Evrópusambandið vinnur nú að lögum sem eiga að sporna gegn kynferðislegu ofbeldi á netinu, snúa lögin að því að láta tæknifyrirtæki á borð við Meta, sem rekur Facebook, Google og Microsoft til að skanna myndir og hlekki í einkaskilaboðum fólks til að finna barnaníðsefni. Samkvæmt umfjöllun RÚV eru drögin að lögunum merkt þannig að taka þarf fyrir innan EFTA hvort Ísland og önnur ríki í Evrópska efnahagssvæðinu þurfi að taka upp lögin eða breyta eldri lögum til samræmis.
Umræðan megi ekki einskorðast við barnavernd
Margir hafa gagnrýnt lögin og hafa þau verið til umræðu hér á landi í tengslum við mögulega aðildarumsókn Íslands að Evrópusambandinu. Í grein á Vísi í dag gagnrýnir Erna Bjarnadóttir hagfræðingur fyrirkomulagið á Evrópuþinginu sem kveður á um að meirihluti þingmanna, ekki aðeins þeir sem mæta, þurfi að greiða gegn málinu í annarri umræðu. Hún segir að reynslan af stafrænu eftirliti sýni að þegar úrræði hafi verið virkjuð séu þau sjaldnast lögð af.
„Með þessu breytist jafnframt grundvallarskilningurinn á „trausti og trúnaði“. Einkaskilaboð njóta ekki lengur sjálfkrafa trúnaðar heldur geta þau orðið viðfangsefni sjálfvirkrar skimunar. Þar er komið að einni af meginstoðum frjálslynds réttarríkis. Ríkið má ekki, í skjóli lögmæts markmiðs, koma á fyrirkomulagi þar sem einkasamskipti fólks eru skimuð og metin fyrirfram,“ segir Erna.
„Barátta gegn kynferðisofbeldi gegn börnum krefst markvissra rannsókna, nægilegra úrræða fyrir löggæsluyfirvöld og alþjóðlegs samstarfs. Almenn skimun einkasamskipta er hins vegar svo víðtækt úrræði að eðlilegt er að spyrja hve langt sé hægt að ganga áður en sú spurning vaknar hvort með því sé vikið frá lýðræðislegum grunngildum réttarríkisins.“
Hún segir að markmiðið að vernda börn gegn alvarlegum glæpum sé óumdeilanlegt.
„En einmitt þess vegna má umræðan ekki einskorðast við barnavernd eina saman. Hún snýst einnig um hvar mörkin liggja þegar gripið er til úrræða sem skerða grundvallarréttindi, þar á meðal friðhelgi einkasamskipta.“
Jón Ferdinand Estherarson, formaður Sósíalistaflokksins, deilir grein Ernu og segir:
„Lýðræðisleg vinnubrögð Evrópusambandsins öllum til sýnis. Aðför að borgaralegum réttindum með stórfelldu eftirlitsfrumvarpi á einkaskilaboðum fólks, gegn MEIRIHLUTA Evrópuþings. Þögn "frjálslyndra" er æpandi.“
Heimild, ekki skylda
Það eru þó ekki allir á sömu blaðsíðu, þar á meðal fjárfestirinn Vilhjálmur Þorsteinsson sem segir:
„Upplýsingaóreiða er, sem kunnugt er, veruleg í kring um Evrópuumræðuna. Fyrir nokkrum dögum dúkkaði upp sú sannfæring að Evrópusambandið væri að fara að lesa skilaboð og tölvupóst fólks. Uppspretta hennar var nýleg atkvæðagreiðsla Evrópuþingsins um mál sem kallað er því óheppilega nafni "Chat Control". Þar er á ferðinni dæmi um að mjög auðvelt er að koma af stað einföldum misskilningi, en miklu erfiðara að vinda ofan af honum,“ segir hann í færslu á Facebook.
„Allavega, þvert á það sem mörg halda, þá var atkvæðagreiðslan um að framlengja undanþágu sem hefur verið í gildi frá 2021 og gengur út á að heimila spjallveitum að skima skilaboð fyrir barnaníðsefni. Sem sagt: heimild, ekki skylda, og það eru fyrirtækin sem skima, ekki stjórnvöld, og heimildin nær skýrlega aðeins til barnaníðsefnis, einskis annars.“
Vísar hann svo í ítarlega umfjöllun um Chat control á vefnum Ísland og Evrópa. „Ég held að Chat Control í núverandi mynd megi einna helst gagnrýna fyrir að það gerir í raun ósköp lítið, ef ætlunin er að gera eitthvað í málinu á annað borð.“
