„Í starfi mínu sem lögreglumaður sá ég þetta fyrst, þar sem ungir menn kannski eru ekki að kæra málin til lögreglu. Maður fer út meðal fólks, sérstaklega þegar það er búið að fá sér í glas og það þarf að tala um hluti og þannig heyrði ég fyrst af þessum málum, kynferðisbrotum gegn drengjum.“
Sigrún Sigurðardóttir hjúkrunarfræðingur hefur skoðað sérstaklega málefni karlmanna sem hafa lent í kynferðislegu ofbeldi í æsku og gert rannsókn ásamt öðrum sem nýlega var birt í Scandinavian Journal of Caring Sciences. Sigrún ræddi málefnið í Bítinu á Bylgjunni í morgun.
Rannsókn Sigrúnar leiddi í ljós að meira er um kynferðislegt ofbeldi gegn drengjum en við höldum og karlmenn segja síður frá, enda mikið tabú að hennar sögn, mikil skömm sem fylgi. Hún segir alla í áfalli yfir máli Bakkakots, þrátt fyrir að mál um kynferðislegt ofbeldi gegn drengjum hafi áður komið fram. Bakkakot sé þó öðruvísi þar sem kona er gerandi.
„Og samfélagið er meira í áfalli yfir því að það sé kona sem geri þetta af því það hefur verið svo mikið tabú í samfélaginu. Við höfum alltaf sett karlmenn sem gerendur, en konur eru gerendur líka. Og nú horfumst við raunverulega í augu við það að konur geti verið gerendur í kynferðisbrotamálum.“
Segir hún að fyrir 25 árum síðan hafi þetta málefni verið lítið rætt, en staðan sé allt önnur í dag. Fyrir 25 árum starfaði Sigrún sem lögreglumaður víða um land og segist hún hafa séð ýmislegt í starfinu, þaðan lá leiðin í hjúkrun og framhaldsnám. Málefnið hafi alltaf verið eitthvað sem hún leiddist inn í, henni finnist áföll áhugaverð og hvaða áhrif þau hafi á heilsu og vellíðan.
„Þetta er svo stór hluti af okkur, við lendum öll í einhverju en kannski áttum okkur ekki alltaf á því hverjar afleiðingar áfalla, sem við erum að glíma við, eru.“
Aðspurð um afleiðingar svona ofbeldis og hvort það sé birtingarmunur á milli kynja segir Sigrún konur beina tilfinningum sínum og reiði meira inn á við, rannsóknir sýni það.
„Það er niðurrífandi fyrir heilsufar og líðan, þær eru meira með líkamleg einkenni, eins og vefjagigt, verki og slíkt, og sjúkdóma. Meðan karlmenn virðast beina tilfinningum meira út á við og fara í áfengisdrykkju, neyslu, afbrot. Þess vegna eru fangelsin full af körlum en ekki konum. Konur leita meira í heilbirgðiskerfið og karlar eru meira í þessari extrovert hegðun, þurfa einhvern veginn að losa út þessa reiði.“
Sigrún segir erlendar rannsóknir sýna að 1 af hverjum sex drengjum verði fyrir kynferðisofbeldi fyrir 18 ára aldur.
„Og við getum spurt okkur: Hvar eru þessir drengir? Þeir eru ekki mikið að stíga fram, eða mikið að flagga þessu eins og konur gera með #Metoo og fleira. Algengasta dánarorsök karla eru sjálfsvíg og ofneysla (e. overdose). Við vitum að kynferðisofbeldi, afleiðingar af því eru neysla og sjálfsvígshugsanir.“
Bendir hún á að stór hluti karlmanna stígi aldrei fram.
„Þið sjáið bara hvað strákarnir í Bakkakoti eru orðnir fullorðnir þegar þeir stíga fram, þetta eru allt fullorðnir menn, þetta eru ekki drengir. Fæstir stíga fram, flestir burðast með þetta alla ævi og lenda í afbrotum eða taka líf sitt eða fara í neyslu. Maður hefur séð hvað hefur orðið um marga af þessum drengjum sem voru á vistheimilum eða þessum fósturheimilum. Það er stór hluti þarna úti.“
Aðspurð um hvað hægt sé að gera svarar Sigrún að mikilvægt sé að vera með fræðslu í grunn- og framhaldsskólum um að við verðum öll fyrir áföllum, stór hluti okkar verði fyrir kynferðislegu ofbeldi og mikilvægt sé vegna heilsufarslegra áhrifa að segja frá og leita sér aðstoðar. Bendir hún á Bergið headspace fyrir ungt fólk, en nauðsynlegt sá að auka þjónustu svo að þolendur þurfi ekki að fara yfir marga þröskulda til að leita sér aðstoðar. Einnig sé mikilvægt að auka umræðuna í samfélaginu.
Heimir Már þáttastjórnandi segist enn í sjokki yfir tölunni, einn af hverjum sex séu 30.000 kr. á landinu öllu. Spyr hann hvað eru margir gerendur á bak við töluna.
„Sumir gerendur eru með marga einstaklinga,“ svarar Sigrún en segist ekki vera með neina tölu á takteinum.
Heimir Már spyr hvað sé að þessu fólki og hvort hægt sé að ráðast á vandamálið frá enda gerenda.
„Mér finnst mjög mikilvægt að hjálpa gerendum. Ef við ætlum endalaust að vera með umræðuna þannig að við þurfum að taka þá af lífi þá breytist ekkert. Til að stoppa ofbeldi þá þurfum við að hjálpa gerendum. Á meðan við hjálpum ekki gerendum og erum með úrræði fyrir fólk sem þarf á aðstoð að halda þá mun þetta halda áfram. Fólk heldur áfram að misnota börn meðan það getur ekki leitað sér aðstoðar. Rannsóknir sýna að það er hægt að hjálpa gerendum með að hætta að beita ofbeldi.“
Bendir Sigrún á að Taktu skrefið sé til þar sem gerendur geta leitað sér aðstoðar.
„Við græðum ekkert á að tala um að þurfi að gelda eða taka gerendur af lífi. Það eru börn sem lenda í kynferðisofbeldi frá einstaklingum sem þau þekkja eða þykir vænt um. Og þeim finnst erfitt að segja frá ef þau hugsa til þess að eigi að taka þessa manneskju og lífið þeirra. Það er varhugavert að vera með svona stór orð, við þurfum bara að hjálpa gerendum til að stoppa ofbeldi.“
