega málið, það er hárrétt hjá þér. Þannig að í sjálfu sér skiptir þetta svo miklu máli og þetta bara skiptir máli svona samfélagslega, finnst mér, að það sé svolítið rétt gefið í þessu. En til að halda öllu til haga, þegar þú talar um verkamann, það er líka partur af endurskoðun skaðabótalaganna, sem hefur lengi staðið til, er hugsanlega að huga að þeim töflum og viðmiðum sem nýtt eru gagnvart þeim sem að eru í efri mörkum örorku, þ.e.a.s. sem eru með mikla, mjög mikla örorku. Það er mjög mikilvægt líka að ná utan um þá, þ.e.a.s. verkefnið er að borga réttmætar bætur, það er stóra verkefnið.
Það finnst mér svona í kjölfar þessarar skýrslu Neytendasamtakanna. Tryggingafélögin, starfandi lögmenn á þessum markaði, læknar sem sinna örorkumati, vegna þess að það er líka annað sem kemur fram í þessari skýrslu er svona til dæmis að hætti Dana og það var byrjað hér á því að hafa svona samræmt örorkumat. Það gekk ekki þá. Þetta voru kannski aðilar sem voru að sinna öðrum störfum og tóku þetta svolítið sem hliðarverkefni þannig að þetta gekk ekki. Í dag er þetta þannig að það er þá bara á forræði þess sem vill krefjast bótanna að verða sér úti um mat og það skiptir máli að byggja upp þekkingu á þessum þáttum og hafa þetta eins hlutlægt eins og kostur er allra hluta vegna. Það eru líka mörg dæmi þess að einn einstaklingur, hann getur flökt svo milljónum skipti hvar hann er staddur eftir fyrsta mat, eftir annað mat, eftir niðurstöðu héraðsdóms eða Landsréttar. Allt vegna þess að þetta er svolítið huglægt.
Auðvitað er þetta í rauninni huglægt en þetta skiptir máli að hafa þetta eins hlutlægt eins og kostur er. Þess vegna held ég að það sé sniðugt að huga að því líka að koma sér upp aftur, þó það hafi ekki gengið á sínum tíma, einhverri nefnd. Þetta er lagt til í skýrslunni líka. Eins og ég segi, mér finnst bara, og þarna eru aðilar fljótir að rísa upp á afturlappirnar. Og aðilar eru fljótir að gagnrýna okkur í þessu og ég vil bara beina til aðila svona að vera bara með ís í maganum. Þetta snýr ekki að því að tortryggja það sem til staðar er í dag, heldur getum við gert það betur og skynsamar.“
