„Ég frétti af því fyrir tilviljun frá norskum kollega að það ætti að birta PISA niðurstöðurnar þar í byrjun september, ég fór að leita fyrir mér og getur verið að PISA niðurstöðurnar séu komnar til Íslands. Ég hef ekki fengið formlegt svar frá ráðuneytinu þótt ég hafi spurt um það, ég hef aðeins fengið óljós skilaboð en ég held að þær hafi lent hér á landinu fyrir einhverjum vikum eða mánuðum síðan. En ég hef ekki fengið þær því miður,“ segir Jón Pétur Zimsen, þingmaður Sjálfstæðisflokksins, í viðtali í Bítinu á Bylgjunni í morgun.
Telur hann að niðurstöðurnar séu inni í ráðuneytinu þar sem sérfræðingar séu að vinna með þær. „Nú er maður að tala í getgátum sem mér finnst alveg ómögulegt fyrir þingið, mig og alla sem eru að vinna að því að bæta menntun á Íslandi, að allsherjar- og menntamálanefnd sé ekki komin með niðurstöðurnar.“
Sláandi niðurstöður á sínum tíma
Niðurstöður PISA könnunarinnar fyrir árið 2022 voru birtar í desember 2023. Þá voru birtar mælingar um hæfni 15 ára nemenda í lesskilningi, læsi á náttúruvísindi og læsi á stærðfræði. Niðurstöðurnar þá voru ekki góðar fyrir Ísland á ýmsum sviðum en þær sýndu til dæmis verri árangur nemenda í þátttökulöndum miðað við fyrri kannanir, meðal annars á öllum Norðurlöndum og er lækkunin meiri á Íslandi. Góðu fréttirnar voru að íslenskum nemendum leið almennt vel í skólanum og stóðu þeir sig betur en jafnaldrar sínir annars staðar á því sviði.
Sjá einnig: Sjáðu sláandi niðurstöður PISA-könnunarinnar – Ísland eftirbátur annarra þjóða
Miklar umræður sköpuðust um niðurstöðurnar á sínum tíma og hafa þær umræður að einhverju leyti haldið áfram inn á þetta ár. Nú síðast þegar Ragnar Þór Pétursson, kennari og fyrrverandi formaður Kennarasambandsins, hafnaði því að kennarar bæru ábyrgð á niðurstöðunum síðast. Hér á landi hafi nemendur lélegan aðgang að afþreyingu á íslensku, kennaraskortur sé krónískt vandamál, tilflutningur grunnskóla til sveitarfélaga hafi mistekist, innleiðing skóla án aðgreiningar hafi mistekist, innleiðing námskrár hafi mistekist, allir menntamálaráðherrar komi með nýja stefnu og allt hafi fyllst af börnum með erlendan bakgrunn án aðgerða frá stjórnvöldum.
Sjá einnig: Ragnar Þór svarar Hauki fullum hálsi og vill að hann biðjist afsökunar
Ráðuneytið vilji rýna í niðurstöðurnar áður en þær eru gefnar út
Jón Pétur hefur ekki fengið skýringu en hann grunar að einhverjir vilji stýra umræðunni en meginpunkturinn sé að ráðuneytið vilji rýna í niðurstöðurnar áður en þær eru gefnar út. „Líklegast er Háskólinn að vinna einhverja skýrslu út úr þessu og Kennarasambandið… Ég veit það ekki. Mér hefur finnst á undanförnum árum að Kennarasambandið hafi komið út með einhverjar yfirlýsingar í kjölfar birtingu niðurstaðnanna sem þýðir að þeir hafi haft þær undir höndum. Mér finnst það mjög bagalegt og þvert á það sem ráðherra hefur sagt varðandi gagnsæi og leynd að við í allsherjar- og menntamálanefnd og bara einstaklingar fái ekki niðurstöðurnar.“
Jón Pétur hafi enn ekki fengið hrágögn úr PISA könnununum frá 2018 og 2022. „Bæði 2012 og 2015, ég hef nú verið lengi í þessu, þá fengum við bara upplýsingarnar bara sendar frá Menntamálastofnun sem þá var,“ segir hann og vísar til skólanna og sveitarfélaga. „Nú er bara ein niðurstaða fyrir allt landið og enginn veit hvar sveitarfélögin standa miðað við önnur sveitarfélög. Það eru skólar hérna í bænum sem eru stærri en heil kjördæmi úti á landi.“ Rökin séu að Efnahags- og framfarastofnuni, OECD, vilji það ekki. „Ég hef nú hringt til OECD og talað við þá sem eru þar æðstu menn og þeir segja Ísland eigi að nýta sér niðurstöðurnar.“
Spáir lakari niðurstöðum
Hann hefur velt því fyrir sér hvers vegna þetta sé ekki birt. „Fólki finnst þetta bara vera óþægileg niðurstaða. Þegar niðurstaðan er vond þá vill enginn halda á henni,“ segir hann, það eigi við um sveitarfélögin og skólana. „Ef hún er vond þá dreifist ábyrgðin jafnt á alla. Það veit enginn hvaða börn þessu 40% nemenda er, sem útskrifast án grunnfærni.“
Áhugi meðal þingmanna á málinu sé lítill, segir Jón Pétur að mörg mál sem hafi mun minna heildarvægi fái mun meiri athygli. Var hann svo fenginn til að spá fyrir um niðurstöðurnar: „Ég held að þær verði ekki betri heldur en þær voru 2022. Ég held að þetta geti varla versnað en ég held að þær verði aðeins verri. Stelpurnar voru 30% ekki með grunnfærni og strákarnir í kringum 50. Mig grunar að þær hafi versnað í lesskilningnum og strákarnir mögulega eitthvað líka,“ segir hann. „Ég vona bara að fólki taki það ekki að ég sé að drulla yfir allt og alla. Mig langar að þetta snúist við. Að krakkarnir okkar öðlist lesskilning og geti tekið þátt í samfélaginu.“
Skilaboð til foreldra, afa og ömmu
Vildi hann svo bæta við beiðni til foreldra og afa og ömmu:
„Fyrstu þúsund dagar í lífi barns skipta eiginlega öllu máli varðandi orðaforða og hugtakaskilning, að það sé lesið fyrir börnin, það sé talað við þau stanslaust. Ekki setja þau í skjáina. Þið eruð að auka líkur á lífsgæðum um tugi prósenta. Leggið þetta á ykkur, alla vega fyrstu þúsund daga. Þá munu börn og barnabörn ykkar eiga miklu meiri möguleika á því að ná árangri í lífinu. Verði ekki eins og núna, alltof stór hluti ungra karlmanna að verða öryrkjar, ekki í skóla og ekki í vinnu.“
Uppfært 16:30
Í svari mennta- og barnamálaráðuneytisins við fyrirspurn DV um málið segir að hrágögnum PISA sé dreift til allra þátttökuríkja til úrvinnslu. Niðurstöðurnar verða svo birtar á alþjóðavísu 8. september næstkomandi og er þátttökuríkjum óheimilt að deila óbirtum niðurstöðum með ytri aðilum. Samhliða birtingu OECD verður skýrsla fyrir Ísland birt hérlendis. Úrvinnslan sé langt ferli sem hefst hjá OECD og þátttökuríkjunum löngu fyrir opinbera birtingu niðurstaðna.
