Frá stofnun hefur Kaffistofa Samhjálpar gegnt mikilvægu hlutverki í að mæta fólki sem glímir við fátækt, veikindi, heimilisleysi og fíkn. Allan ársins hring eru allir sem þangað leita boðnir velkomnir með heitum mat, kaffi, kærleika og nærandi samveru. Starfsfólk Kaffistofunnar hefur að leiðarljósi að mæta einstaklingum með vinsemd og virðingu hvar sem hann er staddur. Það sé liður í valdeflingu jaðarsettra í samfélagi okkar.
Í páskablaði Samhjálpar er þeim ómetanlega mannauði sem Kaffistofan býr yfir gert hátt undir höfði.
Kjartan Ingvarsson er rekstrarstjóri þjónustuhluta Kaffistofunnar. Hann hóf störf sem sjálfboðaliði fyrir rúmu ári en var mjög fljótlega boðin föst vinna. Hlý nærvera og ró fylgdi Kjartani en jafnframt festa og gott skipulag. Nú heldur hann öllum þráðum í hendi sér í margþættu starfi Kaffistofunnar.
Þegar við komum á staðinn er listnemi í kynningu á staðnum, sjálfboðaliðar að láta vita að þeir séu tilbúnir til starfa og gestir að flykkjast inn til að borða. Það er komið nálægt mánaðarlokum og Kjartan segir að þá sé alltaf mun fleira fólk í þörf fyrir þjónustuna. En hvernig stóð á því að hann bauð sig fram í sjálfboðastarf á Kaffistofunni?
„Ég hafði hugsað mjög lengi um að mig langaði að bjóða mig fram,“ segir hann. „Ég var í endurhæfingarprógrammi sem stóð yfir í þrjú ár og á hverju ári hafði ég velt þessu fyrir mér. Ég hafði mikla trú á samtökunum Samhjálp sem góðgerðarstofnun. Gildi samtakanna rímuðu vel við mína pólitík og siðferðismat og þar kom að ég stökk. Það er svolítið erfitt að hugsa til baka og setja alveg fingurinn á hvað varð nákvæmlega til þess en eitthvað ýtti við mér. Fyrsta daginn sem ég mætti var ég faðmaður og mér mætti einstök hlýja. Í hópnum var ríkjandi svo mikið þakklæti og allt andrúmsloftið bauð mann velkominn. Linda, þáverandi forstöðukona, kynnti mig fyrir einum skjólstæðingi en sá var þá mjög upptekinn af búddisma. Hann rétti mér litla gyllta Búddastyttu og ég hugsaði með mér; já, þetta á bara að verða. Og svo fór ég að mæta reglulega þrisvar í viku. Svo var varla mánuður liðinn þegar Linda réð mig í fast starf.“
Óhætt er að fullyrða að það var gæfuspor bæði fyrir Kaffistofuna og Kjartan. En hefur hann sjálfur reynslu af glímu við fíknisjúkdóma?
„Nei, að því undanskildu þegar maður var yngri drakk maður oft fram úr hófi en það er okkar skrýtni kúltúr. Við setjum mjög utarlega mörkin gagnvart áfengisnotkun og hve sýnileg hún er. Ólíkt mörgum öðrum þjóðum. Ég hef búið víða um heim og þvælst töluvert. Bjó meðal annars í Berlín, Danmörku, Bretlandi og Svíþjóð. Ég reyndi á árunum milli tvítugs og þrítugs að vera sem minnst á Íslandi vegna erfiðra ytri aðstæðna. Ég menntaði mig í heimspeki, tók meistaragráðu í því fagi í Kaupmannahöfn. Þegar maður velur sér heimspeki að aðalfagi er sviðið þröngt hvað varðar að lifa af því að ástunda fagið. Ég starfaði þess vegna lengi sem þýðandi. Ég vissi svo sem fyrir að ég yrði ekki ríkur af því að stunda heimspeki. Þeir eru fáir heimspekingarnir sem efnuðust og þeir sem voru ríkir höfðu flestir erft sína peninga eða orðið stjörnur eins og til dæmis Sartre á sjöunda áratug síðustu aldar en bækur hans náðu metsölu.“
Það er hins vegar að heyra á Kjartani að auðsvonin hafi aldrei rekið hann áfram í lífinu og hann lætur sér í léttu rúmi liggja að sennilega kemst hann aldrei í flokk skattakónga.
„Ég er búinn að flækjast víða, bjó með bróður mínum um tíma í Svíþjóð áður en ég ákvað að flytja heim fjölskyldunnar vegna. Það var erfitt og andleg heilsa versnaði talsvert. Ég var sannfærður um að það væri mér fyrir bestu að fara í endurhæfingarprógramm og á endanum virkaði það. Hlutirnir hafa gerst mjög hratt. Á einu ári hef ég farið frá því að vera sjálfboðaliði í að verða almennur starfsmaður, síðan vaktstjóri og nú rekstrarstjóri þjónustunnar.“
Hvernig er svo að axla þá ábyrgð að sjá um stjórn þjónustuhluta Kaffistofunnar?
„Því fylgir rík ábyrgðartilfinning,“ segir Kjartan. „Ég ber mikla virðingu fyrir starfinu sem við vinnum og ég reyni að vera alltaf í jafnvægi gagnvart starfsfólki og gestum. Það skiptir mig miklu máli að sem flestir séu sáttir á sínum starfsstöðvum, séu ánægðir og það sé gott andrúmsloft í vinnunni. Auk þess er mikilvægt að muna að það má hlæja og vera glaður þótt okkur mæti kaldur raunveruleiki og alvarlegur vandi sem mætir mörgum skjólstæðingum okkar. Hlátur er gott lyf fyrir sálina en ég tek starfið alvarlega og nýt vinnunnar.“
Kom eitthvað þér á óvart þegar þú byrjaðir að vinna hérna?
„Það er margt sem kemur á óvart, meðal annars vegna þess að maður kynnist fólk á mjög margbreytilegum stöðum í lífi sínu. Sumir glíma eingöngu við fátækt og peningaleysi meðan aðrir eru mjög jaðarsettir í samfélaginu. Þeir segja manni sögur sínar og hér er mjög fjölbreyttur hópur fólks, bæði meðal starfsfólksins, sjálfboðaliða og gesta. Ætli það megi ekki segja að mannsandinn komi manni stöðugt á óvart. Ég hef lært að dæma aldrei neinn fyrirfram. Fólk kemur manni alltaf á óvart bæði hvað varðar sínar björtu hliðar en einnig hvernig það tekst á við sínar erfiðari hliðar. Ég finn það líka hjá sjálfum mér.
Það kom mér líka á óvart hve margt breyttist eftir flutningana, hvernig við höfum aðlagast Fíladelfíukirkjunni og starfinu þar. Hér hefur skapast ákveðið samlíf sem kemur mér stöðugt gleðilega á óvart. Hér erum við í mjög nánu sambýli og allt hefur gengið vonum framar. Við sáum líka staðinn gjörbreytast frá því við vorum í dimmum, þröngum húsakynnum í Borgartúni og svo hér í rúmbetri stað með birtu og hlýleika. Neikvæð hegðun hefur minnkað mjög mikið og neysla er lítil inni á Kaffistofunni. Mjög sjaldan koma upp tilvik sem voru nánast daglegt brauð í Borgartúni. Hér er heilagur andi.“
Eru margir sjálfboðaliðar starfandi á Kaffistofunni núna?
„Já, það er mikið flæði sjálfboðaliða, fólk sem kemur og fer. Það er á mismunandi stað í lífinu og sumir fá skyndilega vinnu og hverfa þá frá þessu starfi í það. Í augnablikinu eru um það bil tíu manns sem koma reglulega og svo einn í samfélagsþjónustu,“ segir Kjartan að lokum en það er komið nærri hádegi og hann fer fram til að athuga hvernig gangi að skipta út morgunverðarbökkum fyrir heita rétti hádegisins.
