Skammt undan strönd japönsku borgarinnar Nagasaki rís sérkennileg eyja upp úr hafinu. Háir steinsteyptir veggir umlykja hana og innan þeirra stendur fjöldi grárra og hrörnandi bygginga þar sem enginn hefur búið í meira en hálfa öld.
Þetta er Hashima, ein þekktasta draugaeyja heims. Vefritið All That’s Interesting rifjaði upp sögu eyjarinnar á dögunum.
Þótt erfitt sé að ímynda sér þegar horft er yfir rústirnar í dag að eitt sinn iðaði eyjan af lífi enda nóg um að vera þar. Þar bjuggu tæplega 6.000 manns á örlitlu landsvæði og um tíma var Hashima talin þéttbýlasti staður jarðar.
Saga eyjarinnar er þó ekki aðeins saga stórkostlegrar iðnvæðingar og sérstæðs samfélags heldur geymir hún einnig dekkri kafla um nauðungarvinnu, dauðsföll og þjáningar.
Kolin breyttu öllu
Hashima er í um fjórtán kílómetra fjarlægð frá Nagasaki. Eyjan er einnig kölluð Gunkanjima þar sem lögun hennar minnir á stórt herskip þegar horft er á hana úr fjarlægð.
Kol fundust þar árið 1810 en það var ekki fyrr en undir lok 19. aldar sem umfangsmikil námuvinnsla hófst. Fyrstu námugöngin voru grafin árið 1887 og þremur árum síðar keypti Mitsubishi, sem í dag er þekktur bílaframleiðandi, námuna fyrir 100.000 jen. Í kjölfarið hófst ævintýralegur uppgangur Hashima.
Á þessum tíma var Japan að iðnvæðast hratt og eftirspurn eftir kolum jókst stöðugt. Námurnar undir Hashima voru stækkaðar og gengu djúpt undir hafsbotninn. Samhliða því fjölgaði verkamönnum og fjölskyldum þeirra á eyjunni.
Plássið var hins vegar af skornum skammti og því þurfti að byggja upp á við.
Árið 1916 lét Mitsubishi reisa þar stórt steinsteypt fjölbýlishús, eitt hið fyrsta sinnar tegundar í Japan. Fleiri stórar íbúðablokkir fylgdu í kjölfarið og með tímanum varð eyjan að þéttum frumskógi steinsteyptra bygginga.
Þar voru skólar, sjúkrahús, verslanir, veitingastaðir, barir, kvikmyndahús og jafnvel vændishús.
„Stiginn til helvítis“
Lífið á Hashima var sérstakt. Byggingarnar stóðu svo þétt að á milli þeirra myndaðist völundarhús þröngra og dimmra ganga. Kolaryk lá yfir svæðinu og veikindi tengd námuvinnslunni voru algeng.
Einn helsti stigi eyjarinnar lá frá námusvæðinu upp í efri hluta byggðarinnar. Íbúarnir gáfu honum heldur óhugnanlegt viðurnefni, eða „Stiginn til helvítis“.
Þrátt fyrir erfiðar aðstæður voru laun japanskra námuverkamanna góð og samfélagið á eyjunni gat verið líflegt.
Tomoji Kobata, sem bjó á Hashima og hefur síðar farið með ferðamenn um eyjuna, sagði í samtali við CNN á sínum tíma að samfélagið hefði verið líflegt.
„Það var talsverður hávaði þegar allir voru að elda. Eiginkonurnar fengu krydd lánað hver hjá annarri og skiptust á mat sem þær gátu ekki borðað. Enginn læsti dyrunum.“
Hann rifjaði einnig upp eldri konu sem íbúarnir kölluðu „varðhundinn“. Hún fylgdist grannt með öllum sem komu og fóru og, að sögn Kobata, vissi allt um alla.
Myrkasti kaflinn
En ekki allir sem komu til Hashima gerðu það af fúsum og frjálsum vilja.
Frá því um 1930 og fram undir lok síðari heimsstyrjaldarinnar voru þúsundir manna, meðal annars frá Kóreu, látnir vinna við námuvinnslu við skelfilegar aðstæður. Talið er að um 1.300 manns hafi látist vegna slysa, vannæringar og örmögnunar. Sumir létust þegar þeir reyndu að flýja eyjuna með því að synda til lands.
Suh Jung-woo var einn þeirra sem lifðu vistina af. Hann var enn drengur þegar hann var tekinn frá heimabæ sínum í Kóreu og fluttur til Hashima.
„Um leið og ég sá Hashima missti ég alla von um að komast heim,“ sagði hann síðar.
Hann lýsti því hvernig hafið umlukti eyjuna og háir steinsteypuveggir gerðu flótta nær ómögulegan. Verðir fylgdust stöðugt með verkamönnunum.
Vinnan fór fram við erfiðar aðstæður, stundum djúpt undir hafsbotninum í þröngum og dimmum göngum.
„Vinnusvæðin voru svo lítil að við þurftum að húka við vinnuna. Þetta var óbærilega erfið og þreytandi vinna. Gas safnaðist fyrir í göngunum og hætta var á að bergið í loftinu og veggjunum hryndi fyrirvaralaust.“ Hann sagðist hafa verið sannfærður um að hann kæmist aldrei lifandi frá eyjunni.
Sex þúsund manns á örlitlum bletti
Eftir stríð hélt Hashima áfram að vaxa og á sjötta áratugnum náði íbúafjöldinn hámarki.
Þá bjuggu tæplega 6.000 manns á eyjunni.
Þéttleikinn var slíkur að Hashima var talin þéttbýlasti staður heims. Íbúðirnar voru litlar, byggingarnar þéttsetnar og nánast hver fermetri nýttur.
En þrátt fyrir þrengslin var þarna samfélag með öllu því sem því fylgdi. Börn gengu í skóla, fólk fór í bíó og á veitingastaði og fjölskyldur lifðu sínu daglega lífi innan um námurnar og steinsteypuna.
Það átti þó eftir að breytast hratt.
Á nokkrum mánuðum voru allir farnir
Á síðari hluta 20. aldar tók olía í auknum mæli við hlutverki kola í Japan. Kolanámum var lokað víða um land og á sama tíma voru auðlindirnar undir Hashima farnar að ganga til þurrðar.
Mitsubishi fækkaði smám saman starfsfólki þar til fyrirtækið tilkynnti loks í janúar 1974 að námunni yrði lokað fyrir fullt og allt.
Þá gerðust hlutirnir hratt. Í apríl sama ár var síðasti íbúinn farinn. Á örfáum mánuðum hafði staður sem eitt sinn hýsti þúsundir manna orðið að draugabæ og hefur hann verið það æ síðan. Eftir stóðu tómar íbúðirnar, skólarnir og göngin.
Á sumum stöðum voru persónulegir munir skildir eftir, eins og eigendurnir hefðu aðeins brugðið sér frá til að fara í sumarfrí. Hashima var í eigu Mitsubishi til ársins 2001 að eyjan komst í eigu borgaryfirvalda í Nagasaki.
Lengi vel var almenningi bannað að fara til Hashima þar sem veðrið hafði leikið byggingar grátt og hætta var talin á að þær myndu jafnvel hrynja. Árið 2009 voru afmarkaðir hlutar Hashima opnaðir ferðamönnum og hefur hún vakið athygli víða. Hashima kom til dæmis við sögu í James Bond-myndinni Skyfall árið 2012.
Þremur árum síðar var hún, ásamt fleiri stöðum sem tengjast iðnbyltingu Japans, tekin inn á heimsminjaskrá UNESCO. Sú ákvörðun var þó umdeild.
Suður-Kórea hefur meðal annars gagnrýnt japönsk stjórnvöld fyrir hvernig fjallað hefur verið um nauðungarvinnuna á eyjunni og sakað þau um að gera lítið úr þjáningum þeirra sem þar voru neyddir til vinnu.
Hashima er því ekki aðeins óvenjulegur minnisvarði um iðnvæðingu Japans heldur einnig staður sem geymir erfiða og umdeilda sögu.
