Alþýðusamband Íslands (ASÍ) telur skýr merki um að vistráðningarkerfið, eða Au-pair-kerfið, sé misnotað af fólki sem vill verða sér úti um ódýrt vinnuafl. Þetta kemur fram í frétt Gímaldsins sem ræðir við Sögu Kjartansdóttur, sérfræðing í vinnumarkaðsmálum hjá ASÍ.
Gímaldið birti skjáskot úr Facebook-hópi fjöldskyldna með Au-pair sem Saga deildi með miðlinum og telur sýna hvernig kerfið er misnotað. Skjáskotin sýna fólk sem er að velta fyrir sér hvort au-pair geti komið í stað dagmóður, hvort fjölskyldur geti deilt au-pair og hvaða þrif au-pair er að taka að sér á heimilinu.
Saga bendir á að reglurnar um vistráðningu séu skýrar. Au pair á ekki að vinna utan gestgjafaheimilis, eigi aðeins að sinna léttum heimilisstörfum og megi að hámarki vinna 30 klukkustundir á viku.
Áður hafi au pair-stúlkur fyrst og fremst komið frá Evrópulöndum og voru þá síður háðar gestgjafafjölskyldunni. Nú sé mikið um að stúlkurnar komi frá Filippseyjum. Þar hafi þær oft búið við fátækt og nýta vasapeninginn sem þær fá frá gestgjafafjölskyldu sem og laun fyrir svarta vinnu við þrif hjá öðrum fjölskyldum til að senda pening til fjölskyldna sinna á Filippseyjum.
Minnir Saga á mál sem kom upp árið 2022 þegar Au-Pair frá Filippseyjum lýsti óviðunandi aðstæðum. Hafði hún meðal annars verið látin gista í lítilli geymslu með tjaldi í stað hurðar og látin vinna langt umfram það sem samningur gerði ráð fyrir. Þegar hún kvartaði fékk hún úrslitakosti – sætta sig við aðstæður eða fara tafarlaust af heimilinu og endurgreiða allan kostnað. Stúlkan ákvað að fara og afturkallaði Útlendingastofnun þá dvalarleyfi hennar.
Saga bendir á að þessar stúlkur hafi lítil sem engin úrræði til að leita réttar síns, þær njóta ekki verndar kjarasamninga eða stéttarfélaga og séu gjarnan alfarið háðar gestgjöfum sínum. Bendir hún á að Noregur hafi hætt að gefa út sérstök dvalarleyfi vegna vistráðninga frá löndum utan EES-svæðisins þar sem norsk yfirvöld gætu ekki tryggt öryggi stúlknanna á heimilum fólks og mörg dæmi voru um að stúlkunum hefði verið þrælað út á gestgjafaheimilum. Veltir Saga fyrir sér hvort stjórnvöld hér á landi ættu ekki að fara sömu leið eða í það minnsta tryggja stúlkunum atvinnuleyfi svo þær geti notið verndar stéttarfélaga og kjarasamninga.
Nánar má lesa um málið hjá Gímaldinu.
Árið 2021 barst DV frásögn íslenskrar konu um nöturlegar aðstæður ungrar au pair-stúlku frá Filippseyjum sem hafði verið látin flakka á milli þriggja heimila til að sinna húsverkum og barnagæslu. Stúlkan var oft að vinna allt að 12 tíma á dag og látin sofa á mottu á gólfi herbergi barna einnar fjölskyldunnar. Stúlkan var í erfiðri stöðu því hún vildi ekki yfirgefa Ísland þar sem aðstæður í heimalandinu voru verri en hér.
Sjá einnig: Hörmulegar aðstæður au-pair stúlku á Íslandi – Sefur á mottu á gólfinu og þrælar á þremur heimilum
DV greindi svo frá því árið 2022 að dæmi væru um að au pair-stúlkur frá Filippseyjum væru að borga allt að 400 þúsund krónur til óprúttinna aðila til að komast í samband við áhugasamar gestgjafafjölskyldur hér á landi.
