Blaðakonan og sagnfræðingurinn Anne Applebaum skrifaði fyrir nokkrum árum merka bók um sovéska gúlagið – nefnist einfaldlega Gulag. Nú hefur hún skrifað aðra bók um kommúnismann sem heitir Iron Curtain. Hún fjallar um ríki sem voru lögð undir sovétkerfið í lok heimstyrjaldarinnar, Applebaum einblínir aðallega á Ungverjaland, Austur-Þýskaland og Pólland. Þar eru reyndar hæg heimatökin því Applebaum er gift Radek Sikorski, utanríkisráðherra Póllands.

Þetta er saga sem er ekki mikið þekkt. Það eru ekki margir sem kannast lengur við nöfn eins og Mathyas Rakosi, Boleslaw Bierut, Klement Gottwald og Walter Ulbricht. Þessir menn voru leikbrúður Stalíns að stríðinu loknu. Þeir tilheyrðu kommúnistaklíkum sem höfðu fyrirskipanir um að brjóta ríki Austur-Evrópu endanlega undir Sovétvaldið. Þetta voru litlir menn og ómerkilegir, en þeir áttu sammerkt að hafa náð að fljóta ofan á í ofsóknaræði Stalínstímans.

Alls staðar var uppskriftin sú sama: Uppbygging öryggislögreglu, ríkisvæðing atvinnulífsins, fyrirmæli um sósíal-realisma á listasviðinu, stofnun ungmennahreyfinga, hlægileg dýrkun á ofurverkamönnum (stakhanovítum), ritskoðun, hreinsanir. Margt fólk sem ekki var kommúnistar fylgdi með – það sá ekki annan kost. Aðeins í Tékkóslóvakíu höfðu kommúnistar raunverulegt fjöldafylgi.

Applebaum fjallar aðallega um tímann sem hún kallar high-stalinism (ofur-stalínisma). Því fer að ljúka með dauða Stalíns 1953 og uppreisnum sem brutust út í Austur-Evrópuríkjunum, í Berlín 1953, í Póllandi og Ungverjalandi 1956.

Þetta er merkisbók – um sögu sem er lítt þekkt á Vesturlöndum.

Mathyas Rakosi var einn af leppunum sem Stalín notaði í Austur-Evrópu. Hér ganga Ungverjar með mynd af honum. Rakosi var settur af 1956 og fluttur til Sovétríkjanna þar sem hann dó 1971.