Nærri helmingur foreldra í Bandaríkjunum hefur gefið börnum sínum melatónín til að auðvelda þeim að sofna. Melatónín er einnig orðin algeng sjón í verslunum hér á landi, samkvæmt Lyfjastofnun er fæðubótarefni sem inniheldur 1 mg eða minna ekki skilgreint sem lyf. Ný rannsókn vekur hins vegar spurningar um hvort notkunin geti haft óæskileg áhrif á mikilvægan hluta svefns barna. Fjallað er um rannsóknina í bandaríska dagblaðinu New York Post þar sem rætt er við Daniel Bigman, sérfræðing í barna- og unglingageðlækningum.
Í umfjöllun Vísindavefsins um áhrif melatóníns á líkamann frá 2009 segir að ekki sé vitað hvers vegna eigi að nota melatónín og ekki hvaða skammta eigi að gefa. „Eina undantekningin er að nota má melatónín, stundum með góðum árangri, sem svefnlyf hjá öldruðum. Það getur einnig átt eftir að koma í ljós að lyfið hafi hættulegar aukaverkanir ef það er tekið í langan tíma. Þeir sem taka melatónín daglega að ástæðulausu eru að nota sjálfa sig sem tilraunadýr með afleiðingum sem ekki er hægt að sjá fyrir,“ segir á Vísindavefnum.
Ný rannsókn bendir til þess að börn sem taka melatónín verji minni tíma í svokölluðum REM-svefni en börn sem ekki taka efnið. REM-svefn er meðal annars talinn gegna mikilvægu hlutverki í minni, námi og tilfinningaþroska barna. Í rannsókninni var svefn 684 barna skoðaður með svokallaðri fjölþættri svefnrannsókn þar sem meðal annars var fylgst með mismunandi stigum svefns, öndun og því hvort svefninn rofnar.
Niðurstöðurnar sýndu að börn sem tóku melatónín fengu að jafnaði minni REM-svefn en þau sem ekki tóku efnið.
„REM-svefn er einnig kallaður draumsvefn, þar sem flest okkar upplifa drauma á þessu svefnstigi,“ segir Bigman.
Hann vildi þó ekki fullyrða út frá rannsókninni að melatónínið sjálft sé orsök breytinganna. „Það er erfitt að átta sig nákvæmlega á ástæðunni eða hvort melatónínið hafi yfirhöfuð verið meginorsökin. Það sem skiptir meira máli er að hugsanlega séu þarna tengsl.“
Melatónín er hormón sem líkaminn framleiðir náttúrulega og gegnir mikilvægu hlutverki í stjórnun dægursveiflunnar. Bigman segir ástæðu til sérstakrar varúðar þegar börnum er gefið efni sem getur haft áhrif á hormónastarfsemi.
„Melatónín er hormón sem líkaminn framleiðir sjálfur. Þegar börnum er gefið eitthvað sem getur breytt hormónastarfseminni getur það haft eins konar dómínóáhrif á aðra starfsemi líkamans.“
Áhyggjur hafa jafnframt aukist af langtímanotkun melatóníns og hugsanlegum aukaverkunum, þar á meðal martröðum. Bigman segist aðeins mæla með melatóníni fyrir börn þegar þau hafa verið greind með röskun á dægursveiflu eða svefn-vökuhring. Slík röskun getur meðal annars valdið því að barn vakir langt fram á nótt en sefur yfir daginn.
Að mati Bigman ættu góðar svefnvenjur að vera fyrsta úrræðið þegar börn eiga erfitt með svefn. Mikilvægt sé að hafa háttatímann reglulegan og skapa rútínu sem gefur líkamanum skýr skilaboð um að komið sé að svefni. Það geti til dæmis falist í baði eða rólegri stund án snjalltækja.
