fbpx
Fimmtudagur 23.maí 2019
Matur

Átta mýtur um kjötneyslu afsannaðar

Lilja Katrín Gunnarsdóttir
Þriðjudaginn 12. mars 2019 21:00

Ekki trúa öllum mýtum sem þú heyrir.

Ekki missa af Helstu tíðindum dagsins í pósthólfið þitt

Lesa nánar

Kristján Már Gunnarsson, eigandi vefsíðunnar NoBoss, birti nýverið grein um kjöt og áhrif þess á heilsu. Kristján gaf matarvef DV leyfi til að endurbirta greinina. Við gefum Kristjáni orðið.

8 mýtur um að borða kjöt

Það er mikið af vitleysu um næringu í fjölmiðlum. Eitt versta dæmið er áróðurinn gegn kjötneyslu. Því er oft haldið fram að kjöt sé óhollt og það sé hollast fyrir fólk að borða sem minnst af því. Hér eru 8 fáránleg ósannindi um kjöt og áhrif þess á heilsu.

1. Kjöt rotnar í meltingarveginum

Kristján Már Gunnarsson.

Sumir halda því fram að kjöt meltist ekki almennilega og „rotni“ í ristlinum. Þetta er algjört rugl, líklega fundið upp af grænmetisætum til þess að hræða fólk frá því að borða kjöt. Það sem gerist þegar við borðum kjöt er að það brotnar niður af völdum magasýra og meltingarensíma. Í smágirninu eru próteinin brotin niður í amínósýrur og fitan er brotin niður í fitusýrur. Eftir það frásogast þau yfir meltingarvegginn og inn í blóðrásina. Það er ekkert eftir til að „rotna“ í ristlinum.

Ef þú vilt vita hvað raunverulega „rotnar“ í ristlinum, þá eru það ómeltanleg plöntuefni (trefjar) úr grænmeti, ávöxtum, korni og baunum. Meltingarfæri manna hafa ekki nauðsynleg ensím til að brjóta niður trefjar, sem er ástæða þess að þær fara alla leið niður í ristilinn. Þar gerjast þær (rotna) vegna vingjarnlegu bakteríanna í þörmunum sem breyta þeim í næringarefni og gagnleg efnasambönd á borð við stuttu fitusýruna butyrate (1).

Þetta er það sem heldur vingjarnlegu bakteríunum lifandi og margar rannsóknir sýna að fóðrun þessara baktería sé mjög mikilvæg heilsu (2, 3). Þannig að kjöt rotnar ekki í ristlinum. Plöntur gera það…og það er góður hlutur.

Samantekt: Næringarefni í kjöti brotna niður og frásogast löngu áður en þau komast í ristilinn. Hins vegar gerjast plöntutrefjar („rotna“) í ristli, sem er reyndar gott þar sem þær næra vingjarnlegu ristilbakteríurnar.

2. Kjöt inniheldur mikið af skaðlegri, mettaðri fitu og kólesteróli

Ein helsta röksemdin gegn kjöti er sú að það sé hátt bæði í mettaðri fitu og kólesteróli. Þetta er ekki áhyggjuefni þar sem nýjar rannsóknir sýna að hvoru tveggja eru að mestu leyti skaðlaus. Þrátt fyrir að flestir telji kólesteról vera eitthvað sem þarf að óttast, þá er það í raun mjög mikilvægt efni í líkamanum.

Kólesteról er að finna í öllum frumuhimnum og er notað til að búa til hormón. Lifrin framleiðir mikið magn af því til að tryggja að okkur skorti það aldrei. Þegar við fáum mikið af kólesteróli úr fæðu þá framleiðir lifrin bara minna í staðinn þannig að heildarmagn í líkamanum breytist lítið (4, 5).

Það er staðreynd að hjá um 70% manna hefur kólesteról í mat óveruleg áhrif á kólesteról í blóði (6). Hjá hinum 30% finnst væg hækkun á LDL kólesteróli, en HDL (sem er verndandi) hækkar líka (7, 8). Það sama gildir um mettaða fitu, hún hækkar líka HDL („góða“) kólesterólið (9, 10). En jafnvel þegar mettuð fita og/eða kólesteról valda vægri hækkun á LDL þá er það ekki vandamál vegna þess að þau breyta LDL ögnunum úr litlum, þéttum LDL (mjög slæmt) í stórar LDL, sem eru minna skaðlegar (11, 12).

Rannsóknir sýna að fólk sem hefur að mestu stórar LDL agnir er í minni hættu á hjartasjúkdómum (13, 14). Þess vegna kemur ekki á óvart að sjá að rannsóknir á hundruðum þúsunda manna sýna að að mettuð fita og kólesteról tengjast ekki aukinni hættu á hjartasjúkdómum (15, 16). Í raun sýna nokkrar rannsóknir að mettuð fita tengist minni hættu á heilablóðfalli, sem er önnur mjög algeng orsök dauða og örorku (17).

Samantekt: Það er rétt að kjöt hefur tilhneigingu til að vera hátt í mettaðri fitu og kólesteróli, en þetta er ekki áhyggjuefni vegna þess að þessi efni hafa ekki skaðleg áhrif á kólesteról í blóði og valda ekki aukinni hættu á hjartasjúkdómum.

3. Kjöt veldur hjartasjúkdómum og sykursýki 2

Það er ótrúlegt en satt að kjöti er oft kennt um vestræna lífsstílssjúkdóma, til dæmis hjartasjúkdóma og sykursýki 2. Hjartasjúkdómar urðu ekki vandamál fyrr en snemma á 20. öld og sykursýki 2 nokkrum áratugum síðar. Þessir sjúkdómar eru nýir…en kjöt er ævaforn fæða. Menn og forverar þeirra hafa borðað kjöt í milljónir ára (18). Að kenna gömlum mat um ný vandamál er fáránlegt.

Sem betur fer höfum við tvær mjög stórar og ítarlegar rannsóknir sem geta fullvissað okkur um hvað rétt er. Í stórri rannsókn sem birt var árið 2010 höfðu vísindamenn sameinað upplýsingar úr 20 rannsóknum sem tóku til alls 1.218.380 einstaklinga. Þeir fundu engin tengsl milli neyslu óunnins rauðs kjöts og hjartasjúkdóma eða sykursýki 2 (19). Önnur stór evrópsk rannsókn sem 448.568 einstaklingar tóku þátt í fann engin tengsl milli óunnins rauðs kjöts og þessara sjúkdóma (20). Hins vegar fundu báðar þessar rannsóknir aukna áhættu fyrir fólk sem át unnar kjötvörur. Af þessum sökum er mjög mikilvægt að gera greinarmun á milli mismunandi tegunda kjöts.

Margar rannsóknir sem virðast sýna að „rautt kjöt“ sé skaðlegt gera ekki nægilegan greinarmun á milli unnins og óunnins kjöts. Unnin matvæli eru almennt nokkuð slæm fyrir okkur…það á ekki eingöngu við kjöt.

Samantekt: Margar stórar rannsóknir hafa kannað tengsl milli kjötneyslu, hjartasjúkdóma og sykursýki. Það fundust sterk tengsl fyrir unnar kjötvörur, en engin tengsl fyrir óunnið rautt kjöt.

4. Rautt kjöt veldur krabbameini

Algengt er að fólk trúi því að kjöt, sérstaklega rautt kjöt, valdi krabbameini. Hér verða hlutirnir svolítið flóknari. Það er rétt að unnið kjöt tengist aukinni hættu á krabbameini, sérstaklega krabbameini í ristli (21). En þegar kemur að óunnu rauðu kjöti þá eru hlutirnir ekki jafn skýrir. Þó að nokkrar rannsóknir bendi til þess að óunnið rautt kjöt geti aukið hættu á krabbameini, þá sýna yfirlitsrannsóknir sem sækja gögn í margar aðrar rannsóknir aðra niðurstöðu.

Tvær yfirlitsrannsóknir, ein sem fór yfir gögn úr 35 rannsóknum og hin úr 25 rannsóknum, komust að því að áhrifin af óunnu rauðu kjöti voru mjög veik fyrir karla og engin fyrir konur (22, 23). Hins vegar kemur í ljós að eldunaraðferð kjötsins hefur mikið að segja um áhrif þess á heilsu. Nokkrar rannsóknir sýna að þegar kjöt er ofeldað þá geta myndast efnasambönd sem hafa reynst valda krabbameini í tilraunadýrum (24). Það eru nokkrar leiðir til að koma í veg fyrir að þetta gerist, eins og að velja mildari eldunaraðferðir og skera burt brennda bita. Svo svarið er ekki að forðast rautt kjöt, heldur að tryggja að það brenni ekki.

Hafðu í huga að ofhitun getur valdið því að skaðleg efnasambönd myndast í mörgum öðrum matvælum. Þetta á ekki bara við um kjöt (25).

Samantekt: Tengingin milli óunnins rauðs kjöts og krabbameins er mjög veik hjá körlum og engin hjá konum. Tengingin fer eftir því hvernig kjötið er eldað, því ofhitun getur verið krabbameinsvaldandi.

5. Menn eru náttúrulegar grænmetisætur og eru ekki „hannaðir“ fyrir kjötneyslu

Sumar grænmetisætur halda því fram að mannfólk sé ekki „hannað“ til að borða kjöt. Þeir segja að menn séu náttúrulegar grænmetisætur eins og prímatar, forverar okkar. Þetta er hins vegar alrangt. Menn og forverar þeirra hafa borðað kjöt í mjög langan tíma og líkamar okkar eru vel aðlagaðir að því að borða kjöt (26, 27).

Meltingarkerfi okkar líkjast yfir höfuð ekki meltingarkerfum grasbíta. Við höfum stuttan ristil, langt mjógirni og mikið af saltsýru í maga til að hjálpa okkur að brjóta niður dýraprótein (28). Lengd mismunandi hluta meltingarfæra okkar er einhvers staðar á milli lengdar sem er dæmigerð fyrir bæði kjötætur og grasbíta, sem gefur til kynna að menn séu „hannaðir“ fyrir hvoru tveggja (29).

Það er einnig talið að neysla okkar á dýraafurðum hafi ýtt undir þróun heilans sem hefur síðan aðskilið okkur frá öllum öðrum dýrum plánetunnar. Það er best fyrir mannfólk að borða bæði dýr og plöntur. Punktur.

Samantekt: Menn eru vel búnir til að nýta þau næringarefni sem finnast í kjöti. Meltingarfæri okkar endurspegla erfðafræðilega aðlögun að hvoru tveggja jurta- og dýraafurðum, þar sem dýraafurðir eru helsta uppspretta hitaeininga.

6. Kjöt er slæmt fyrir beinin

Margir virðast trúa því að prótein sé slæmt fyrir beinin og geti leitt til beinþynningar. Kenningin er svona … við borðum prótein sem eykur sýruálagið á líkamann, við það færir líkaminn kalk úr beinunum og inn í blóðrásina til að draga úr sýrunni. Það eru reyndar nokkrar skammtíma rannsóknir sem styðja þetta. Aukið prótein getur leitt til aukins kalsíumtaps úr líkamanum (30).

Hins vegar virðast þessi skammtímaáhrif fjara út vegna þess að langtíma rannsóknir sýna að prótein hefur í raun góð áhrif á beinaheilsu (31). Það eru yfirgnæfandi vísbendingar um að próteinrík fæða eins og kjöt og mjólkurvörur sé tengd við bættan beinþéttleika og minni hættu á beinþynningu og beinbrotum vegna elli (32, 33, 34).

Samantekt: Þrátt fyrir að prótein valdi auknu kalsíumtapi til skamms tíma, sýna langtíma rannsóknir að há próteininntaka tengist auknum þéttleika beina og minni hættu á beinþynningu og beinbrotum.

7. Kjöt er óþarft

Því er oft haldið fram að kjöt sé óþarft fyrir heilsuna. Þetta er reyndar að einhverju leyti rétt…flest næringarefni í því er hægt að finna í öðrum matvælum úr jurtaríkinu. En þó við getum lifað án þess þýðir það ekki að við ættum endilega að gera það … gæðakjöt inniheldur mörg næringarefni sem eru okkur góð og fást ekki úr plöntum. Þar með talin eru gæðaprótein, vítamín B12, kreatín, carnosine og ýmis mikilvæg fituleysanleg vítamín og fitusýrur sem grænmetisætur skortir oft (35, 36).

Staðreyndin er sú að menn þróuðust við að borða kjöt og þróunin hannaði líkama okkar með þessi næringarefni í huga. Þau eru ómissandi hluti af gífurlega flóknu líffræðilegu gangverki okkar. Getum við lifað án kjöts? Vissulega…en við munum ekki ná hámarks heilsu með nýtingu á öllum þeim gagnlegu næringarefnum sem náttúran hefur veitt okkur. Þó við getum lifað án kjöts, þá mætti það sama segja um flestar aðrar gerðir matar … þar á meðal grænmeti, ávexti, jurtir, fisk, egg, o.s.frv. Við borðum bara meira af einhverju öðru í staðinn.

Gæðakjöt er nokkuð nálægt því að vera fullkomin fæða fyrir menn. Það inniheldur flest næringarefni sem við þörfnumst. Auðvitað er ekki allt kjöt eins. Besta kjötið kemur af dýrum sem eru alin á grasi og hafa borða þau matvæli sem eru þeim náttúruleg.

Samantekt: Sumir halda því fram að kjöt sé óþarft. Þó það sé rétt að við getum lifað án þess, þá eru samt mörg næringarefni í því sem eru mikilvæg fyrir heilsuna.

8. Kjöt gerir þig feitan

Kjöt er oft talið vera fitandi. Þetta virðist skynsamleg ályktun því flestar kjötafurðir eru nokkuð fitu- og hitaeiningaríkar. Hins vegar er kjöt einnig ein besta uppspretta hágæða próteins sem við höfum. Prótein er langbesta næringarefnið þegar kemur að þyngdartapi.

Rannsóknir sýna að próteinríkt fæði getur aukið brennslu um allt að 80 til 100 hitaeiningar á dag (37, 38). Það eru líka til rannsóknir sem sýna að ef þú eykur próteininntöku, þá byrjar þú sjálfkrafa að borða minna af öðrum matvælum í staðinn (39). Þónokkrar rannsóknir hafa sýnt fram á að með því að auka próteinmagn í fæðu, þá skeri fólk sjálfkrafa niður hitaeiningainntöku um nokkur hundruð hitaeiningar á dag (40). Meira prótein hefur líka tilhneigingu til að auka vöðvamassa. Vöðvar brenna hitaeiningum allan sólarhringinn (41). Ef eitthvað er þá má segja að því meira sem þú borðar af hágæða kjöti, því auðveldara ætti að vera fyrir þig að léttast.

Þessi grein birtist upphaflega á healthline.com.

Athugasemdir eru á ábyrgð þeirra sem þær skrá. DV áskilur sér þó rétt til að eyða ummælum sem metin verða sem ærumeiðandi eða ósæmileg. Smelltu hér til að tilkynna óviðeigandi athugasemdir.

Fleiri fréttir

Mest lesið

Ekki missa af

Matur
Fyrir 1 viku

Þetta gerist ef þú snýrð popp pokanum vitlaust í örbylgjuofninum

Þetta gerist ef þú snýrð popp pokanum vitlaust í örbylgjuofninum
Matur
Fyrir 1 viku

Svali lifir tvöföldu lífi: Íslendingar í sjokki – „Veit Kveikur af þessu?“

Svali lifir tvöföldu lífi: Íslendingar í sjokki – „Veit Kveikur af þessu?“
Matur
Fyrir 1 viku

Léttir réttir til að hringja inn sumarið – Drífðu þig inn í eldhús

Léttir réttir til að hringja inn sumarið – Drífðu þig inn í eldhús
Matur
Fyrir 1 viku

Sláandi myndband – Vinsælt eldunarsprey sagt valda sprengingum í eldhúsum – Bruni, blinda og afskræming

Sláandi myndband – Vinsælt eldunarsprey sagt valda sprengingum í eldhúsum – Bruni, blinda og afskræming
Matur
Fyrir 1 viku

Eiríkur bendir á stóran galla á flestum heimilum: „Mak­inn þarf nú, með troð­fullan mag­ann, að strita í nokkra klukku­tíma“

Eiríkur bendir á stóran galla á flestum heimilum: „Mak­inn þarf nú, með troð­fullan mag­ann, að strita í nokkra klukku­tíma“
Matur
Fyrir 2 vikum

Ótrúlegir snúðar sem æra óstöðuga – Sjáið uppskriftina

Ótrúlegir snúðar sem æra óstöðuga – Sjáið uppskriftina