Vilhjálmur Hilmarsson er hagfræðingur Visku, stéttarfélags sérfræðinga, og birti hann í dag áhugaverða grein um eldsneytisverð. Þar kemur fram að íslensku olíufélögin séu nær fjórfalt líklegri til að skila verðhækkunum til neytenda en verðlækkunum og að álagning á bensín hafi undanfarið verið sögulega há.
„Eldsneytisverð gæti verið um 20 krónum lægra ef olíufélögin færðu álagningu að langtímameðaltalinu. Viska hvetur stjórnvöld til að þrýsta á olíufélögin til að hlífa almenningi frá áhrifum Íransstríðsins með lægri álagningu.“
Greining hagfræðingsins sýnir hvernig álagning á hvern bensínlítra hafi aukist verulega undanfarin 5 ár og hafi svo náð sögulegum hæðum fyrstu tvo mánuði þessa árs.
„Eldsneytisverð á Íslandi er einfaldlega miklu hærra en það þarf að vera vegna fákeppninnar sem einkennir íslenska markaðinn.“
Fyrstu tölur bendi til þess að Íransstríðið hafi leitt til 40 prósenta hækkunar á heimsmarkaðsverði olíu og svo virðist sem íslensku olíufélögin hafi nú þegar velt hluta þeirrar hækkunar í verðlagið. Ef félögin skila allri hækkuninni í verðlag muni það líklega leiða til verðbólguþrýstings upp á 0,7 prósent til skamms tíma en mun meiri verðbólgu til lengri tíma. Olíufélögin séu þó í þeirri stöðu að geta hlíft heimilum landsins við stórum hluta þessara áhrifa stríðsins með því að lækka álagningu sína niður í langtímameðaltal. Verði álagning lækkuð um 20 krónur gæti það létt verðbólguþrýstinginn vegna stríðsins enn sem komið er.
Hagfræðingurinn rekur að á árunum 2022-2025 hafi olíufélögin verið nær fjórfalt líklegri til að skila verðhækkunum á heimsmörkuðum í bensínverðið en verðlækkunum. Fylgni verðhækkana á heimsmarkaði við verðhækkanir á dælu mældist rúmlega 90 prósent á tímabilinu en fylgi verðlækkana var aðeins um 24 prósent. Fylgni verðlækkana hafi farið sífellt minnkandi síðustu ár en fylgi hækkana aukist verulega. Á árunum 2014-2017 var þessu öfugt farið sem líklega má rekja til innreiðar Costco á eldsneytismarkað.
Sterkar vísbendingar eru um að afnám vörugjalda og olíugjalda um áramótin hafi ekki skilað sér að fullu í verðlag á dælu og að félögin séu smám saman að hækka álagningu sína.
Viska minnir á að allt bendi til þess að kjarasamningar losni í haust vegna verðbólguþrýstings og að heimilin megi ekki við meiri verðbólgu, síst í samgöngukostnaði sem nú þegar sé við þolmörk.
