Forsíðufrétt Morgunblaðsins hefur vakið gríðarlega athygli í dag. Þar er því haldið fram að Palestínumenn sem voru handteknir í tengslum við hópárás undir Höfðatorgi tengist hryðjuverkasamtökunum Hamas. Hafði Mogginn þetta eftir ónefndum heimildarmönnum innan lögreglunnar sem jafnframt greindu frá því að sumir sakborninganna væru á skrá Interpol yfir grunaða hryðjuverkamenn.

Sökum fréttarinnar sendi lögreglan á höfuðborgarsvæðinu frá sér yfirlýsingu þar sem segir að ekkert bendi til þess að sakborningar tengist Hamas og að enginn þeirra sé á skrá hjá Interpol um grunaða hryðjuverkamenn.

Hefur fréttaflutningur Morgunblaðsins vakið hörð viðbrögð, einkum á samfélagsmiðlum en líka á sjálfu Alþingi.

Sigmundur Ernir Rúnarsson, þingmaður Samfylkingarinnar, vakti athygli á fréttaflutningnum undir liðnum Störf þingsins. Þar bað hann þingheim að velta fyrir sér á hvaða vegferð Morgunblaðið sé í fréttaflutningi sínum.

„Þetta er beinlínis hættulegt. Þetta er fréttamennska sem er stórhættuleg. Hún byggir á svo veikum heimildum að lögreglan á Íslandi þarf að draga hana til baka. Lögreglan á Íslandi þarf að draga til baka fréttaflutning Morgunblaðsins um Palestínumenn á Íslandi. Svona er komið fyrir blaðamennsku hér á landi, nánar tiltekið uppi í Hádegismóum. Þetta er hættulegt. Þetta eykur ekki öryggi íslenskra þegna.“

Fornfrægt blað rúið trausti

Reynir Traustason, fyrrum ritstjóri Mannlífs, bendir á að fréttin er ekki merkt blaðamanni en hann telur það gefa til kynna að topparnir hjá miðlinum hafi „kokkað hana upp í bakherbergjum sínum“.

„Fréttin er afgreidd frá lögreglu sem falsfrétt. Þetta er enn ein fréttin úr rasískri smiðju öfgaliðsins sem stjórnar hinu fornfræga blaði sem nú er gjörsamlega rúið öllu trausti undir eignarhaldi Guðbjargar Matthíasdóttur í Vestmannaeyjum sem notar miðilinn til að þjóna lund sinni.“

Sonur Reynis og framkvæmdastjóri Heimildarinnar, Jón Trausti Reynisson, bendir á að á forsíðunni megi sömuleiðis finna frétt sem er merkt Andrési Magnússyni, þekktum Sjálfstæðismanni, þar sem fjallað er um að óvíst sé hvað verði um aðildarumsókn Íslands að Evrópusambandinu ef þjóðin hafnar því að halda viðræðunum áfram. Jón Trausti telur ljóst að niðurstöður þjóðaratkvæðagreiðslu verði virtar, annað en niðurstöður þjóðaratkvæðagreiðslna sem haldnar voru í valdatíð Sjálfstæðisflokksins.

„Sjálfstæðisflokkurinn virti hins vegar ekki niðurstöður þjóðaratkvæðagreiðslu um nýja stjórnarskrá og stóð ekki við kosningaloforð um þjóðaratkvæðagreiðslu um aðildarviðræður við Evrópusambandið á sínum tíma. Því er eðlilegt að menn þar á bæ séu óvissir um hvað gerist í kjölfar þjóðaratkvæðagreiðslu.“

Uppspuni frá rótum

Grímur Atlason, framkvæmdastjóri Geðhjálpar, segir: „Fall Morgunblaðsins virðist vera algjört.“

Sabine Leskof, borgarfulltrúi Samfylkingarinnar, bendir í athugasemd hjá Grími á að þó að leiðrétting hafi komið frá lögreglu þá sé skaðinn þegar skeður. Fleiri benda á svipað í athugasemdakerfi Facebook. Svo virðist sem að stefnan sé tekin á að leyfa fólki að neita fyrir eitthvað sem þó telst ekki sannað og að sé lygin endurtekin nógu oft þá trúi fólk henni.

Margrét Tryggvadóttir, formaður Rithöfundasambands Íslands, vísar í leiðréttingu lögreglu og skrifar: „Í gær birti Mogginn þessa frétt á vefnum og svo aftur í dag er þessu slegið upp á forsíðu blaðsins. Hvað gengur þessu fólki til?“

Haraldur Már Haraldsson, fyrrum kennari í fjölmiðlafræði við Tækniskólann, segir Moggann hafa gerst sekan um subbulega blaðamennsku.

„Því var slegið upp á forsíðu Morgunblaðsins að þeir sem komu við sögu í ofbeldisárás í bílakjallara nýverið væru liðsmenn Hamas og á skrá Interpol yfir vígamenn. Því var jafnvel logið til að þetta væri haft eftir nafnlausum lögreglumanni. Nú er komið í ljós að þessi frétt er uppspuni frá rótum. Við bíðum eftir skýringum nafnlausa blaðamannsins … og kannski afsökunarbeiðni; nei, segi bara svona.“

Hvaða rugl er í gangi?

Þráinn Árni Baldvinsson tónlistarmaður spyr hvaða rugl sé í gangi.

„Mogginn og fleiri upphrópunarseggir hafa farið mikinn síðustu daga, er það til þess eins að vekja upp ótta í hugum fólks? Er allt að fara í einhvern fasista-gír á Íslandi? Hvaða rugl er í gangi?“

Leikarinn Pálmi Gestsson segir Moggann vera við það að velta Útvarpi Sögu af stalli hvað falsfréttir varðar.

„Mogginn fake news er langt kominn með að velta Útvarpi Sögu af stalli hvað sköpunargleði á skálduðum fréttum varðar.“

Fjölmiðlamaðurinn Egill Helgason segir hreinlega „Jæja.“ Pálmi tjáir sig jafnframt í athugasemd hjá Agli og segir að nú hafi Mogginn slegið nýtt met. „Mogginn hefur lagst lægra en nokkru sinni.“

Fleiri tjá sig í athugasemdum hjá Agli, svo sem tónlistarmaðurinn Jón Ólafsson sem segir málið grafalvarlegt: „Þetta er sett í stríðsfyrirsögn. Hverjar voru heimildirnar? Þetta er grafalvarlegt mál.“

Rithöfundurinn Auður Jónsdóttir skrifar langa færslu þar sem hún segir að ef hún væri í áskrift að Morgunblaðinu væri þetta dagurinn sem hún segði áskriftinni upp.

„Ef ég væri áskrifandi að Morgunblaðinu, þá myndi ég segja upp áskriftinni í dag. Skemmst er þess að minnast þegar Stefán Einar boðaði í hlaðvarpi hjá Sölva Tryggvasyni að vandamál tengd innflytjendum hefðu þegar valdið miklum vandræðum á fæðingardeild Landspítalans. Málflutningi hans var skörulega andmælt af starfsfólki á Kvennadeild Landspítalans og Hulda Hjartardóttir, yfirlæknir fæðingarþjónustu Landspítalans, sagði þá í viðtali við Mannlíf:
„Þessi ummæli komu starfsfólki kvennadeildar sem ég hef rætt við í opna skjöldu. Þau kannast ekki við þessar lýsingar.““

Auður segir að nú á dögum sé útlendingaandúð kerfisbundið beitt til að afla pólitísks fylgis. Þetta sé hættuleg þróun.

„Nú lifum við á tímum þar sem útlendingaandúð er notuð kerfisbundið til að safna pólitísku fylgi hjá stjórnmálaflokkum sem spila inn á slíkt, auk þess sem við lifum líka á tímum þegar pr-ismi stjórnmálaflokka fær að renna saman við óvönduð vinnubrögð í blaðamennsku þegar flokkshollusta „blaðamanna“ syngur í takt við áróðursvélar Sjálfstæðisflokksins og Miðflokksins. Og samfélaginu stafar ólíkt meiri hætta af því en Hamas.“

Skiptir engu hvað er satt og hvað er logið

Heiða B. Heiðarsdóttir, einn eigenda og stofnenda Sameinaða útgáfufélagsins, vekur athygli á málinu í umræðuhópi um fjölmiðla á Facebook, Fjölmiðlanördar, en þar spyr hún á hvaða vegferð Morgunblaðið sé.

„Eru þessi vinnubrögð boðleg? Kjaftasaga, hreinn og klár uppspuni á forsíðu blaðsins og á vefnum. Frétt sem kyndir undir hatur og óöryggi. Á hvaða vegferð er þessi fjölmiðill eiginlega?“

Við færsluna hafa skapast líflegar umræður þar sem netverjar velta því fyrir sér hvort um brot á siðareglum blaðamanna sé að ræða.

Gunnar Smári Egilsson, ritstjóri Samstöðvarinnar, spáir því að Morgunblaðið muni „halda áfram að bera út rangindi um þetta mál“. Næst verði því haldið fram að lögreglan sé bara svo logandi hrædd við hefndarárásir Hamas og hafi því nauðbeygð þurft að ljúga því að frétt Moggans hafi verið röng. Hann skrifar inn á vefsvæði Sósíalista á Facebook, Rauða þráðinn:

„Í þessum geira skiptir engu hvað er satt og hvað er logið, lygin eflist jafnvel því oftar sem hún er afhjúpuð. Fyrir sturluðu fólki er afhjúpunin einmitt sönnun þess að lygin sé sannleikur og sannleikurinn lygi. Og þingmenn Miðflokksins munu halda því fram að Hamas starfi í göngum undir Höfðatorgi, eins og Gaza; kannski leggja til að Höfðatorgið verði sprengt upp til að ráða niðurlögum Hamas.“

Viktor Orri Valgarðsson stjórnmálafræðingur segir að þó að lögreglan hafi leiðrétt fréttina muni það ekki duga til að afmá hugmyndir úr hugum flestra þeirra sem lásu forsíðufrétt Moggans. Mögulega hafi það verið markmiðið.

„Leiðrétting lögreglunnar mun því miður varla ná að afmá þessa hugmynd úr hugum flestra þeirra sem hafa séð þessa röngu frétt og forsíðu Moggans… þar með er takmarkinu sennilega náð.“

Móðursýki og oftúlkun

Atli Thor Fanndal, verkefnastjóri á skrifstofu rektors Háskólans á Bifröst, segir að frétt Morgunblaðsins byggi greinilega á móðursýki og „gremjuframleiðslu“. Hugsanlega hafi of víðtækar ályktanir verið dregnar af myndum sem fundust á símum sakborninga. Þetta sé ekki nýtt uppátæki hjá Mogganum.

„Frétt mbl af Hamasliðum í bílakjallara er augljóslega histería og gremjuframleiðsla. Litlar heimildir (myndbönd frá Palestínu með vopnum og Hamas merki hugsanlega á síma einhvers) og stórar ályktanir (ÞEIR ERU HAMAS!!!!!). Mogginn gerir þetta reglulega ISIS á Akureyri, kommar í stjórnarráðinu og nú Hamas í Borgartúni. Við skulum sjá hvað fullorðins miðlarnir segja. Þeir vinna heimildavinnu ólíkt alt-right bloggum eins og mbl. Þangað til getum við andað rólega.“

María Lilja Ingveldar-Þrastardóttir Kemp, fréttakona Samstöðvarinnar, tekur undir með Atla og bendir á að hennar sími sé fullur af alls konar myndböndum frá Gaza, sum frá andspyrnuhreyfingunni þar sem kannast Hamas & the papas. Það sama eigi líklega við um flesta sem láta sig málefni Palestínu varða. Eins sé enginn Palestínumaður á lista Interpol fyrir hryðjuverk eða vegna tengsla við hryðjuverkasamtök. Þetta geti allir séð með laufléttri uppflettingu í gagnagrunni Interpol.

„Eftir nokkur símtöl skilst mér á þeim sem þekkja til að þarna hafi átt sér stað uppgjör milli tveggja hópa vegna fjármuna og fíkniefna. Sá sem slasaðist alvarlega er Albanskur að uppruna en ku hafa búið hér í lengri tíma. Það hentar augljóslega narratívu blaðamannsins betur að tala bara um hann sem Íslending. – ekki að ég hafi nokkuð á móti því að fólk búsett í lengri eða skemmri tíma á Íslandi sé kallað Íslendingar, það hefur bara ekki verið venjan í fjölmiðlum hingað til.“