Óhætt er að segja að Rússar sitji fastir í hnédjúpri leðju í Úkraínu eftir rúmlega fjögurra ára stríð. Yfirvöld senda reglulega frá sér óljósar tilkynningar um að allt stefni í að Úkraínumenn verði sigraðir og um leið er tekið harkalega á öllum mótmælum gegn stríðinu. Þetta minnir landsmenn á það sem gerðist á tímum Sovétríkjanna og það er ekki eitthvað sem mörgum hugnast.
Skoðanakannanir og sífellt stærri hópur gagnrýninna radda sýna að stríðsþreytan fer vaxandi og að reiði og óánægja almennings er farin að bitna á stuðningnum við sjálfan Vladímír Pútín.
Síðasta hálfa annan mánuðinn hefur stuðningurinn við embættisfærslur Pútíns farið úr 73% í 66% samkvæmt mælingu ríkisgreiningarstofnunarinnar VTsIOM. Þetta er auðvitað ekki nein rosaleg sveifla en það verður að taka niðurstöðunni með fyrirvara eins og almennt með rússneskar kannanir. Jótlandspósturinn segir að óháðir greinendur bendi á að þetta sé mesta fylgislækkunin við Pútín síðan innrásin í Úkraínu hófst í febrúar 2022.
Í rúmlega aldarfjórðung hefur Pútín byggt upp mýtuna um að hann sé velgerðarmaður rússnesku þjóðarinnar og ósigrandi baráttumaður fyrir hag þjóðarinnar. En nú virðist Pútín, sem er orðinn 73 ára, í vaxandi mæli vera ráðvilltur og úr takti við raunveruleikann.
Skortur á árangri á vígvellinum og gríðarlegt mannfall hafa rispað ytra byrði Pútíns. En lokanir á Internetinu á síðustu vikum virðast hafa verið dropinn sem fyllti mælinn hjá mörgum og sýndi um leið hversu langt frá hversdagslífi Rússa Pútín er en notkun stafrænna netþjónusta er mjög mikilvæg fyrir flesta í hinu daglega lífi. Pútín notar sjálfur ekki Internetið.
„Yfir þessu öllu svífur Vladímír Pútín, forseti, sem skilur sáralítið í hvað er í gangi en hefur samt sem áður samþykkt takmarkanirnar,“ skrifaði Tatjana Stanovaja, stjórnmálaskýrandi hjá hugveitunni Carnegie Politika.
Gagnrýnisalda
Það er hin valdamikla leyniþjónusta FSB sem í sívaxandi mæli er drifkrafturinn á bak við þær hörðu aðgerðir, sem Internetþjónustur á borð við samfélagsmiðilinn Telegram, hafa verið beittar.
Þrátt fyrir að flestir óttist FSB hafa sífellt fleiri gagnrýnt þróun mála að undanförnu og þar með, bæði beint og óbeint, beint gagnrýni sinni að Pútín.
Til dæmis lét tískubloggarinn Viktoryia Bonja, sem er búsett í Mónakó, í sér heyra í myndbandi sem hún birti á Instagram. Það hefur verið spilað rúmlega 30 milljón sinnum og 1,6 milljónir hafa líkað við það. Bonja, sem er ekki þekkt fyrir að styðja rússneska stjórnarandstæðinga, höfðar til Pútíns í myndbandinu og hvetur hann til að stíga af háa hestinum sínum og taka vanda almennings alvarlega. „Fólk er hrætt við þig, bloggararnir eru hræddir við þig, listamennirnir eru hræddir við þig, ríkisstjórarnir eru hræddir við þig. Þú ert forseti landsins okkar,“ sagði hún.
Minna þekktir einstaklingar hafa einnig látið í sér heyra að undanförnu. Einn þeirra, Vladimir Boglajev, forstjóri stórrar stálsmiðju, sagði til dæmis í samtali við rússneska sjónvarpsstöð: „Það blasir við að valdhafarnir á toppnum hafa misst jarðtenginguna hvað varðar hina raunverulegu stöðu rússnesks efnahagslífs.“
Brestir í samstöðunni
Sérfræðingar telja að þessi þróun geti valdið Kremlverjum vanda á næstu mánuðum. Leiðtogar stjórnarandstöðunnar eru í útlegð erlendis en kosið verður til þings í september og þær kosningar geta orðið höfuðverkur fyrir stjórnvöld.
Það verður erfitt fyrir spunameistara Kremlverja að búa til þau úrslit sem valdhafarnir vilja og allt of augljóst svindl getur komið í bakið á þeim.
Ef of harkalega verður gengið til verks við að breyta kosningatölunum gæti það hrint mótmælum af stað að mati sumra sérfræðinga.
En það sem Kremlverjar hafa líklega mestar áhyggjur af núna er að á síðustu vikum hafa brestir myndast í samstöðu elítunnar.
„Það eru að teiknast upp útlínur af öldruðum Pútín, sem hefur dregið sig í hlé, sem getur hvorki komið á friði í Úkraínu eða unnið stríðið sem hann hóf. Stærsta eign Pútíns var alltaf styrkur hans. Veikburða Pútín gagnast engum, ekki einu sinni rússneskum öryggismálayfirvöldum,“ skrifaði Tatjana Stanovaja.
