Kjartan Örn Sigurðsson, forstjóri Ormsson hf., segir að minnkandi sala þvottavéla segi mikið til um húsnæðis og framkvæmdamarkaðinn almennt. Það hafi verið að hægjast á hagkerfinu í fjögur ár og ekki sé nóg að lækka stýrivexti til þess að koma hreyfingu aftur af stað.
„Hagkerfið hægir ekki bara á sér. Það getur stöðvast,“ segir Kjartan Örn í aðsendri grein í Morgunblaðinu í dag. „Það sem skiptir mestu máli er ekki verð eða vextir, heldur hvort hagkerfið sé á hreyfingu eða í biðstöðu.“
Segir hann að fasteignamarkaðurinn snúist um viðskipti og eignir en húsnæðismarkaðurinn um búsetu og breytingar. Þetta sé tvennt ólíkt en þó tengt.
„Þegar aðgerðir í efnahagsmálum ganga fram af fullum þunga hafa þær ekki aðeins áhrif á verð, heldur á hreyfinguna sjálfa í kerfinu. Það er þessi hreyfing sem knýr áfram ákvarðanir heimila og þar með viðskipti,“ segir Kjartan Örn.
Undanfarin misseri hafi verið lögð áhersla á vexti sem aðalstýritækið. En áhrifin sem sjáist í dag séu afleiðing víðtækara samspils. Það er hárra vaxta, hertra lánaskilyrða, aukinna eiginfjárkrafna og aukinnar varfærni í fjármálakerfinu í heild. Þetta bæði dregur úr eftirspurn og dregur úr hreyfingunni sjálfri.
„Þegar færri fasteignaviðskipti eiga sér stað situr fólk lengur í sömu eign, færri taka ákvarðanir og færri ráðast í framkvæmdir,“ segir hann. „Í kjölfarið hægir einnig á húsnæðismarkaði þar sem ákvarðanir frestast og viðskipti dragast saman. Þetta er keðjuverkun sem nær langt út fyrir fasteignamarkaðinn sjálfan.“
Hann segir verðið ekki skipta öllu máli heldur hreyfinguna sjálfa, hreyfingin skapi viðskiptin. Þegar hún hægi á sér birtist það fljótt í öðrum greinum því viðskipti spretta oft af breytingum. Til að mynda sá bransi sem hann þekkir vel, viðskipti með raftæki og innréttingar.
Þetta sjáist vel í minni sölu á þvottavélum. Kjartan Örn bendir á að á Íslandi séu um 150 þúsund íbúðir og því megi ætla að fjöldi þvottavéla sé svipaður. Ef gert sé ráð fyrir að þvottavél sé endurnýjuð á tíu ára fresti eigi árleg eftirspurn eftir þvottavélum að vera um það bil 15 þúsund.
„Í eðlilegu ástandi er þessi markaður því tiltölulega stöðugur. Þegar sala fer hins vegar verulega undir slík viðmið bendir það til þess að heimili séu að fresta kaupum og hreyfing í kerfinu hafi dregist saman,“ segir hann. Þetta sé ekki aðeins tilfinning heldur komi þetta skýrt fram í gögnum. Frá árunum 2021 og 2022 hefur neysla heimilanna á varanlegum neysluvörum verið að lækka. Þetta sýni einnig ársreikningar fyrirtækja og innflutningsvísitölur.
„Kaupum er frestað, tæki eru nýtt lengur og viðgerðir valdar frekar en endurnýjun,“ segir Kjartan Örn. Raftæki séu einn fyrsti flokkurinn þar sem þessi breyting birtist í og gefur snemma vísbendingu um breytta einkaneyslu.
„Það er freistandi að horfa eingöngu til vaxtalækkana sem lausn á stöðunni,“ segir hann. En lykil aðriðið sé annað. Hreyfingin þurfi að koma aftur inn í kerfið. „Fólk þarf að flytja, skipta um húsnæði, ráðast í framkvæmdir og taka ákvarðanir sem skapa eftirspurn. Án þeirrar hreyfingar skilar jafn vel lægra vaxtastig takmörkuðum árangri.“
Málið snúist um hver stýri húsnæðismarkaði á Íslandi. Ríkisstjórn sem beri lýðræðislega ábyrgð í húsnæðismálum eða peningastefna Seðlabankans.
„Þegar aðgerðir stöðva hreyfingu er ekki lengur aðeins verið að berjast við verðbólgu. Þá er verið að móta einn stærsta markað í landinu,“ segir hann að lokum. „Þessi umræða hefur að mestu farið fram hjá opinberri umræðu, en verður sífellt brýnni eftir því sem áhrifin verða skýrari.“
