Kanadíski blaðamaðurinn Daniel Dale hefur unnið sér það til frægðar síðasta áratuginn að sannreyna fullyrðingar Donalds Trump Bandaríkjaforseta. Þetta er ekki alltaf auðvelt starf en eftir að hafa varið hundruðum klukkustunda djúpt sokkinn í orðræðu forsetans segist blaðamaðurinn kominn með einstaka innsýn í manninn sem hann segir lygnasta forseta Bandaríkjasögunnar.
Dale skrifar í grein hjá CNN: „Við erum að horfa um á sjaldséðan og líklega algjörlega einstakan pólitískan lygara“
Blaðamaðurinn deilir nokkrum lexíum sem hann hefur lært um lygar forsetans í grein sinni, þeirra á meðal hvernig forsetinn afhjúpar stundum eigin lygar með ómeðvituðum hætti.
Fólk sem spilar póker kannast við enska hugtakið „tell“ sem nær utan um þegar leikmenn koma ómeðvitað upp um sig með líkamstjáningu, látbragði, kækjum, orðalagi, raddblæ og öðru slíku. Pókerspilari sem kann að lesa í þessa ómeðvituðu tjáningu mótherjans getur nýtt það sér í hag. Trump er, samkvæmt Dale, með tell.
„Eins og lélegur pókerspilari er Trump með tell sem gefa til kynna að hann sé líklega að ljúga.“
Þessar vísbendingar, eða tell, má gjarnan finna í sögum sem forsetinn deilir.
Ef sagan fjallar um ónefndan aðila sem ávarpar Trump sem herra [e. sir] þá er forsetinn líklega að ljúga. Það sama á við ef sagan fjallar um þrekvaxinn verkamann sem brestur í grát í návist forsetans. Eins fjalla margar sögur forsetans um að einhver gagnrýnandi hans hafi komið til hans skríðandi á hnjánum, en í þeim tilvikum er forsetinn líklegast að halla réttu máli.
„Hvað eiga þessar litríku en vafasömu sögur sameiginlegt? Þær stilla honum upp sem áhrifamanni sem aðrir–jafnvel stórvaxnir gaurar–beygja sig fyrir,“ skrifar Dale.
„Hann var sterkur harðjaxl og hann var grátandi“
Þessar fullyrðingar Dale eru ekki úr lausu lofti gripnar en það myndi sæta furðu ef annar hver maður sem kemur að máli við forsetann er háskælandi á meðan.
Hér eru þrjú dæmi sem Huffpost tók saman árið 2024, en þarna er engan veginn um tæmandi talningu að ræða. :
- Árið 2019 sagði Trump á ráðstefnu bænda í New Orleans að maður hefði grátbeðið hann um að draga úr íþyngjandi regluverki: „Ég held að hann hafi aldrei grátið áður á ævinni, ég held hann hafi ekki einu sinni grátið sem ungabarn. Hann var grátandi og sagði: „Herra, þú gefur mér líf mitt og eignir til baka.“
- Árið 2018 sagði forsetinn í ræðu um ónefndan mann: „Hann var sterkur harðjaxl og hann var grátandi. Hann sagði: Herra forseti, takk fyrir að bjarga Bandaríkjunum. Ég meina það sko, þessi maður var hörkutól. Ég held hann hafi ekki grátið þegar hann var barn.“
- Árið 2023 fullyrti Trump að þingmaður Repúblikana, Ron DenSantis, hefði grátið þegar hann bað Trump um að veita framboði sínu stuðning.
Þetta eru ekki einu vísbendingarnar sem Dale vekur athygli á. Ef Trump nefnir tölur, hvort sem það eru niðurstöður skoðanakannana, verðbólgumælingar, upplýsingar um fjármálamarkaði, verð á eldsneyti eða fjöldi áhorfenda í sal — finnur Trump sig knúinn til að ýkja tölurnar, jafnvel þó að réttar tölur séu til þess fallnar að hjálpa hans málstað.
Ef um erfiðistíma er að ræða þá stigmagnast lygarnar og Dale lýsir því sjálfur að hann hafi ekki
Dale segir að þegar forsetinn nefnir tölur séu ágætar líkur á að þær séu úr lausu lofti gripnar, jafnvel í tilvikum þar sem réttar tölur kæmu vel út fyrir hann. Nefnir hann sem dæmi niðurstöður skoðanakannana, verðbólgumælingar, fjárfestingar, verð á eldsneyti og áhorfendafjölda. Trump þurfi alltaf að ýkja tölurnar.
Annað dæmi sem blaðamaðurinn nefnir er að forsetinn lýgur meira á erfiðistímum. Lygarnar stigmagnast eftir því sem erfiðleikarnir eru meiri. Á fyrra kjörtímabili forsetans hafði Dale einsett sér að sannreyna allar fullyrðingar forsetans, hverja einustu, en hann þurfti að gefast upp tveimur mánuðum fyrir kjördag árið 2020 þar sem lygarnar voru orðnar svo margar að Dale bugaðist en þá hafði hann þegar greint rúmlega 8.500 rangfærslur frá september 2016.
Lygasögumenn
Trump sé meðvitaður um það að fullyrðingar hans verði sannreyndar en honum virðist alveg sama um það. Hann endurtekur engu að síður rangfærslur en sumar lygarnar hafi Trump endurtekið allt að 100 sinnum.
Dale tekur fram að í sumum tilvikum sé forsetinn þó ekki viljandi að ljúga. Trump hafi vissulega logið hundruðum sinnum sér til hagsbóta, en sumar klikkuðustu samsæriskenningarnar sem forsetinn hefur deilt koma frá öðrum.
„Og hann virðist oft trúa þeim í raun og veru. Það gæti verið verra, en ekki betra. Valdamesti maður í heimi með aðgengi að óendanlegri sérfræðiþekkingu eftir eigin hentisemi er ekki bara lygasögumaður heldur líka auðtrúa fórnarlamb annarra lygasögumanna.“
Forsetinn sé nú umkringdur fólki sem kippir sér ekki upp við lygarnar og er jafnvel tilbúið að halda þeim fram sem sannleika. Ekki nóg með það heldur virðast sumir stuðningsmenn hans fagna lygunum, sérstaklega þegar lygunum er beint gegn „rétta“ fólkinu.
„Sumar lygar Trumps eru svo furðulegar eða ómerkilegar að ég get ekki annað en hlegið. Heilt á litið hafa lygar hans þó verið þjóðinni afar skaðlegar. Fólk dó vegna óeirðanna við þinghúsið sem áttu rætur að rekja til lyga hans um kosningarnar 2020. Lygar hans þar sem hann gerði lítið úr COVID-10 leiddu nánast örugglega til dauðsfalla. Ákveðnir aðilar sem hann hefur beint lygum sínum að, þeirra á meðal blaðamenn, dómarar og fólk sem starfar við framkvæmd kosninga, hafa sætt hótunum og áreitni. Lygar hans hafa gert óteljandi umræður um mikilvæg mál verri. Og bandaríska lýðræðið er sjálft verr statt vegna allra þessara lyga.“
.
