Á tímum þegar allir eru að tala um framandi fæðubótarefni, öpp og líftækni, sem á að „lengja lífið“ þá spyrja flestir sömu einföldu spurningarinnar: Hvað skiptir mestu máli fyrir langt og heilbrigt líf – góður svefn, hollt mataræði eða hreyfing?
Hinn góði, en ekki svo óvænti sannleikur er, að það er ekki til ein töfralausn. Rannsóknir á þessu sviði hafa sýnt fram á að það er best að sameina ýmsa grunnþætti frekar en að taka einn út sem lykilinn að langlífi.
Út frá stórum alþjóðlegum gagnasöfnum geta sérfræðingar, með varúð þó, bent á hvað er líklega mikilvægast og hvaða skaðlegu mýtum fólk fellur oftast fyrir.
Hér eru þrjár algengustu mýturnar og staðreyndirnar á bak við þær.
„Maður getur sofið minna og komið meiru í verk“ – Ein algengasta mýtan er að það dugi vel að sofa bara í fimm klukkustundir á sólarhring. En líkaminn er þessu ósammála. Stórar rannsóknir hafa leitt í ljós að tengsl eru á milli svefnlengdar og hættunnar á að deyja ótímabærum dauða.
Of lítill svefn, undir sex klukkustundum, og of langur svefn, meira en níu klukkustundir, tengjast aukinni hættu á hjarta- og æðasjúkdómum, sykursýki og ótímabærum dauða.
Á síðustu árum hafa vísindamenn einnig komist að því að það skiptir miklu máli að góð regla sé á háttatímanum og fótaferðartímanum. Óreglulegur hátta- og fótaferðartími hefur meiri áhrif á ótímabæran dauða en svefnlengd.
Þetta þýðir að markmiðið ætti að vera að sofa í sjö til átta klukkustundir flestar nætur. Það er síðan kostur að fara í háttinn og á fætur á nokkurn veginn sama tíma alla daga, líka um helgar.
Svefn er því ekki tímaeyðsla. Hann er ein besta fjárfestingin í lengra og heilbrigðara lífi.
„Ef maður æfir ekki í klukkutíma í líkamsræktarstöð, þá telst það ekki með“ – Fyrir marga er hreyfing allt eða ekkert. Annað hvort áskrift að líkamsræktarstöð og 10.000 skref á dag eða ekkert. En rannsóknir hafa sýnt fram á annað að sögn Ynet.
Þær hafa til dæmis sýnt fram á að hófleg hreyfing, 150 mínútur með hóflegri ákefð, á viku dregur mjög úr dánarlíkunum og hefur góð áhrif á nær alla aldurshópa.
Nýjar rannsóknir hafa einnig gert út af við mýtuna um að það þurfi að ganga 10.000 skref á dag til að gangan hafi einhver jákvæð áhrif. Meðal eldri kvenna voru 4.000 skref einu sinni eða tvisvar í viku nóg til að dánartíðnin lækkaði um 25 til 40 prósent.
Svo skiptir magn hreyfingarinnar ekki öllu máli. Rannsókn leiddi í ljós að stutt en áköf áreynsla, allt niður í eina mínútu, getur dregið mjög úr hættunni á ótímabærum dauða. Þetta getur til dæmis verið að ganga upp stiga eða hlaupa á eftir strætó.
Niðurstaðan er því að það þarf ekki að hlaupa maraþonhlaup til að hreyfingin hafi jákvæð áhrif. Það þarf að hreyfa sig daglega og það þarf ekki alltaf að vera hreyfing í stórum skömmtum.
„Þetta byggist allt á mataræðinu“ – Í fjölmiðlum og á samfélagsmiðlum má sjá að það er síbreytilegt hvað telst besta næringin. Ketó, fasta og næsta „kraftaverk“ dynja stöðugt á okkur. En í vísindunum er myndin miklu stöðugri.
Miðjarðarhafsmataræði sem byggist á mikilli neyslu á grænmeti, ávöxtum, belgjurtum, fiski og ólífuolíu og nær engum ofurunnum matvælum, er stöðugt tengt við lægri dánartíðni og minni hættu á hjarta- og æðasjúkdómum, krabbameini og hrörnunarsjúkdómum.
Rannsóknir, þar sem fylgst var með konum í allt að 25 ár, sýndu að dánartíðni þeirra sem héldu sig við Miðjarðarhafsmataræðið var mun lægri en hjá öðrum.
Niðurstaða: Heit á borð við „grænmetisæta“, „ketó“ eða „fasta“ þýða ekki svo mikið. Það mikilvæga er magn grænmetis, trefja, hollrar fitu og þess að forðast unnar matvörur eftir fremsta megni.
Hvað hjálpar þá til við að ná 100 ára aldri? – Ef svarsins er leitað í vísindum frekar en dramatískum fyrirsögnum, þá er svarið einfalt og kannski svolítið svekkjandi: Blanda.
Það eru þó ákveðin teikn um að hreyfing sé hugsanlega áhrifamesti þátturinn. En án reglulegs svefns endurhleður líkaminn sig ekki nógu vel. Án góðrar næringar fá vöðvar, heili og æðakerfið ekki nauðsynleg byggingarefni.
Ef svara á með einfaldri formúlu um hvað eykur líkurnar á að ná 100 ára aldri, þá lítur hún svona út: Sjö til átta tíma svefn. Hreyfing daglega, ganga, stigar og allt það sem kemur púlsinum á hreyfingu. Aðallega einfaldur, óunninn matur undir áhrifum frá Miðjarðarhafsmataræðinu.
