Marinó G. Njálsson ráðgjafi segir það sé blekking að tala um kaupmátt sem mælikvarða á velmegun, þess í stað þurfi að spyrja hvort ráðstöfunartekjur fólks dugi fyrir nauðþurftum. Í ítarlegri grein á Facebook segir Marinó að mikið hafi verið rætt um kjör landsmanna í aðdraganda þjóðarkvæðagreiðslunnar nýverið um aðildarviðræður við Evrópusambandið, þá hafi komið fram í umræðunni að það skipti litlu máli þó matvælaverð á Íslandi væri hátt þar sem ráðstöfunartekjur Íslendinga væru mun betri í þeim ríkjum þar sem matvælaverð er lágt.
Konráð S. Guðjónsson hagfræðingur skrifaði meðal annars ítarlega grein þar sem hann sagði að kaupmáttur væri það sem raunverulega skipti máli.
Stór villa
Marinó segir að þessi umræða um kaupmátt sé lífseig og endurtekin reglulega, minnist hann viðtals við forstjóra íslensks fyrirtækis sem hafi sagt að matarverð á Íslandi væri ekki hátt miðað við kaupmátt.
„Það er stór villa í þessu, sem almennt er litið framhjá,“ segir Marinó. „Væri verð neysluvöru 20% lægra og tekjurnar líka 20% lægri, þá væri sami kaupmáttur. Þetta eru nefnilega hlutfallstölur, en ekki raunverulegar fjárhæðir. Þess vegna eykst, samkvæmt núverandi aðferðarfræði, kaupmáttur einstaklings með 500.000 kr. í tekjur á mánuði sem fær 50.000 kr. launahækkun meira, en þess sem er með 5.000.000 kr. í mánaðartekjur og fær 300.000 kr. launahækkun. Sem sagt sexföld krónutölu hækkun mælist lægri í kaupmáttarbreytingu, vegna þess að byrjunarpunkturinn er svo hár.“
Lífeyrisþegi á Íslandi og á Spáni
Á sama hátt aukist kaupmáttur þess sem er á lífeyri og dvelur stóran hluta ársins á Spáni, jafn mikið og þess sem dvelur á Íslandi ef þeir fá sömu krónutöluna í hækkun á lífeyrisgreiðslum, þrátt fyrir að miklu meira fáist fyrir hækkunina á Spáni en á Íslandi.
„Breyting á kaupmætti mældum í hlutfallstölu er fölsun á því sem í raun og veru gerist. Öllu máli skiptir hvað fæst mikið meira fyrir krónurnar sem komu aukalega inn á reikninginn. Í fyrra tilfellinu er alveg ljóst, að sá sem fékk 300.000 kr. getur keypt mun meira fyrir þær, en sá sem fékk 50.000 kr. (vissulega eftir að draga skatta og iðgjöld í lífeyrissjóð af báðum tölum). Í seinna tilfellinu, fær lífeyrisþeginn á Spáni mun meira fyrir sama pening en lífeyrisþeginn á Íslandi,“ segir Marinó.
„Þess vegna er það mikil blekking að tala um kaupmátt sem einhvern mælikvarða á velmegun. Spyrja verður hvort ráðstöfunartekjur duga fyrir nauðþurftum og hve mikið hækkun ráðstöfunartekna hafa á getu viðkomandi til að ráða við útgjöld sín. Mikil hækkun kaupmáttar er ekki trygging fyrir því, að viðkomandi einstaklingur sé kominn á beinu brautina og hafi efni á öllu því sem við teljum til eðlilegra lífsgæða.“
Skilgreining á fátækt
Marinó segir að þetta tengist líka skilgreiningunni á fátækt:
„Hún er sögð lítil hér á landi, vegna þess að hún er útreiknuð hlutfallstala, en ekki miðuð við framfærslugetu tekna. Útreikningur á kaupmætti sýnir flotta niðurstöðu, en fólk þarf að vera í 3 eða 4 störfum til að hafa efni á nauðsynjum.“
Segir hann að tölfræði sé ekki raunveruleikinn, það séu krónurnar sem séu eftir þegar búið er að greiða fyrir nauðsynleg útgjöld heimilisins.
„Tölfræðilega er kaupmáttur mikill á Íslandi og fátækt lítil. En er það í raun og veru satt? Með fullri virðingu fyrir Gini-stuðlinum, þá mælir hann ekki fátækt. Hann er bara tölfræðilegur samanburður á tekjum. Margt fólk, sem er undir tekjumörkum Gini-stuðulsins, hefur það gott og aðrir sem eru yfir tekjumörkunum búa við mjög skerta framfærslugetu og skert lífsgæði vegna samsetningar heimilisins, mikils kostnaðar vegna veikinda, o.s.frv. Annar hópurinn er sagður fátækur og með lélegan kaupmátt, en hinn er ekki fátækur og með ásættanlegan kaupmátt, þegar þessu er í raun öfugt farið.“
