Sagan um Jason Arday er undarleg. Hann var yngsti svarti prófessorinn við Cambridge háskólann í Bretlandi sem er einn virtasti háskóli heims. Árangur hans sem ofurhlaupara og við að safna fé til góðgerðarmála gerði hann að mjög svo þekktum aðila í hinum akademíska geira.
En saga hans hrundi saman og hefur hrundið af stað heitri umræðu um fjölbreytileikann í Bretlandi.
Að hans sögn greindist hann með einhverfu þriggja ára að aldri og almenna þroskaseinkun. Þetta gerði að hans sögn að verkum að hann gat ekki talað fyrr en 11 ára og ekki skrifað fyrr en hann var orðinn 18 ára.
Það vakti því mikla athygli á alþjóðavettvangi þegar hann var gerður að prófessor við Cambridge 37 ára að aldri.
Háskólinn sagði að ráðning hans ætti að vera hluti af að rétta hlut minnihlutahópa meðal vísindamanna en í kjölfar Black Lives Matter mótmælanna var Cambridge háskólinn harðlega gagnrýndur fyrir hversu fáir úr minnihlutahópum væru meðal vísindamannanna við skólann.
Þegar Arday var ráðinn voru aðeins 250 svartir prófessorar í Bretlandi en heildarfjöldi prófessora var um 26.000. Fimm af þessum prófessorum voru starfandi við Cambridge.
Sumir töldu ráðningu Arday eflaust vera pólitíska og benti hann sjálfur á það í viðtali við BBC. En yfirmaður hans við háskólann, Hilary Cremin, vísaði þessu á bug og sagði: „Við erum svo lánsöm að hafa þig. Þú ert sá besti í heiminum hvað varðar þær rannsóknir sem þú vinnur að.“
Arday var ráðinn prófessor í félagsfræði og menntun, með sérstaka áherslu á kynþætti. Í mörgum heiðursnafnbótum hans og doktorsgráðum frá öðrum háskólum er einnig tekið fram að hann sé mjög góður ofurhlaupari.
Hann sagðist hafa hlaupið 500 km á þremur dögum, tæplega 1.000 km á sex dögum og 35 maraþonhlaup á 35 dögum og þar af hafi hann verið fótbrotinn síðustu tvær vikurnar. Þetta gerði hann til að safna fé til góðgerðarmála og tókst í gegnum tíðina að safna sem nemur um einum milljarði króna.
Sjálfsævisaga Arday kemur út eftir nokkrar vikur. Í auglýsingum um hana kemur fram að bókin fjalli um „ótrúleg afrek“ hans.
En alvarlegar ásakanir um ritstuld hafa vakið upp spurningar um hvort Arday sé sá sem hann segist vera.
Sakaður um ritstuld
Í lok júlí sagðist breska dagblaðið The Telegraph hafa fundið rúmlega 100 atriði í doktorsritgerð Arday sem væru eins eða næstum eins og í sex ára gamalli doktorsritgerð annars nemanda.
Fljótlega breyttist málið úr því að vera akademískt yfir á að vera mjög pólitískt.
12.000 manns, þar á meðal þingmenn, hafa skrifað undir stuðningsyfirlýsingu við Arday og segja málið vera „tilraun til að grafa undan svörtu fólki í áhrifastöðum“.
En margir vísindamenn, við aðra háskóla, telja ásakanirnar um ritstuld vera reistar á traustum grunni og hafa áhyggjur.
„Í núverandi umhverfi er erfitt að tjá sig um staðhæfingar um ritstuld þekkts vísindamanns úr röðum minnihlutahópa án þess að virðast þurfa að taka afstöðu til jafnréttis, fjölbreytileika og aðlögunar,“ sagði hinn virti prófessor emerítus Robert Dingwall í samtali við The Telegraph og færði um leið rök fyrir því að doktorsritgerð Arday sé grunsamleg.
Málið hefur að sjálfsögðu verið rætt mikið á Internetinu og skiptist fólk í tvo hópa. Annar segir málið vera sönnun þess að svartir vísindamenn séu fórnarlömb niðurrifsherferðar á rasískum grunni en hinn hópurinn telur að Cambridge hafi blindast af sögunni um hinn veika svarta prófessor sem gat bætt slæmt orðspor háskólans vegna skorts á fjölbreytileika.
Í fyrsta viðtali Arday, eftir að málið komst í hámæli, játaði hann að hafa gert fjölda mistaka en sagði einnig við blaðamann The Times að honum fyndist málið vera blásið miklu meira upp en tilefni sé til.
„Þetta snýst um hinn akademíska heim. Ég myrti engan. Mér finnst þessi mannvonska, sem ég hef upplifað, og að mér sé stillt upp sem einhverskonar lygara og draumóramanni, vera algjörlega óásættanleg,“ sagði hann.
The Guardian hefur einnig fjallað um mál Arday og kafað ofan í fjölda ummæla hans og komist að þeirri niðurstöðu að draga megi ótrúleg afrek hans í efa.
Það er til dæmis lítið um sannanir fyrir sumum af hlaupa- og góðgerðarmálaafrekum hans.
Er þar nefnt til sögunnar að ef hann hafi hlaupið tæplega 1.000 km á sex dögum þá sé hann einn besti ofurhlaupari heims en núverandi heimsmet er 1.050 km á sex dögum.
Damian Hall, fyrrum breskur methafi í ofurhlaupi, hafði aldrei heyrt um Arday og sagði í samtali við The Telegraph: „Það er undarlegt að það virðast ekki vera neinar sannanir fyrir þessu.“
Það hefur einnig verið tekið eftir því að tveir háskólar, sem veittu Arday heiðursgráðu, fjarlægðu umfjöllun um afrek hans af heimasíðum sínum fyrr á árinu.
Í samtali við The Guardian sagði Arday að hann hafi ekki hlaupið 1.000 km á sex dögum, heldur hafi hann tekið hvíldardaga inn á milli og hafi því tekið sér 12 daga í að hlaupa þessa tæpu 1.000 km.
Hann sagðist einnig ekki hafa safnað um einum milljarði til góðgerðarmála einsamall. Þetta sé afrakstur „margra safnanna á tveggja áratuga tímabili“ og hafi margir komið að þeim. Þegar hann var beðinn um að nefna þá sem hafi tekið þátt í þessum fjáröflunum með honum, sagðist hann ekki geta það því hann hafi skrifað undir þagmælskuákvæði.
Blaðið rannsakaði einnig mörg dæmi um áreitni og ofsóknir sem Arday sagðist hafa orðið fyrir vegna húðlitar síns. En það er lítið um sannanir fyrir þessum ásökunum.
Hann sagði til dæmis að einhver hafi sett afskorið svínshaus við útidyrnar á æskuheimili hans í Lundúnum. Hann sagðist hafa hent hausnum í ruslið og kært málið til lögreglunnar sem hafi haft uppi á slátrara sem hafi líklega selt hausinn.
Lundúnalögreglan segir að engin rannsókn af þessu tagi hafi farið fram og að þessar upplýsingar séu „beinlínis rangar“.
Þegar blaðamaður The Guardian bar þetta undir Arday hélt hann fast við sögu sína og sagði: „í hreinskilni sagt, þá hélt ég að þú myndir trúa mér. Af hverju ætti ég að ljúga?“
Cambridge sagði í fyrstu að ásakanirnar um ritstuld hafi verið rannsakaðar af John Moores University, þar sem Arday skrifaði doktorsritgerð sína, og hafi niðurstaðan verið að ekki væri um ritstuld að ræða.
En fjölmiðlar héldu áfram að kafa ofan í málið og nýlega tilkynnti Cambridge að mál Arday yrði rannsakað. Nokkrum klukkustundum síðar tilkynnti Arday að hann myndi láta af störfum hjá Cambridge háskóla.
Arday fannst látinn í gær, föstudaginn 13. ágúst.
