Pressan

Nú eru þrjár leiðir færar fyrir Pútín í stríðinu

Mynd
Hvað gerir Pútín? Mynd:EPA/Sputnik

Ekki var annað að sjá og heyra á nýafstöðnum leiðtogafundi NATÓ í Tyrklandi að Úkraína njóti breiðs stuðnings Vesturlanda þrátt fyrir að óeining ríki á milli Evrópu og Bandaríkjanna. Þetta setur Kreml í erfiða stöðu og þurfa rússneskir ráðamenn að taka erfiða strategíska ákvörðun.

Stríðið hefur nú slegið leiðinleg rússnesk met hvað varðar lengd þess því það hefur staðið lengur en þátttaka Sovétríkjanna sálugu í síðari heimsstyrjöldinni og lengur en Rússar börðust í fyrri heimsstyrjöldinni. Þessi skyndisókn Pútíns hefur því heldur betur dregist á langinn.

Ekki bætir það stöðuna fyrir Pútín að framsókn rússneska hersins í austanverðri og sunnanverðri Úkraínu er nú nánast runnin út í sandinn. Á heimavelli glímir Pútín við vaxandi óánægju almennings vegna vaxandi ritskoðunar á Internetinu og vaxandi eldsneytisskorts vegna árása Úkraínumanna á rússneska olíuiðnaðinn.

Vægi Bandaríkjanna varðandi stríðið er nú mun minna en áður því nú eru það Evrópuríki sem fjármagna varnir Úkraínu og Evrópumenn hafa fundið leiðir til að sneiða framhjá hinum lítt viljugu Bandaríkjamönnum. Þess vegna standa Kremlverjar frammi fyrir erfiðu vali varðandi framtíð stríðsrekstursins og svo virðist sem þrjár leiðir séu þeim færar að mati Jótlandspóstsins.

Loftárásir og langvinnt stríð – Íhaldssamasta sviðsmyndin er að Kremlverjar muni reyna að brjóta mótspyrnu Úkraínumanna niður með því að halda því áfram sem þeir gera núna. Það er að segja með því að taka mikinn fjölda sjálfboðaliða inn í herinn og fórna þeim í fótgönguliðsárásum sem færa Rússum smávægilega landvinninga. Um leið munu Rússar herða loftárásir sínar þar sem úkraínskar loftvarnir eru veikburða þessa stundina. Þetta þýðir að úkraínskur almenningur mun þjást enn meira næsta vetur.

Það mælir gegn þessari aðferð að hún mun varla breyta stöðunni á neinn afgerandi hátt og að þolinmæði rússnesku elítunnar og almennings er af skornum skammti eftir um fjögurra og hálfs árs stríð. Það eykur áhættuna fyrir Kreml í tengslum ófyrirséð áföll, til dæmis ef Úkraínu tekst að einangra Krím. Svo er ekki vitað hvort Rússum tekst að finna aðferðir til að hemja loftárásir Úkraínumanna í Rússlandi.

Líkurnar á þessari sviðsmynd eru taldar 50 prósent.

Herkvaðning og stalínskt allsherjarstríð – Ef Kremlverjar komast að þeirri niðurstöðu að stríðið sé komið í algjöra kyrrstöðu, þá getur það orðið til þess að stigmagna það. Það myndi þýða að varaliðsmenn yrðu kallaðir til herþjónustu en því hefur Pútín ekki þorað síðan haustið 2022. Herkvaðning myndi skapa ný tækifæri í stríðinu fyrir Rússar, þeir gætu til dæmis opnað nýja víglínu í Belarús og kannski reynt að ná Kyiv á sitt vald.

Rússar gætu einnig aukið þrýstinginn á NATÓ-ríkin við Eystrasalt með því að gera litlar en nákvæmar árásir eða stóra. Einnig eru uppi raddir í Kreml um að beita eigi vígvallarkjarnorkuvopnum. Sá möguleiki þykir enn frekar ólíklegur en Rússar gætu bætt í hótanirnar, til dæmis með því að gera „tilraunasprengingu“. Ef þessi leið væri farin, myndi það færa landið enn nær stjórn- og stríðsefnahag eftir sovésku mynstri. Öryggisþjónusturnar myndu styrkjast sem og herinn og hergagnaiðnaðurinn. Þetta myndi gerast á kostnað þeirra ráðamanna sem aðhyllast markaðskerfi.

Það mælir gegn þessari sviðsmynd að hún felur í sér aukna pólitíska og hernaðarlega áhættu fyrir Kreml. Herkvaðning myndi væntanlega leiða til mótmæla en lögregluríki Pútíns gæti barið þau niður í fyrstu en ef stríðinu myndi ekki ljúka gæti spurningin um hver eigi að stýra Rússlandi fljótt orðið ofarlega á baugi.

Líkurnar á þessari sviðsmynd eru taldar 30-35 prósent.

Vopnahlé án friðarsamnings – Friðarumleitanir Bandaríkjamanna síðasta hálfa annað árið eða svo hafa ekki borið neinn árangur og nú eru Evrópumenn að koma inn á völlinn. Þeir hafa verið með margvíslegar aðgerðir sem hafa þó ekki borið mikinn árangur fram að þessu.

Ef samningssviðsmynd er dregin upp, þá munu rússneskir diplómatar hafa möguleika á að notfæra sér brestina í samstöðu vestrænna ríkja þar sem margir sérhagsmunir og mismunandi skilningur á hver lausnin á Úkraínustríðinu er. Vopnahlé gæti veitt Rússum tækifæri til að endurskipleggja her sinn og vinna við að fá refsiaðgerðum aflétt og mýkja Vesturlönd og jafnvel reyna að kljúfa samstöðu þeirra.

Tilraun til að koma á vopnahléi, væntanlega tímabundnu, myndi fela í sér pólitíska áhættu fyrir Kremlverja. Það eru sterk öfl í öryggisþjónustunum og hernum sem vilja halda stríðinu áfram og rússneskt efnahagslíf er í vaxandi mæli háð framleiðslu hergagna. Pútín myndi einnig þurfa að útskýra fyrir þjóð sinni af hverju samið var um vopnahlé eftir margra ára stríð sem færði Rússum aðeins smávegis landvinninga og hafði mikið mannfall í för með sér.

Það er heldur ekki mikið sem bendir til að reynt verði að semja um frið af einhverri alvöru. Kremlverjar halda stíft við kröfur sínar, til dæmis um að Úkraínumenn láti Donbass af hendi. Það er því erfitt að sjá að samið verði um frið á meðan Pútín er við völd því hann er samnefnari þess verkefnis Kreml að brjóta Úkraínu niður og eyðileggja.

Líkurnar á þessari sviðsmynd eru taldar 15.20 prósent.