Heilbrigðissiðfræðingurinn og læknirinn Svanur Sigurbjörnsson segir andstæðinga dánaraðstoðar svipta fólk rétt til að fá að deyja með reisn og auka á þjáningu þess. Hann viti til þess að fólk hafi svelt sig til dauða eða framið sjálfsvíg af því að það fékk ekki þessa aðstoð.
Í aðsendri grein á Vísi bendir Svanur á að dánaraðstoð sé ólögleg á Íslandi. En hún felst í læknisfræðilegri aðstoð við manneskju sem óskar þess að vera deydd, með banvænum skammti lyfja og er eingöngu framkvæmd að undangengnu faglegu mati tveggja eða fleiri lækna. Beiðnin verður að vera gerð af frjálsum vilja, ítrekað og með umhugsunarfresti.
Dánaraðstoð er meðal annars stunduð í Benelúx löndunum, Spáni, Portúgal, Nýja Sjálandi og stærstum hluta Ástralíu, Kanada og í 10 fylkjum Bandaríkjanna.
„Kjarninn í siðferðilegu réttmæti aðstoðarinnar liggur í ástæðunum fyrir beiðninni, sem þurfa í fyrsta lagi að vera nægar í huga umbeiðandans en jafnframt að uppfylla viðmið laga og heilbrigðiskerfisins um ástæður sem eru siðferðilega fullnægjandi,“ segir Svanur og nefnir tvær leiðir.
Það er annars vegar dánaraðstoð fyrir deyjandi fólk. Svo sem fólk með lokastigs krabbamein, taugahrörnunarsjúkdóma eða annan sjúkdóm sem muni draga það til dauða innan vikna eða mánaða.
„Þetta fólk vill þá fá að deyja á sínum forsendum og tíma og fyrir marga er það aðlaðandi hugsun um góðan dauðdaga að fá að vera með sínum nánustu á dánarstundinni og vera með skýra meðvitund allan tímann,“ segir Svanur.
Hins vegar dánaraðstoð fyrir fólk sem er ekki deyjandi. Til að mynda fólk sem þjáist af langvinnum geðrænum veikindum eða hefur margvíslegar fatlanir.
„Margir andstæðingar dánaraðstoðar telja að með því að leyfa dánaraðstoð fyrir deyjandi fólk sé veggur mótstöðunnar fallinn. Samfélagið sé þá komið út á svonefndan hálan ís,“ segir Svanur. Það er að ungt fólk og jafn vel unglingar geti fengið dánaraðstoð þrátt fyrir tiltölulega stutta sjúkdómssögu.
Munurinn á þessu tvennu sé fyrirsjáanleikinn. Fyrri hópurinn er að deyja en seinni geti hugsanlega náð einhverjum bata eða upplifi hamingju þrátt fyrir þjáningu sína. Vandinn sé sá að meta hvað teljist til óbærilegra þjáninga hjá seinni hópnum.
„Óttinn við að sé leið 1 leyfð renni hún fljótlega á hinum hála ís út í leið 2 virðist vera ríkjandi staða meðal áhrifamikilla andstæðinga dánaraðstoðar hérlendis,“ segir Svanur gagnrýninn. „Þessi staða er ekki siðferðilega verjandi því hún eykur á meðan þjáningu þess deyjandi fólks sem telur að reisn dánarstundarinnar felist í því að fá að kveðja með hjálp dánaraðstoðar. Það rænir þeim valkosti frá því.“
Þá hafi hann heyrt skuggalegar frásagnir af fólki sem ekki geti leitað sér dánaraðstoðar. Til að mynda að rúmliggjandi fólk hafi svelt sig til bana á síðustu stigum sjúkdóms, að fólk hafi fengið líknarslævingu sem það vaknaði ekki úr, að það hafi neitað næringu eða vökva í æð til þess að flýta dauða sínum eða að það hafi framið sjálfsvíg.
„Þetta getur ekki talist góður veruleiki,“ segir Svanur og kallar eftir umræðu hérlendis. „Andstæðingar dánaraðstoðar virðast annaðhvort ekki vilja horfast í augu við þetta, þekkja ekki til þess eða vilja frekar búa við ástandið en að treysta á að skynsamleg mörk löggjafar um dánaraðstoð haldist við hina deyjandi. Það getur ekki talist sanngjarnt gagnvart þessum hópi fólks, þó að hann sé lítill hluti hinna deyjandi.“
