Heilbrigðiseftirlit Reykjavíkur og Umhverfis- og orkustofnun hafa gert ákveðnar athugasemdir við áform um að reisa nýtt hænsnabú á Tindstöðum á Kjalarnesi. Segja báðar stofnanir í umsögnum sínum að í gögnum frá framkvæmdaaðila skorti á að nægilega vel sé gert grein fyrir hvað gera eigi við hænsnaskítinn frá búinu en reiknað er með að um 520-560 tonn af skít komi frá búinu á hverju ári, þegar það verði fullbyggt.
Það er fyrirtækið Matfugl sem stendur fyrir áformunum sem eru nú til kynningar í skipulagsgátt en næsta skref er að Húsnæðis-, mannvirkja- og skipulagsstofnun mun ákveða hvort framkvæmdirnar þurfi að fara í umhverfismat.
Segir í samantekt í Skipulagsgátt að búið verði reist í tveimur áföngum með byggingu fjögurra nýrra hænsnahúsa á Tindstöðum, en svæðið þar sem búið á að rísa er í 9 kílómetra akstursfjarlægð frá þéttbýlinu í Grundarhverfi. Heildarbyggingarmagn allra bygginga verði samtals 10.000 fermetrar. Geri megi ráð fyrir að heildarmagn hænsnaskíts frá búinu verði 360-390 tonn á ári þegar búið sé komið í fulla starfsemi samkvæmt fyrsta áfanga, með stæði fyrir 28.000 stofnhænur. Í öðrum áfanga verði búið stækkað í 39.900 stæði og megi áætla að heildarmagn hænsnaskíts að loknum þessum seinni áfanga verði 520-560 tonn á ári. Allur hænsnaskítur sem falli til, verði nýttur sem áburður á ræktað og óræktað land.
Morgunblaðið greindi frá því í vor að á hænsnabúinu nýja eigi að fara fram eldi stofnfugla til frjóeggjaframleiðslu en þau séu notuð til útungunar kjúklinga til manneldis.
Hvað á að gera?
Í skipulagsgátt hafa verið lagðar fram tvær umsagnir vegna áforma Matfugls.
Sú fyrri er frá Umhverfis- og orkustofnun sem veitti umsögnina að beiðni Húsnæðis-, mannvirkja- og skipulagsstofnunar.
Umhverfis- og orkustofnun minnir á að frá með 1. janúar 2027 sé það hennar hlutverk að gefa út starfsleyfi fyrir búið eftir að lögum var breytt á Alþingi síðasta vetur.
Stofnunin vill meina að í gögnum málsins komi ekki skýrt fram hvort hænsnaskítur safnist upp í eldishúsunum, á búinu, allan eldistímann og sé eingöngu fjarlægður við lok hverjar eldislotu eða hvort hann sé fjarlægður með öðrum hætti á meðan á eldi standi. Það sé mikilvægt að gerð verði nánari grein fyrir fyrirkomulagi við söfnun og fjarlægingu hænsnaskíts úr eldishúsunum. Jafnframt hvar og með hvaða hætti skíturinn verði geymdur fram að flutningi og hvaða ráðstafanir verði gerðar til að draga úr lyktarmengun við söfnun, geymslu og flutning hans.
Leggur stofnunin áherslu á að áður en ákvörðun um matsskyldu er tekin verði gerð nánari grein fyrir því hvernig söfnun, geymslu og fjarlægingu hænsnaskíts verði háttað og hvaða ráðstafanir verði gerðar til að lágmarka lyktarmengun frá starfseminni.
Frárennsli
Einnig var farið fram á umsögn Heilbrigðiseftirlits Reykjavíkur en starfsemi þess leggst af um áramótin vegna áðurnefndra lagabreytinga.
Heilbrigðiseftirlitið segi að grunnvatnsstaða sé almennt há á Kjalarnesi og hafi verið vandamál að koma fyrir siturbeð og rotþróm á sumum stöðum vegna þess. Kanna þurfi grunnvatnsstöðu og athuga hvort yfir höfuð sé hægt að koma fyrir frárennslismannvirkjum af þeirri gerð sem áætluð sé. Ef siturbeður virki ekki sem skyldi vegna snertingar við grunnvatn séu líkur á að mengun geti borist í nærliggjandi ár sem séu Miðdalsá og Kiðafellsá.
Segir enn fremur í umsögninni að samkvæmt reglugerð um varnir gegn mengun vatns eigi sveitarstjórnir og heilbrigðisnefndir að grípa til aðgerða sem miði að því að viðhalda náttúrulegu ástandi vatns. Jafnframt skuli grípa til úrbóta ef ástand vatns hraki. Starfsemin megi ekki valda því á nokkurn hátt að vatnsgæði ánna versni, að öðrum kosti þurfi sveitarfélagið (Reykjavíkurborg, innsk. DV) og viðeigandi eftirlitsaðili (eftir niðurlagningu heilbrigðiseftirlitsins sjálfs) að grípa til aðgerða.
Það sé ekki gerð grein fyrir því beint hvort fyrirhugað sé að dreifa þeim hænsnaskít sem til falli á jörðina við Tindstaði en þó sé tekið fram að þess eigi að gæta að dreifa ekki nálægt vatnsbólum og yfirborðsvatni. Upplýsingar um mögulega dreifingu skíts við búið ættu hins vegar að fylgja greinargerð. Það sé ekki ekki gerð nægilega grein fyrir því hvort fullnægjandi skólphreinsun náist og hvort möguleiki sé á að gerlamengun geti borist í árnar með yfirborðsvatni vegna dreifingar á hænsnaskít. Gerir Heilbrigðiseftirlitið sömuleiðis athugasemdir við að ekki sé gerð grein fyrir staðsetningu né stærð haughúss við alifuglahúsin, einungis sé vísað til þess að þessar upplýsingar muni koma fram við vinnslu starfsleyfis.
Gerð og staðsetning hauggeymslu skipti miklu máli þegar taka skuli afstöðu til mengunar af völdum starfseminnar þar sem af þeim geti stafað lykt og það þurfi einnig að gera grein fyrir frárennsli frá þeim. Þessar upplýsingar vanti í gögnin, því sé erfitt að taka fullnægjandi afstöðu til mögulegra umhverfisáhrifa.
Dreifing
Segir Heilbrigðiseftirlit Reykjavíkur enn fremur að í greinargerð komi fram að skít verði dreift m.a. í Hvalfjarðarsveit og á fleiri stöðum. Þar komi einnig fram að farið verði yfir samninga vegna áburðardreifingar og annað henni tengt við starfsleyfisgerð. Þetta sé ófullnægjandi, liggja verði fyrir nú þegar meta eigi áhrif starfseminnar hvort að búið hafi aðgang að nægu landsvæði til að afsetja hænsnaskít. Horfa verði til þess að á Kjalarnesi séu nú til staðar nokkur stór þauleldisbú og svæðið því þegar undir álagi. Skítur hafi verið fluttur af öðrum búum Matfugls á Kjalarnesi að búi þeirra að Hurðaebaki, í Svínadal, og hljóti álag þar einnig að vera umtalsvert.
Hvorki liggi fyrir upplýsingar um ástand þeirra dreifingarsvæða sem Matfugl hafi notað hingað til né hvort dreifing á þeim uppfylli reglur um góða búskaparhætti. Þess þurfi að gæta að jarðvegur og gróður geti tekið við áburðinum og að jarðvegur hafi ekki mengast vegna áburðargjafar. Úrgangur á bilinu 500-600 tonn sé umtalsverð viðbót við búfjárskarn sem falli til á Kjalarnesi, skoða þurfi vel hvar sé hægt að koma þessu magni fyrir á fullnægjandi hátt. Betri upplýsingar þurfi því til að meta áhrif dreifingar skítsins frá nýja búinu á umhverfið.
