„Ég ætla að segja það að það að vera geðlæknir er erfitt og þungt starf. Og við lærum að takast á við það. Veistu hvað er erfiðast í mínu starfi? Ég held þú gætir ekki giskað á það. Og það er verulega erfitt. Það eru samskipti við stofnanir kerfisins,“ segir Ólafur Þór Ævarsson geðlæknir í sláandi viðtali við Björn Þorláksson sem var birt á Samstöðinni í gærkvöldi.
„Samskipti við stofnanir eins og VIRK, Sjúkratryggingar Íslands, Ég skal alveg taka umræðu um þetta ef þú færð einhver mótmælabréf. Tryggingastofnun. Þetta er ómanneskjulegt.“
Vandinn felst í skipulaginu
Hann hefur talað við fólk alveg upp í efstu lög í þessum stofnunum og aldrei orðið var við fordóma eða neitt slíkt, vandinn felst í skipulaginu,
„Bréfin sem sjúklingarnir fá eru óskiljanleg, stofnanabréf. Það er lofað þjónustufulltrúum, en þeir birtast aldrei. Fólk er skilið eftir í í ráðaleysi og skipulagsleysi eftir, að hafa verið leitt inn í alls konar ferla. Og ég er að tala núna um geðsjúklingana og þá sem eru alvarlega veikir. Og ég hef verið í miklum samskiptum við þessar stofnanir, og þarf að vera út af einstökum málum, en þess fyrir utan til þess að reyna að hafa áhrif og bæta það. Og þetta er bara eitthvað sem að er stærsti álagsþáttur margra geðlækna,“ segir Ólafur.
„Þetta er mjög ómanneskjulegt og þá held ég að sjúklingarnir geri það líka og ég veit það.“
Kerfið er verra í dag en í gær
Geðlæknarnir sitja þá oft í þeirri stöðu að stýra ferlunum. Sífellt komi upplýsingar um að það eigi að bæta kerfið en það gerist ekki, í raun versni það stöðugt.
„Það er verra í dag, verra heldur en í gær og það er verra heldur en í fyrra. Ég get fengið alla heimilislækna á Íslandi til að taka undir þessi orð mín. Ég er ekki bara að tala um geðlækningar. Þetta er algjörlega sérstakt mál.“
Nefnir hann nokkrar stofnanir.
„Fyrst er Virk, ég ætla ekki að tala illa um þá. En þeir eru ekki í samstarfi við okkur nægilega mikið. Við erum aldrei spurð álits. Og ég hef oft orðið var við mismunun þar. Tryggingastofnun er að reyna að minnka, fækka fjölda þeirra sem fara inn á örorku. Og ég fæ stundum á tilfinninguna, Björn, í einlægni að hluti af þeirra prógrammi sé að reyna að vera erfiðir í samskiptum því samskiptin eru svo þung. Ég get nefnt mörg dæmi.“
Nálægt því að vera mannréttindabrot
Hefur Ólafur stundum eftir erfiða daga íhugað að tala við umboðsmann Alþingis.
„Vegna þess að mér finnst sumt af því sem ég heyri og sé vera nálægt því að vera mannréttindabrot. Og þessu verður að breyta og þetta er það sem að kallast geðheilbrigðisstjórnsýsla. Og það er enginn, ekki einu sinni ráðuneytið, að vinna í þessum málum í dag.“
Hópurinn er illa settur og hefur því veika rödd. Hann segir að margt við þessi samskipti trufli meðferðirnar.
„Mér finnst svolítið merkilegt sjálfur að þetta komi úr munni geðlæknis, að ég skuli ekki segja að það erfiðasta séu sjúklingarnir. Það er undantekning ef maður kvartar undan einhverju í samskiptum við sjúkling. Þetta er yfirleitt mjög góð samvinna af því við erum að hitta fólk í svo langan tíma og oft. Stærsti álagsþáttur minn og margra, kannski flestra, heimilislækna eru samskipti við þessar stofnanir.“
Hann segir að þetta sé kerfisvilla. „Ég held að inni í þessum stofnunum sé fólk sem er alveg eins og heilbrigðisfólkið. Það er þarna vegna þess að það vill gera gagn og vinna vinnuna sína vel. En þetta verður voða skrítið.“
Númer 17 í röðinni og fullbókaðan dag
Nefnir hann dæmi á léttari nótunum. „Ég þarf oft að tala við einhvern í Tryggingastofnun út af einhverju máli. Áður fyrr voru læknar þar og maður hringdi í þá, maður þekkti þá, þá var hægt að tala um málin. Það er ekki lengur í boði. Þannig að ég hringi í einhvern sem er með takmarkaða þekkingu á endurhæfingunni sem ég er að vinna,“ segir Ólafur. „Þegar ég hringi. Þá fæ ég: Þú ert númer 17 í röðinni. Ég er með móttöku. Bókaður allan daginn. Ég talaði við Tryggingastofnun, alveg upp til æðstu stjórnenda. Óskaði eftir þjónustusíma fyrir lækna. Það gerðist ekkert.“
Hann fór þá með málið í gegnum Læknafélagið sem beitti þrýstingi en ekkert gerðist.
„Þá fór ég á fund hjá Tryggingastofnun út af öðru og þá spurði ég: Getum við ekki gert þetta? Þetta er einfalt. Veistu hvert svarið var? Það er hálft ár síðan við gerðum þetta að við erum þakklát fyrir þessa ábendingu. Enginn lét okkur vita.“
Nefnir hann svo tilbúið dæmi um Jón Jónsson:
„Ég er nýbúinn að senda inn vottorð fyrir hann. Ég veit allt um hann, ég veit mest um hann. Það er ég sem að gaf upplýsingarnar inn í Tryggingastofnun. Ég þarf að ræða eitthvað mál. Ég fæ ekki að gera það. Út af persónuverndarlögum. Ég get gert það ef ég hef persónulega lykilorðið hans, sem að sjúklingarnir segja okkur aldrei og er sjálfsagt sama lykilorðið og inn í bankakerfið.“
Verri en nokkru sinni
Reglurnar hafi breyst í fyrra, þá hafi verið lofað auðveldara kerfi, þeir mæti þá þjónustufulltrúa sem hafi takmarkaðar upplýsingar um breytinguna. „Hlutirnir eru verri en nokkru sinni.“
Á síðustu tuttugu árum hefur Ólafur stýrt endurhæfingu hundruð eða þúsunda sjúklinga, geðlæknar í dag eru 34.
„Við erum með mestu geðendurhæfinguna í landinu. Það er áhyggjuefni ef að hún er að hverfa. Nú hefur Tryggingastofnun, án þess að ræða við okkur, fært ákvörðunarvaldið um vottorðin yfir í hendur heimilislæknanna án þess að ræða við nokkurn. Við gjörþekkjum sjúklinginn. Heimilislæknirinn þekkir hann oft ekki. Heimilislæknirinn hefur tíu mínútur. Það tekur 40 til 70 mínútur að ganga frá svona vottorði,“ segir hann.
„Þannig að kannski ekki skrýtið að fólk sem er í þessari aðstöðu, sjúklingarnir sem þurfa að leita eftir þessum vottorðum, fái þessa þjónustu. Það er kannski ekki skrýtið að þeim finnist þetta ómanneskjulegt. Þannig að þegar þetta er fært svona frá einum stað til annars án þess að það sé rætt við okkur.“
Hér má horfa á viðtalið í heild sinni:
