Gunnar Dan Wiium skrifar:
Í lok nýjasta þáttar Geimsýrunnar sýndi Gunnar Dan tvö myndbönd sem tekin voru laugardaginn 3. júlí við Ásbrú, skammt frá Keflavíkurflugvelli. Á myndböndunum sjást óútskýrð ljósfyrirbæri á himni sem sumir myndu lýsa sem UFO eða svokölluðum plasma orb. Í tengslum við sýnir sem þessar sem virðist vera að fjölga undanfarin ár hafa umræður um meðvitund, skammtafræði og eðli veruleikans færst úr háskólastofum yfir á samfélagsmiðla, hlaðvörp og kvöldverðarborð.
Fyrirbærin má sjá á mínútu 22.18 í myndbandinu:
Hugmyndir sem áður voru aðeins ræddar meðal eðlisfræðinga og heimspekinga eru nú orðnar hluti af almennri umræðu. Sumt byggir á traustum rannsóknum, annað á tilgátum og enn annað á persónulegum upplifunum. Það getur verið erfitt að greina á milli, en það gerir umræðuna ekki síður áhugaverða.
Ein þeirra hugmynda sem hefur vakið hefur mikla athygli kemur frá hugræna vísindamanninum Donald Hoffman. Í viðtali við Neil deGrasse Tyson setti Hoffman fram kenningu sem hljómar eins og vísindaskáldskapur. Hann heldur því fram að þróunin hafi ekki mótað skynfæri okkar til að sýna okkur raunveruleikann eins og hann er, heldur aðeins þá útgáfu hans sem eykur líkurnar á að við lifum af. Samkvæmt Hoffman er það sem við sjáum sambærilegt við skjáborð tölvu. Þegar við smellum á blátt möpputákn vitum við að það er ekki raunveruleg mynd af þeim milljörðum rafboða sem eiga sér stað inni í tölvunni. Táknið er einföld framsetning sem gerir okkur kleift að nota kerfið án þess að skilja alla undirliggjandi flækjuna. Hoffman telur að skynjun okkar virki á svipaðan hátt. Litir, form, hljóð og jafnvel rými og tími gætu verið notendaviðmót frekar en nákvæm mynd af raunveruleikanum sjálfum. Hann notar einnig líkingu við tölvuleiki. Í mörgum leikjum er ekki allur heimurinn reiknaður í einu. Leikjavélin býr aðeins til þann hluta sem leikmaðurinn sér á þeirri stundu. Þegar leikmaðurinn snýr sér við er landslagið fyrir aftan hann ekki endilega virkt fyrr en hann horfir aftur í þá átt. Hoffman spyr þar af leiðandi hvort meðvitund okkar gæti starfað á sambærilegan hátt.
Þessar hugmyndir hafa orðið vinsælar vegna þess að þær virðast falla vel að þeirri undarlegu hegðun sem skammtafræðin hefur afhjúpað. Árið 2022 voru Nóbelsverðlaunin í eðlisfræði veitt fyrir tilraunir sem staðfestu brot á svokölluðum Bell-ójöfnum. Tilraunirnar sýna að náttúran hagar sér ekki samkvæmt einföldum hugmyndum klassískrar eðlisfræði um staðbundið raunsæi.
Þegar vísindin rekast á mörk skilnings okkar verður til rými fyrir nýjar kenningar. Ein þeirra sem hefur vakið mikla athygli á netinu kemur frá Danny Goler, frumkvöðli sem birti svokallaða frumrannsókn á ResearchGate undir heitinu Detailing a Pilot Study: The „Code of Reality“ Protocol.
Í greininni lýsir hann einfaldri tilraun þar sem þátttakendur undir áhrifum N,N-DMT horfa á dreift ljós frá rauðum laser sem varpað er á matt yfirborð. Samkvæmt lýsingum þátttakenda birtast endurtekin rúmfræðileg mynstur, tákn sem sumir telja líkjast japönsku katakana-letri og það sem margir kalla einfaldlega „kóða“. Það sem vakti mesta athygli var að fjölmargir þátttakendur lýstu mjög svipuðum fyrirbærum þrátt fyrir að þekkjast ekki innbyrðis.
Goler telur að þetta geti bent til áður óþekkts sjónræns fyrirbæris eða jafnvel gefið innsýn í dýpri uppbyggingu raunveruleikans. Aðrir telja að hér sé einfaldlega verið að lýsa því hvernig heilinn vinnur úr upplýsingum undir áhrifum öflugs, náttúrulegs, hugvíkkandi efnis. Þar sem rannsóknin hefur ekki farið í gegnum hefðbundið ritrýniferli og niðurstöðurnar hafa ekki verið staðfestar af óháðum rannsakendum er ekki hægt að draga af henni afgerandi ályktanir. Hún vekur engu að síður spurningar sem margir telja verðugar frekari rannsókna.
Svipað má segja um kenningar sem tengja saman CERN, Mandela-áhrifin og hugmyndir um samhliða tímalínur. Samkvæmt þessum kenningum hafi öflugir árekstrar í Large Hadron Collider haft áhrif á sjálfan veruleikann og valdið því að fólk muni fortíðina á annan hátt en opinber gögn sýna.
Mandela-áhrifin eru vel þekkt fyrirbæri þar sem stórir hópar fólks muna sama atburð eða sömu staðreynd rangt. Dæmi eru rangar tilvitnanir í kvikmyndir, stafsetning þekktra vörumerkja eða minningar um atburði sem aldrei áttu sér stað með þeim hætti sem fólk telur.
Sálfræðingar hafa rannsakað slíkar rangar minningar í áratugi og niðurstöðurnar benda til þess að minni okkar sé ekki nákvæm upptaka heldur sífellt endurbyggjandi ferli. Við fyllum sjálf inn í eyður, tökum upp upplýsingar frá öðru fólki og getum með tímanum orðið sannfærð um að eitthvað hafi gerst þó það hafi aldrei gerst á þann hátt sem við munum það.
Þrátt fyrir það halda kenningar um fjölheima, samhliða tímalínur og breytingar á veruleikanum áfram að heilla fólk. Hluti skýringarinnar er líklega sá að nútímaeðlisfræði fjallar um hugmyndir sem hljóma ótrúlega. Higgs-bósónan, skammtakrækja, svarthol og mögulegar aukavíddir eru allt hugtök sem hljóma eins og vísindaskáldskapur, þótt þau byggi á raunverulegum rannsóknum. Það er því auðvelt að skilja hvers vegna mörkin milli staðfestra vísinda og frjálsra vangaveltna verða stundum óskýr í hugum almennings.
Sama á við um óútskýrð ljósfyrirbæri. Á hverju ári eru þúsundir slíkra tilkynninga skráðar víða um heim. Langflest þeirra fá síðar eðlilegar skýringar, svo sem flugvélar, gervitungl, dróna, loftsteina eða sjaldgæf veðurfyrirbæri. Sum tilvik standa þó eftir án fullnægjandi skýringa, einfaldlega vegna þess að ekki liggja fyrir nægar upplýsingar til að draga örugga niðurstöðu.
Það að eitthvað sé óútskýrt er ekki sönnun fyrir því að það sé yfirnáttúrulegt eða geimvera. Á sama hátt er heldur ekki hægt að fullyrða að öll óútskýrð fyrirbæri hljóti að eiga sér hversdagslega skýringu. Í vísindum felst styrkurinn einmitt í því að viðurkenna þegar gögnin duga ekki til að svara spurningunni.
Kannski er það einmitt það sem gerir þessar umræður svo heillandi. Þær minna okkur á að þrátt fyrir gríðarlegar framfarir í vísindum vitum við enn furðu lítið um meðvitundina, uppruna hennar og hvernig hún tengist þeim veruleika sem við upplifum á hverjum degi.
Saga vísindanna sýnir að margar hugmyndir sem þóttu fráleitar á sínum tíma urðu síðar hluti af viðurkenndri þekkingu. Á sama tíma hafa ótal kenningar fallið þegar þær stóðust ekki prófanir. Framfarir verða ekki til með því að hætta að spyrja spurninga heldur með því að prófa þær af heiðarleika og sætta sig við niðurstöðurnar, hvort sem þær staðfesta hugmyndir okkar eða kollvarpa þeim.
Kannski er stærsta ráðgátan því ekki hvort veruleikinn breytist þegar enginn horfir. Kannski er stærsta ráðgátan hversu lítið við vitum enn um eðli meðvitundarinnar og hvers konar alheim hún er í raun að upplifa.
Þennan upplífgandi og dularfulla þátt má sjá í held sinni á spilaranum hér fyrir neðan en einnig má nálgast alla þætti Geimsýrunar á Tiktok og YouTube.
