Áfengi hefur nú um árabil verið selt af einkaaðilum á netinu við lítinn fögnuð þeirra sem berjast fyrir lýðheilsu, nú hefur lögreglan stigið inn í málið og stefnir nú allt í einhverjar breytingar muni eiga sér stað á núverandi kerfi. Farið er yfir stöðuna í þættinum Átakalínur þar sem rætt er við Kolbrúnu Baldursdóttur, þingmann Flokks fólksins, og Ólaf Stephensen, framkvæmdastjóra Félags atvinnurekenda.
„Það er fallinn einn dómur, í máli Smáríkisins. Og það eru fleiri ákærur sem hafa verið gefnar út. Það munu væntanlega falla fleiri dómar, síðan verður náttúrulega áfrýjað og við vitum ekki hvernig æðri dómstig, að hvaða niðurstöðum þau komast. Það er til í dæminu að þau segi: „Jú, þetta rúmast innan til dæmis ákvæða EES-samningsins af því að það verður að vera tryggt jafnræði.“ Þá hefði ég nú sagt að pólitíkin sem þyrfti engu að síður að stíga inn og setja þá þeirri löglegu starfsemi skýrari ramma. Gera ráð fyrir því að hún sé til og fari fram,“ segir Ólafur.
„Það er líka til í dæminu að dómstólarnir komist bara að sömu niðurstöðu og héraðsdómur gerði í máli Smáríkisins og segi bara: „Þetta er óheimilt, þetta er brot á einkarétti íslenska ríkisins á smásölu með áfengi.“ En þá þurfum við að átta okkur á því hvað það þýðir. Þá fer lögreglan og lokar einhverjum 20-30 fyrirtækjum sem veita einhverjum tugum starfsmanna atvinnu og eru með 90.000 viðskiptavini. Það verður dálítil svona aðgerð. Dálítill Þriðja ríkis fnykur af því.“
Kolbrún beinir sjónum sínum að börnum og segir það ekki duga að einkaaðilar segi að þeir selji ekki einstaklingum undir 20 ára aldri áfengi, það þurfi að vera tryggt.
„Ég myndi ekki vilja samþykkja netsölu áfengis nema að það sé alveg gulltryggt og við getum sagt það með fullri vissu að barn geti ekki farið í gegnum þetta kerfi,“ segir Kolbrún.
Og það þarf að sannreyna það og mæla. Öðruvísi getum við ekki verið róleg með þetta. Sérstaklega í ljósi þess að við erum greinilega að missa svolítið börnin meira inn í neyslu áfengis, samanber núna á Menningarnótt. Þannig að það þarf eitthvað mikið að koma þar til.“
Hún vill líka ganga lengra ef það ætti að setja lög sem heimili rekstur þessara aðila.
„Ef ég ætti einhvern tíma eftir að vilja samþykkja svona, sem að svona í fljótu bragði er ekki, miðað við stöðuna. Þá verður að vera virkt eftirlit og ég vil síðan hafa viðurlög ef að upp kemst að viðkomandi, segjum seljandi, er ekki að fylgja þessu eftir,“ segir hún.
„Ég er ekki að segja að það geti verið eitthvað áminningarkerfi, það þarf kannski ekki að missa leyfið strax. En þarna þarf samt að vera mjög strangar reglur.“
Reglulega kemur upp sú umræða að það sé frekar ríkið sem ætti að hagnast á sölu áfengis en ekki einkaaðilar. Ólafur segir að í raun sé hagnaður Vínbúðarinnar sennilega enginn:
„Vínbúðin sennilega kostar skattgreiðendur meira heldur en hún skilar í ríkiskassann. Þetta er mjög algengur misskilningur, að fólk haldi að ríkið hafi ofsalega miklar tekjur af áfengissölu í gegnum Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins. Það er ekki þannig. Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins er með mjög hóflega álagningu, sem er18%. Og kostnaðurinn við að reka þetta Vínbúðaapparat með 52 búðum um allt land er mjög mikill og ríkið vill ekki sýna okkur aðgreint bókhald fyrir tóbakið annars vegar og vínið hins vegar í ÁTVR. Hinn svona hæfilegi hagnaður sem er á ÁTVR kemur að öllum líkindum meira úr tóbakinu,“ segir Ólafur.
„Hins vegar er áfengisgjaldið, sem er skattur, krónutöluskattur sem er lagður á hverja einustu dós eða flösku sem er seld, hvort sem það er í ríkinu, á veitingastað eða einhvers staðar annars staðar. Það er hinn stóri tekjustofn ríkisins og það skiptir bara nákvæmlega engu máli hver selur dósina eða flöskuna, hvort það er einkaaðili eða hið opinbera. Þær tekjur skila sér allar til ríkisins og þær eru margfalt, margfalt hærri upphæð heldur en það sem ríkið hefur mögulega úr rekstri ÁTVR, ef það er eitthvað.“
Þátturinn er aðgengilegur á öllum helstu hlaðvarpsveitum.
