Hópur fræða- og kvikmyndagerðarfólks vill láta grafa upp bein Jónasar Hallgrímssonar á Þingvöllum til að komast að því hvort beinin sem þar hvíli séu raunverulega af skáldinu. Fréttir þessa efnis vöktu mikil viðbrögð í gær og sitt sýnist hverjum, telja sumir það sjálfsagt að nota nútíma vísindi til að komast að því hver hvílir í gröf Jónasar á meðan aðrir telja það ekki skipta neinu máli, þar á auki eigi grafir fólks að hvíla í friði. Þá telur Stefán Pálsson sagnfræðingur að hugsa þurfi leikjafræðina til enda.
Sjá frétt: Setja spurningarmerki við uppgröft á líkamsleifum Jónasar
Meðal þeirra sem eru í hópnum eru Elín Hirst, fjölmiðlakona og fyrrum þingmaður, og Kári Stefánsson, taugalæknir og fyrrum forstjóri Íslenskrar erfðagreiningar, en þau mættu í Morgunútvarpið á Rás 2 í morgun. Elín sagði líta út fyrir að gröfin sé hvelfing og lítið jarðrask þurfi að eiga sér stað. „Agnar Helgason, sem er hluti af þessum hópi, sem myndi framkvæma þessa vísindarannsókn. Eftir því sem hann segir mér þá þarf hann að fá tvö sýni, sem eru u.þ.b. einn til tveir sentimetrar, þau eru tekin og sett í eitthvert vísindaglas og farið með þau til Reykjavíkur. Þar er þetta mulið og gerð DNA rannsókn á beinunum,“ útskýrir Elín. „Þeim er ekki skilað aftur, þessu litlu sýnishorn koma ekki aftur.“
Kári skaut inn að þetta sé í raun ekki vísindarannsókn. „Þetta hefur ekkert með vísindi að gera. Þetta er tilraun til að bera kennsl á einstakling. Og mikilvægt að gera sér grein fyrir því að þetta er engin vísindarannsókn. Þarna er verið að fá Jónas til að sýna nafnskírteini sitt,“ segir Kári. „Framkvæmdin á þessu er í raun einföld. Rannsóknarstofan sem Agnar hefur rekið í mörg ár hefur rannsakað sýni úr beinum frá landnámstíð og allt til okkar daga.“ Það sé þó ekki öruggt að úr rannsókninni komi gagnlegar niðurstöður. „Það er líklegt að það komi gagnlegar niðurstöður út úr því. Hugmyndin er að fá sýni úr nánustu skyldmennum Jónasar sem er lifandi í dag, þá ættum við ekki bara að geta sýnt fram á að þarna hvíli Íslendingur heldur raunverulega Jónas.“ Búið sé að vinna svipaða vinnu mörgum sinnum.
Elín segir að það rætt hafi verið við ættingja Jónasar. „Það er búið að ræða við eina manneskju,“ segir hún. Jónas átti tvö systkini sem eiga afkomendur. Kári tekur í sama streng og Páll Valsson rithöfundur í Kastljósi í gær sem benti á að búið sé að raska ró Jónasar með því að flytja beinin frá Danmörku til Íslands fyrir 80 árum.
Kári skilur ekki í Þingvallanefnd sem vildi ekki gefa leyfi fyrir uppgreftinum nema fyrir lægi dómsúrskurður. „Það er algjört bull og vitleysa. Hvernig á dómari að dæma í þessu?,“ spyr Kári. „Ég held að sá eini aðili sem geti gefið leyfi fyrir þessu eða banna þetta sé nánasta skyldmenni Jónasar. Það er með ólíkindum hvað menn geti búið til mikla búrókrasíu í augnablikinu því þeir eru óöruggir um hvað megi gera og hvað megi ekki gera.“ Nefndin hafi ekki tekið fram á grundvelli hvaða laga þessu eigi að vísa til dómsstóla.
Elín segir að næsta skref sé að skoða þetta út frá lögunum. Kári telur þetta ekki svo mikilvægt mál að það þurfi að eyða mörgum árum í það fyrir dómstólum, hann sló svo á létta strengi og spurði hver veitti ríkisstjórninni á fimmta áratugnum leyfi til að grafa upp beinin í Kaupmannahöfn og flytja til Íslands. „Kannski að næsta skref hjá okkur verði að kaupa skóflu.“
Egill Helgason fjölmiðlamaður segir í færslu á Facebokk að hann sé handviss um að ef að því verður að grafa upp beinin mun það vekja heimsathygli.
„Ef ég væri fréttastjóri á stórum fjölmiðli gæti ég ekki staðist svo spaugilega frétt – lítil þjóð grefur upp ástkærasta skáld sittt og frelsishetju vegna gruns um að þar sé í raun danskur slátrari. Ég sé ekki betur en að þetta myndi gerast undir kastljósum heimspressunnar með sjónvarpsupptökur rúllandi þegar kistan – eða það sem er eftir af henni – kemur upp. Jafnvel bein útsending víða,“ segir hann.
„Væri verðugur hluti þessarar framhaldssögu – en alls ekki endirinn því hvað á til bragðs að taka ef kemur í ljós að þarna hefur hvílt allsendis ókunnugur maður?“
Sagnfræðingurinn Stefán Pálsson segir í færslu á Facebook að beinamálið sé skemmtilegt dæmi um áhrifamátt skáldsagna. „Það er fyrst og fremst stólpagrín Halldórs Laxness í Atómstöðinni sem plantaði þeim grun hjá fólki að beinagrindin í gröfinni hafi ekki verið af Jónasi.“
Hann segir að það þurfi að hugsa leikjafræðina til enda. „Segjum að dómstólar og Þingvallanefnd gefi grænt ljós á að rannsaka beinin. Þá getur tvennt gerst:
a) Í ljós kemur að EKKI sé um að ræða líkamsleifar skáldsins. Hvern djöfulinn eiga menn þá að gera? Senda póst til kirkjugarðsins í Kaupmannahöfn og fá að skila beinunum? Eða breyta áletruninni á steininum í: „Gröf óþekkta Kaupmannahafnarbúans“?
b) Í ljós kemur að beinin SÉU í raun þau sem talið var. Þá virkjast fornminjalög sem segja okkur að það sé vissulega heimilt að grafa upp líkamsleifar, en að því loknu verða þær ekki grafnar aftur á sama stað heldur færðar Þjóðminjasafninu til varðveislu. Það yrði óneitanlega kómískt að útskýra fyrir ferðamönnum í Þjóðargrafreitnum að þar hafi þjóðskáldið Jónas legið í nokkra áratugi, en núna sér hann í sýruheldum pappaöskjum í Kársnesi í Kópavogi…“
