Fyrr á þessu ári var tilkynnt um að Reykjanesbær myndi kaupa hluta af lóð og eignum kísilversins í Helguvík sem í ljósi forsögunnar er líklega óhætt að kalla umdeilt eða jafnvel alræmt. Kaupverðið sem bærinn greiðir er yfir tvöfalt hærra en seljandinn greiddi fyrir alla lóðina og allar fasteignir verksmiðjunnar, sem á lóðinni stóðu, fyrir rétt um ári síðan. Bæjaryfirvöld voru ekki meðvituð um hversu hátt verð seljandinn hafði greitt en bæjarstjóri og bæjarfulltrúi minnihlutans, sem var formaður bæjarráðs þegar bærinn gerði tilboð í hluta lóðarinnar og eignanna, eru sammála um að þegar á heldina er litið komi þessi viðskipti vel út fyrir sveitarfélagið. Eru þau einnig sammála um það hefði ekki verið fært fyrir sveitarfélagið að reyna að kaupa kísilverið og lóðina alla fyrir ári þar sem þá hefði bærinn líklega setið uppi með það að þurfa að kosta niðurrif verksmiðjunnar.
Kísilverið var raunar umdeilt áður en lokið var við að reisa það á síðasta áratug en það var fyrirtækið United Silicon sem stóð fyrir starfseminni. Fljótlega eftir að verksmiðjan tók til starfa varð vart við þó nokkra mengun frá henni. Umhverfisstofnun, bæjarstjórn Reykjanesbæjar og fleiri opinberir aðilar auk íbúa í sveitarfélaginu kröfðust úrbóta. Starfsemin var á endanum stöðvuð og þessi vandamál og kostnaður við nauðsynlegar úrbætur urðu loks til þess að kísilverinu var lokað árið 2017. United Silicon varð síðan gjaldþrota árið 2018 og Arion banki eignaðist þá lóðina og verksmiðjuna sem stóð óhreyfð þar til á þessu ári.
Loks hreyfing
Eignarhald á kísilverinu og lóðinni sem það stóð á var í höndum dóttufélag bankans, Landeyjar ehf.
Í júlí 2025 var tilkynnt um að Landey hefði náð samkomulagi við fyrirtækið Reykjanes Investment um kaup á fasteignum og lóð kísilversins. Á vef Reykjanes Investment er félagið kynnt sem traust þróunar- og byggingarfélag sem leggi ríka áherslu á skapandi og vandaða uppbyggingu á Suðurnesjum. Stendur fyrirtækið meðal annars fyrir ýmsum framkvæmdum í Reykjanesbæ.
Þegar tilkynnt var um kaup félagsins á kísilverinu og lóð þess kom fram, samkvæmt fréttum Viðskiptablaðsins, að um nokkurra ára skeið hefði Arion banki leitað kaupenda með það að markmiði að á lóðinni gæti byggst upp annars konar starfsemi. Því væri ánægjulegt að Reykjanes Investment tæki við eignunum en félagið hygði á þróun á svæðinu og frekari uppbyggingu atvinnuhúsnæðis í nánu samstarfi við Reykjanesbæ og Reykjaneshafnir.
Tekið var fram í tilkynningunni að Reykjanes Investment væri í eigu tveggja fyrirtækja sem ættu sitt hvorn helminginn. Þessi tvö fyrirtæki væru í eigu samtals fjögurra aðila, Magnúsar Guðmundssonar, Sigurgeirs Rúnars Jóhannssonar, Kjartans Páls Guðmundssonar og Viktoríu Hrundar Kjartansdóttur.
Í fyrirtækjaskrá er þó í dag aðeins Magnús skráður raunverulegur eigandi Reykjanes Investment en hann er einnig framkvæmdastjóri félagsins. Hin þrjú sitja þó öll, samkvæmt vefsíðu félagsins, í stjórn þess, ásamt Magnúsi.
Kaupverðið
Þegar tilkynnt var um þessi viðskipti Reykjanes Investment og Landeyjar, dótturfélags Arion banka, var tekið fram að kaupverðið væri trúnaðarmál.
Kaupverðið má hins vegar finna í opinberum gögnum.
Í ársreikningi Landeyjar fyrir árið 2025 segir að félagið hafi í júní selt fjárfestingareign sína að Stakksbraut. Þar er átt við lóð og fasteignir kísilverksmiðjunnar en lóðin er að Stakksbraut 9 í Reykjanesbæ. Söluverðið, að teknu tilliti til núvirðingar þ.e.a.s. verðlagsbreytinga hafi numið 447,09 milljónum króna og hafi bókfært virði eignarinnar á söludegi numið 655 milljónum króna. Salan hafi því leitt til sölutaps að fjárhæð 207,9 milljónir króna. Tekið er einnig fram í ársreikningnum að um 250 milljónir af kaupverðinu hafi þegar verið greiddar á árinu 2025 en það sem eftir standi verði greitt á árunum 2026-2028.
Í ársreikningi Landeyjar er því ekki tekið fram hvert söluverðið var þegar gengið var frá kaupsamningi. Það kemur hins vegar fram í þinglýstu afsali en þar segir að samkvæmt kaupsamningi frá því í júní 2025 hafi það verið 502 milljónir króna. Í afsalinu segir raunar að viðskiptin séu á milli Landeyjar og RI Helguvíkur ehf. Síðarnefnda félagið er skráð með sama heimilsfang og Reykjanes Investment og áðurnefndir fjórir einstaklingar eru skráðir raunverulegir eigendur RI Helguvíkur í fyrirtækjaskrá. Því virðist óhætt að fullyrða að Reykjanes Investment og RI Helguvík séu tengd félög. Það síðarnefnda var nýskráð í fyrirtækjaskrá í maí 2025 en eins og áður segir var gengið frá kaupsamningnum í júní 2025.
Skipting
Fram kemur í afsalinu að eignin hafi verið afhent sama dag og kaupsamingur var undirritaður, í júní 2025. Nokkur tími leið hins vegar til viðbótar þar til gengið var frá afsalinu en það var undirritað undir lok júlí 2026 og því síðan þinglýst í ágúst síðastliðnum.
Þar kann að spila inn í skipting lóðarinnar að Stakksbraut 9 í fjórar lóðir en afsalið er fyrir fjórar fasteignir en ekki eina en eins áður kom fram seldi Landey eina eign, þ.e. kísilverksmiðjuna og lóðina sem hún stóð á. Þegar gengið var frá afsalinu, ári eftir að kaupsamningurinn var undirritaður hafði hins vegar verið samþykkt umsókn um að skipta lóðinni að Stakksbraut 9 í fjórar lóðir en nánar verður vikið að því síðar.
Tilboð
Á fundi bæjarráðs Reykjanesbæjar 19. febrúar á þessu ári var samkvæmt fundargerð lagt fram kauptilboð Reykjanesbæjar að lóðinni Stakksbraut 9. Segir í fundargerðinni að bæjarráð samþykki framkomið kauptilboð og feli bæjarlögmanni að vinna áfram í málinu í samræmi við umræður á fundinum. Formanni bæjarráðs sé falið að undirrita kauptilboðið.
Formaður bæjarráðs þá var Halldóra Fríða Þorvaldsdóttir oddviti Framsóknarflokksins í bæjarstjórn. Hún var áfram oddviti í bæjarstjórnarkosningunum í maí en í kjölfar þeirra endaði Framsóknarflokkurinn í minnihluta.
Halldóra Fríða Þorvaldsdóttir. Mynd: Skjáskot/Youtube.
Þremur dögum eftir bæjarráðsfundinn greindi RÚV frá tilboðinu og ræddi við Halldóru Fríðu. Fram kom í fréttinni að Reykjanes Investment hefði boðið sveitarfélaginu stóran hluta lóðarinnar til kaups og að bærinn hefði gert tilboð í hluta lóðarinnar.
Í fundargerð bæjarráðs segir þó að tilboðið hafi verið í lóðina að Stakksbraut 9 sem hægt er að skilja sem svo að til hafi staðið að kaupa alla lóðina. Svo var þó ekki en þegar þarna var komið við sögu átti eftir að skipta lóðinni upp.
Á fundi bæjarstjórnar 3. mars 2026 var síðan þessi samþykkt bæjarráðs á tilboðinu staðfest. Í bókun meirihluta bæjarstjórnar sem þá samanstóð af Samfylkingunni, Framsóknarflokknum og Beinni leið var því fagnað að verið væri að samþykkja kaup á stórum hluta af lóð kísilversins, aftur til bæjarins:
„Nú kemur lóðin og afsal hennar aftur til okkar og við getum dregið hér línu í sandinn á því sorgarverkefni sem uppbygging þungs iðnaðar í Helguvík var.“
Sagði einnig í bókuninni að hafist yrði handa við niðurrif verksmiðjunnar á lóð Reykjanesbæjar og hægt yrði að auglýsa nýjar atvinnulóðir við höfnina í Helguvík. Í því samhengi ber að geta þess að hluti verksmiðjunnar er á þeim hluta lóðarinnar sem Reykjanesbær keypti en þó munu ekki allar fasteignir á þem hluta verða rifnar. Niðurrifið hófst síðan um miðjan mars en í fréttum Víkurfrétta kom fram að verksmiðjan yrði rifin en ekki eingöngu sá hluti hennar sem yrði inn á lóð Reykjanesbæjar.
Skipting
Á fundi umhverfis- og skipulagsráð 6. mars 2026 var tekið fyrir erindi Landeyjar um skiptingu lóðarinnar að Stakksbraut 9. Erindið var samþykkt og það var síðar staðfest í bæjarstjórn. Þótt lóðin og fasteigninarnar á henni hefðu þegar verið afhentar RI Helguvík ehf. hafði eins og áður segir Landey ekki enn afsalað sér verksmiðjunni og lóðinni til fyrrnefnda félagsins.
Lóðin að Stakksbraut 9 var fyrir skiptinguna 108.527 fermetrar að stærð en var skipt í fjórar lóðir: Stakksbraut 9, Stakksbraut 9A, Stakksbraut 9B og Stakksbraut 9C en það er síðastnefnda lóðin sem Reykjanesbær hefur fest kaup á. Stakksbraut 9C er 48.000 fermetrar að stærð en á lóðinni var hluti kísilversins, nánar til tekið spennistöð og tvær hráefnisgeymslur.
Með áðurnefndu afsali afsalaði síðan Landey fasteignunum fjórum, þ.e.a.s. lóðunum og þeim hlutum kísilversins sem á þeim voru, til RI Helguvíkur.
Milljarður
Í fundargerðum og fréttum frá því í febrúar og mars var hins vegar ekki greint frá því hvað Reykjanesbær myndi greiða fyrir þenn hluta kísilversins og lóðar þess sem sveitarfélagið myndi festa kaup á.
Greint var loks frá því á vef Viðskiptablaðsins 25. ágúst síðastliðinn að kaupverðið væri 1,25 milljarður króna. Rætt var við Vilhjálm Árnason bæjarstjóra sem sagði að til stæði að skipta Stakksbraut 9C upp í nokkrar lóðir fyrir atvinnustarfsemi og að áhugi væri töluverður meðal fyrirtækja og fjárfesta.
Viðskiptablaðið tekur það ekki fram en væntanlega hefur það fengið upplýsingar um kaupverðið úr þinglýstum kaupsamningi á milli Reykjanesbæjar og RI Helguvíkur. Kaupsamningurinn er dagsettur 10. ágúst en honum var þinglýst um 10 dögum síðar, sama dag og afsalinu milli Landeyjar og RI Helgavíkur var þinglýst.
Í kaupsamingnum segir að auk lóðarinnar Stakksbraut 9C kaupi Reykjanesbær áðurnefnda hluta kísilversins sem á henni voru. Segir enn fremur að seljandinn RI Helguvík sjái alfarið um niðurrifið á kísilverinu en einhver hluti af verinu sem var á lóð bæjarins stendur áfram, ekki er ólíklegt að það eigi við um geymslurnar. Eignina á að afhenda Reykjanesbæ eigi síðar en 30. september næstkomandi en þó ekki fyrr en niðurrifinu er lokið að fullu. Afsal á að fara fram sama dag og afhending.
Athygli vekur að bærinn greiðir verð sem er töluvert yfir fasteignamati Stakksbrautar 9C en það er samkvæmt kaupsamningnum 419,1 milljón króna en í fasteignaskrá segir þó að það sé 418,2 milljónir.
Ekki kunnugt
Þegar hér er komið við sögu er ágætt að minna á að Reykjanesbær greiðir 1,25 milljarða króna fyrir hina 48.000 fermetra lóð Stakksbraut 9c og þann hluta kísilversins sem á henni var en seljandinn, RI Helguvík, samdi um fyrir ári síðan að greiða 502 milljónir króna fyrir alla lóð kísilversins, sem þá var 108.527 fermetrar, og verksmiðjuna sjálfa í heild sinni. Munurinn þarna á er því meira en tvöfaldur.
DV sendi skriflega fyrirspurn um kaup Reykjanesbæjar og þennan mun á kaupverðunum tveimur til annars vegar Vilhjálms Árnasonar bæjarstjóra Reykjanesbæjar og oddvita Sjálfstæðisflokksins í bæjarstjórn og áðurnefndrar Halldóru Fríðu Þorvaldsdóttur, oddvita Framsóknarflokksins sem var formaður bæjarráðs þegar tilboð bæjarins var samþykkt og lagt fram.
Vilhjálmur Árnason. Mynd: Anton Brink.
Halldóra Fríða var spurð hvort hún og aðrir sem áttu sætu í bæjarráði og bæjarstjórn þegar tilboðið var gert og síðan samþykkt hefðu verið meðvituð um hversu mikið RI Helguvík greiddi á síðasta ári fyrir kísilverið og lóð þess. Hún svaraði því neitandi:
„Sveitarfélaginu var ekki kunnugt um kaupverð þegar RI Helguvík ehf. keypti rekstrarfélag kísilversins, lóð og mannvirki.“
Vilhjálmur var kjörinn í bæjarstjórn í kosningunum í maí síðastliðnum og tók í kjölfarið við sem bæjarstjóri. Hann kom því ekki að kaupum bæjarins þegar samið var upphaflega um þau en undirritaði kaupsamninginn, fyrir hönd bæjarins, í ágúst. Hann var einnig spurður hvort honum hefði verið kunnugt um hversu mikið meira bærinn greiddi en RI Helguvík og veitti við því sams konar svar og Halldóra Fríða:
„Sveitarfélaginu var ekki kunnugt um kaupverðið milli Landeyjar og RI Helguvíkur.“
Ár
Halldóra Fríða var spurð nánar út í gang viðskiptanna á milli Reykjanesbæjar og RI Helguvíkur. Spurt var hvort fyrsta tilboði Reykjanesbæjar var tekið og ef svo hafi ekki verið hversu hátt það var. Spurt var einnig hvort að, í ljósi þess að ekki var búið að samþykkja í umhverfis- og skipulagsráði og í kjölfarið bæjarstjórn að skipta lóðinni í fernt áður en tilboðið var samþykkt í bæjarráði og bæjarstjórn, hvort hafi verið áskilið í tilboðinu og alltaf legið fyrir að Reykjanesbær myndi aðeins kaupa hluta af lóðinni og eignir á þeim hluta, en ekki lóðina í heild sinni og allar fasteignir á henni.
Halldóra Fríða segir viðræður hafa tekið um eitt ár og kröfur um að verksmiðjan yrði rifin hafi haft töluvert að segja en aldrei hafi verið rætt um að kaupa alla lóðina og alla verksmiðjuna. RI Helguvík hafi einnig viljað að kaupverðið yrði enn hærra:
„Sveitarfélagið var í viðræðum við eigendur RI í um ár áður en kauptilboð var undirritað. Í þeim viðræðum voru fjölmargar útfærslur á kaupunum ræddar. Þá var jafnframt ljóst að væntingar RI voru þær að fá hærra kaupverð en var á endanum niðurstaðan. Það gengu ekki formleg tilboð á víxl, heldur var um að ræða viðræður þar sem áhersla var lögð á skyldur RI sem seljanda að fjarlægja á sinn kostnað og sína ábyrgð mannvirki af lóðinni. Þá enduðu viðræður með því að mannvirki á lóðinni, sem RI mat á kr. 250.000.000, voru hluti af kaupverði lóðarinnar. Endanlegt kaupverð lóðarinnar, þegar búið væri að fjarlægja mannvirki og hreinsa lóðina, rúmast vel innan verðmats sveitarfélagsins og gjaldskrár, þegar kemur að endurúthlutun lóðarinnar eða sölu í framtíðinni. Það var aldrei rætt um útfærslur þar sem sveitarfélagið myndi kaupa alla lóðina með þeim mannvirkjum sem á henni standa.“
Landey
Eins og fram kom hér áðan hafði Landey dótturfélag Arion banka leitað í nokkurn tíma að kaupanda áður en kísilverið og lóðin voru seld RI Helguvík í júní í fyrra. DV spurði Halldóru Fríðu hvort að aldrei hafi komið til greina hjá meirihlutanum á síðasta kjörtímabili að reyna að semja við Landey um kaup bæjarins á allri lóðinni og eignunum á henni, eða hluta af lóðinni og eignunum fyrir svipaða upphæð og RI Helguvík greiddi á endanum.
Halldóra Fríða segir að viðræður við Landey og fleiri aðila hafi átt sér stað en niðurrif kísilversins hafi þvælst fyrir:
„Sveitarfélagið og Landey áttu í umtalsverðum samskiptum vegna þeirrar stöðu sem upp var komin. Sveitarfélagið tók þátt í samtölum við áhugasama kaupendur að lóðinni og mannvirkjunum í samráði við Landey. Þá höfðu jafnframt áhugasamir aðilar samband beint við sveitarfélagið. Þessar viðræður sigldu alltaf í strand vegna óvissu um kostnað við niðurrif mannvirkja á lóðinni. Það hefði aldrei komið til greina að sveitarfélagið myndi kaupa lóðina og mannvirkin beint af Landey og láta bæjarbúa taka ábyrgð á þeim kostnaði sem hlýst af niðurrifi mannvirkja og hreinsun lóðarinnar.“
Niðurrifið
Vilhjálmur var spurður hvort hann teldi að, eftir á að hyggja, að það hefði átt að skoða það hvort hagstætt hefði verið og mögulegt fyrir Reykjanesbæ að kaupa kísilverið og lóðina í heild sinni eða hluta af Landey á sams konar kjörum og RI Helguvík. Eins og Halldóra telur Vilhjálmur niðurrifið hafa gert það í raun ómögulegt:
„Í viðræðum við Landey og væntanlega kaupendur, sem höfðu sýnt lóðinni og mannvirkjunum áhuga, þá var niðurrif mannvirkjanna og ábyrgð á því alltaf stóra málið. Áætlanir kaupenda um kostnað við niðurrif voru á ansi breiðu bili en námu aldrei minna en nokkur hundruð milljónum króna. Þá var óvissa um það að það væru hreinlega til vélar hér á landi sem gætu ráðið við niðurrif stærstu mannvirkjanna. Það kom ekki til greina fyrir sveitarfélagið að taka við lóðinni og þurfa síðan að bera kostnað af niðurrifi mannvirkja.“
Góð lóð
Halldóra Fríða var spurð að lokum hvort hún teldi það ásættanlegt og koma vel út fyrir Reykjanesbæ að greiða 1,25 milljarða króna fyrir hluta af lóð kísilversins og þeim eignum sem á þeim hluta voru, eftir að RI Helguvík keypti lóðina og eignirnar í heild sinni á 502 milljónir, fyrir ári síðan og ef svo væri hver hún teldi vera helstu rökin fyrir því. Af svari hennar er ekki annað að ráða en að Halldóra Fríða telji þetta ásættanlega niðurstöðu:
„Með kaupunum hefur sveitarfélagið eignast aftur verðmæta lóð sem liggur á besta stað nálægt Helguvíkurhöfn. Í kaupsamningi sveitarfélagsins og RI kemur fram að RI rífi mannvirki á lóðinni á sinn kostnað og sína ábyrgð og mun í kjölfarið afhenda sveitarfélaginu lóðina. Kaupverð lóðarinnar rúmast vel innan verðmats sveitarfélagsins og gjaldskrár, þegar kemur að endurúthlutun lóðarinnar eða sölu í framtíðinni. Þá fylgdu með í kaupunum mannvirki sem gætu nýst sveitarfélaginu eða væntanlegum kaupanda lóðarinnar.“
Vilhjálmur var spurður þessarar sömu spurningar og ekki er annað að sjá en að hann sé sammála Halldóru Fríðu:
„Sveitarfélagið lítur svo á að það hafi eignast frábæra lóð nálægt Helguvíkurhöfn. Það er mikil eftirspurn eftir stórum iðnaðarlóðum á þessum stað og atvinnu- og hafnarsvið hefur nú þegar átt nokkur samtöl við öfluga aðila sem hafa sýnt lóðinni áhuga. Ég hef fengið þær upplýsingar að það hafi verið skilyrði af hálfu sveitarfélagsins að mannvirkin yrðu rifin og að lóðin yrði síðan afhent eftir hreinsun. Þá hef ég líka fengið upplýsingar um að kaupverð lóðarinnar rúmist vel innan gjaldskrár sveitarfélagsins þegar það kemur að því að selja hana aftur.“
