Davíð Bergmann, starfsmaður Fjölsmiðjunnar, segir meðvirkni, bómullar- og aumingjavæðingu ríkja í íslenska réttarkerfinu þegar kemur að alvarlegum afbrotum, síbrotamönnum og hættulegum einstaklingum með ljóta sögu. Hann telur tímabært að endurskoða refsiramma laganna.
Þetta kemur fram í grein Davíðs sem birtist hjá Vísi í gær.
„Það hjálpar engum, og síst af öllu fórnarlömbunum eða samfélaginu, að pakka siðblindum einstaklingum eða ungum afbrotamönnum stanslaust inn í bómull. Í okkar kerfi virðist réttur brotamannsins alltaf vega meira, þannig að hann endar nánast sem meira fórnarlamb en sá sem fyrir brotinu varð. Þetta misbýður réttlætiskennd fólks og ógnar raunverulegu öryggi almennings.“
Davíð vísar í grein sinni til máls Sigurðar Þórðarsonar, eða Sigga hakkara eins og hann er betur þekktur, sem var í vikunni dæmdur í 18 mánaða skilorðsbundið fangelsi fyrir umfangsmikil fjársvik. Refsingin var skilorðsbundin í ljósi tafa sem urðu á málinu, en þetta er ekki fyrsti dómurinn sem hefur fallið yfir Sigga sem áður hefur verið dæmdur fyrir meðal annars fjársvik sem og kynferðisbrot gegn börnum.
Davíð segir málið endurspegla hversu fáránleg staðan í réttarkerfinu er orðin.
„Slík niðurstaða vekur skiljanlega furðu og reiði hjá almenningi. Hún virkar hvorki letjandi né fráhrindandi á aðra glæpamenn. Hvaða skilaboð erum við eiginlega að senda út í samfélagið og þá sérstaklega til ungra afbrotamanna? Svo undrast menn það að skipulögð glæpasamtök séu að festa rætur hér á landi! Þegar mönnum er mætt af slíkri linkind er engin furða að það þyki auðvelt að komast upp með hlutina á Íslandi.“
Veltir Davíð því fyrir sér hvort dómarar séu viljandi að dæma brotamenn til vægra refsinga þar sem fangelsi landsins séu „troðfull“ en Davíð segir fangaverði hafa haft það að orði við sig að ungir fangar séu í dag mun hömlulausari en áður. Þeir eru ofbeldisfyllri og eiga við alvarlegri hegðunarvanda að stríða. Að mati Davíðs er þarna um að ræða brotamenn sem hafa verið í barnaverndarkerfinu síðan þeir voru kornungir og aldrei fengið viðeigandi hjálp eða skýran ramma. Hér sé um að ræða kerfi sem elur upp framtíðarbrotamenn.
Síbrotamenn láti sér ekki segjast þar sem þeir sleppa gjarnan með hlægilega væga dóma. Telur Davíð að miðað við hversu hrottaleg brot þessir einstaklingar hafi stundum gerst sekir um séu þeir búnir að fyrirgera rétti sínum til þeirra mannréttinda að ganga lausir.
„Ég veit að ég er ekki einn um þá skoðun. Þegar fólk er samviskulaust og fársjúkt duga engar samtalsmeðferðir, lyf eða væg bómullarúrræði. Þessir einstaklingar læra aldrei af gjörðum sínum. Eina rökrétta og ábyrga skrefið er að hafa þá undir ströngu og stöðugu eftirliti, tryggja úrræði við hæfi og drullast til að taka á þessum málum af sóma til að vernda saklaust fólk.“
Davíð spyr hvers vegna ekki sé verið að byggja ný fangelsi eða bæta þau úrræði sem standa þessum hópi til boða. Eins spyr hann hvers vegna dómstólar nýti ekki ákvæði hegningarlaga til að setja skilorði ungra brota strangari ramma en gengur og gerist en samkvæmt ákvæðinu má meðal annars gera brotamönnum að sæta eftirliti, að hlíta fyrirmælum um dvalarstaði, menntun, vinnu og umgengni við aðra menn og notkun tómstunda, að neyta hvorki áfengis né deyfilyfja á skilorðstíma, að þola takmarkanir á tekjum og að greiða þolendum sínum fébætur eftir getu.
„Lögin bjóða upp á þennan skýra ramma. Það þarf nefnilega engum lögum að breyta; það þarf bara kjark til að nota þau án nokkurra vettlingataka og skapa nýja, skýrari og harðari hefð.“
Telur hann að réttarkerfið sé skip sem hefur áratugum saman siglt stefnulaust út á Ballarhaf. Það sé kominn tími til breytinga.
