Persónuvernd hefur úrskurðað að Borgarholtsskóli hafi gerst brotlegur við persónuverndarlög með því að taka við og vista í skjalakerfi skólans nafnlausa ábendingu um nafngreindan kennara við skólann, Bryndísi Valberg.
Bryndís er stærðfræðikennari við skólann og fyrrverandi formaður kennarafélagsins, en hún er núna í veikindaleyfi vegna krabbameinsmeðferðar. DV greindi frá málinu í desember árið 2025. Þá geisuðu deilur um fráfarandi skólameistara Borgarholtsskóla, Ársæl Guðmundsson, sem sakaði Ingu Sæland, formann Flokks fólksins, og Guðmund Inga Kristjánsson, þáverandi menntamálaráðherra, um að bola sér úr starfi með því að ákveðið var að embættið yrði auglýst til umsóknar í lok skipunartíma Ársæls. Er hér um að ræða hið svokallaða skóparsmál, en Ársæl taldi um hefndarleiðangur að ræða út af týndu skópari barnabarns Ingu.
Svo virtist um tíma sem kennarar við skólann ætluðu að fylkja sér á bak við Ársæl en það reyndist málum blandið. Sumir kennarar voru óánægðir með stjórnarhætti hans og í þeim hópi var Bryndís, sem gagnrýnir hann harðlega.
Fékk 0,0 á stærðfræðiprófi og klagaði kennarann
Á vefsvæði Borgarholtsskóla eru tveir áberandi ábendingahnappar, annars vegar fyrir almennar ábendingar og hins vegar fyrir ábendingar um einelti, áreitni eða ofbeldi. Í tilviki Bryndísar sendi nemandi inn nafnlausa ábendingu um hana og sakaði hana meðal annars um að hafa lagt fyrir bekkinn stærðfræðipróf án þess að tilkynna um það með fullnægjandi hætti. Sagði Bryndís nemandann hafa borið á sig ýmsan annan óhróður og ósannindi.
Ábendingin var skráð í GoPro skjalavistunarkerfi skólans. Var það persónuverndarfulltrúi skólans sem skráði málið inn í kerfið. Af efni kvörtunar nemandans eins og hún var rakin fyrir Bryndísi áttaði hún sig á því að um var að ræða stúlku sem hafði þá nýlega fengið 0,0 á stærðfræðiprófi en sakaði Bryndísi um að hafa ekki tilkynnt um prófið tímanlega. Bryndís var sérstaklega ósátt við að málið hafi verið skráð í skjalavistunarkerfi skólans áður en það var rannsakað enda hefði stutt athugun leitt í ljós að það ætti sér enga stoð.
Kvörtun Bryndísar til Persónuverndar sneri annars vegar að því að skólinn hefði ekki haft heimild til að taka við, skrá og varðveita slíka ábendingu og hins vegar að henni bæri að vera eytt úr skjalakerfi skólans.
Samkvæmt verklagi Borgarholtsskóla voru allar ábendingar sem bárust í gegnum ábendingarhnapp á vefsíðu skólans vistaðar í skjalakerfi ásamt viðbrögðum og afgreiðslu málsins. Í þessu tilviki var ábendingin send sviðsstjóra viðkomandi kennara sem hafði samband við kennarann, það er Bryndísi, daginn eftir og gaf henni kost á að tjá sig. Athugasemdir hennar voru síðan skráðar sem minnisblað í skjalakerfi skólans.
Persónuvernd sér ekki þörf fyrir ábendingarhnappinn
Borgarholtsskóli hélt því fram að vinnslan væri nauðsynleg til að sinna lögbundnum verkefnum sínum samkvæmt lögum um framhaldsskóla, þar á meðal að tryggja gæði skólastarfs, rétt nemenda til að koma sjónarmiðum sínum á framfæri og skyldur skólans til að vinna gegn einelti og áreitni. Skólinn taldi einnig mikilvægt að mögulegt væri að senda nafnlausar ábendingar vegna þess valdaójafnvægis sem gæti ríkt milli nemenda og starfsfólks eða stjórnenda. Þá vísaði skólinn til þess að honum væri samkvæmt lögum um opinber skjalasöfn óheimilt að eyða skjölum án samþykkis Þjóðskjalavarðar.
Persónuvernd féllst á að framhaldsskólar bæru lögbundnar skyldur um gæði skólastarfs og rétt nemenda til þátttöku. Hins vegar taldi stofnunin að engin bein lagaskylda væri fyrir hendi sem krefðist þess að skólar tækju við nafnlausum ábendingum með þeim hætti sem Borgarholtsskóli gerði. Því gæti vinnslan ekki byggst á þeirri heimild persónuverndarlaga sem tekur til lagaskyldu.
Persónuvernd skoðaði einnig hvort vinnslan gæti byggst á heimild sem varðar verkefni í þágu almannahagsmuna eða beitingu opinbers valds. Til þess þurfi vinnslan að vera nauðsynleg og samrýmast meðalhófsreglu. Að mati stofnunarinnar hafði Borgarholtsskóli ekki sýnt fram á að markmiðum vinnslunnar yrði ekki náð með vægari úrræðum en móttöku og sjálfvirkri skráningu nafnlausra ábendinga.
Þá taldi Persónuvernd að fyrirkomulagið bryti gegn fleiri meginreglum persónuverndarlaga. Þar sem ábendingin var nafnlaus hefði verið erfitt eða ómögulegt að veita kennaranum fullnægjandi upplýsingar um uppruna upplýsinganna, sem hefði áhrif á gagnsæi vinnslunnar. Einnig væru allar nafnlausar ábendingar vistaðar án þess að sannreyna efni þeirra fyrirfram. Með því væri ekki tryggt að persónuupplýsingar væru áreiðanlegar eða hæfðu tilgangi vinnslunnar.
Persónuvernd komst því að þeirri niðurstöðu að Borgarholtsskóli hefði ekki sýnt fram á fullnægjandi lagagrundvöll fyrir vinnslunni og að hún hefði brotið gegn grundvallarreglum persónuverndarlaga um lögmæti, gagnsæi, tilgang, meðalhóf og áreiðanleika persónuupplýsinga.
Þrátt fyrir það taldi Persónuvernd ekki unnt að leggja fyrir skólann að eyða ábendingunni úr skjalakerfi sínu. Ástæðan var sú að Borgarholtsskóli er afhendingarskyldur samkvæmt lögum um opinber skjalasöfn og má ekki eyða skjölum nema með samþykki Þjóðskjalavarðar. Þar sem sjónarmið og athugasemdir kennarans höfðu jafnframt verið skráð við málið taldi Persónuvernd að réttur hennar til leiðréttingar hefði verið virtur.
Áminning á skólann
Í úrskurðarorði veitti Persónuvernd Borgarholtsskóla áminningu vegna brota á persónuverndarlögum. Skólanum var jafnframt gert að endurskoða fyrirkomulag ábendingarhnapps síns og færa vinnslu persónuupplýsinga til samræmis við persónuverndarlög og persónuverndarreglugerð Evrópusambandsins.
Segir brotið gegn sér ekki einsdæmi
„Brot á persónuverndarlögum í Borgarholtsskóla er ekkert einsdæmi. Ég veit um aðra sem lentu í svipuðum atvikum, en ég virðist vera sú eina sem kærði til Persónuverndar,“ segir Bryndís Valberg í samtali við DV.
„Svör stjórnenda skólans eins og þau birtast í úrskurðinum sýna að þá skorti grundvallarskilning á túlkun laga og ég tel að stjórnun skólans hafi einkennst af einbeittum brotavilja. Stjórnendur Borgarholtsskóla og fólk í ábyrgðarstöðum sýndu fullkomið skilningsleysi á lögum og spurningin er því hvernig hægt sé að réttlæta það að það haldi þessum stöðum sínum og hafi áfram tækifæri til að fremja og verja lögbrot.“
Bryndís er afar harðorð í garð stjórnenda skólans:
„Stjórnendur af þessum toga eru að mínu mati ekki starfi sínu vaxnir. Þegar þáverandi aðstoðarskólastjóri (í dag núverandi skólastjóri), millistjórnendur og ákveðnir undirmenn þegja jafnframt, hylma yfir ofbeldi eða taka jafnvel þátt í alvarlegu áreiti, þá eru þeir jafnsekir geranda ofbeldisins, í mínu tilfelli, jafnsekir fyrrverandi skólastjóra, Ársæli Guðmundssyni. Hann braut lög, eins og úrskurður Persónuverndar staðfestir og bar ábyrgð í þessu máli á meðan aðrir undirmenn hans gerðu ekkert, sögðu ekkert, hlustuðu á gaslýsingar skólastjóra og endurspegluðu afstöðu hans gagnvart mér, árum saman.“
Sakar Ársæl um árásir á Ingu Sæland
Bryndís segir ekki að undra að Ársæll hafi ekki fengið endurráðningu í embætti skólameistara Borgarholtsskóla. Hann hafi á samviskunni ólögmætar stjórnsýsluákvarðanir, ólögmætar uppsagnir og brot á persónuverndarlögum svo fátt eitt sé nefnt.
„Guðmundur Ingi Kristinsson, þáverandi menntamálaráðherra, hafði úr nægu að moða til að réttlæta þá ákvörðun að framlengja ekki skipun skólastjóra til næstu fimm ára. Þessa ákvörðun Guðmundar Inga taldi Ársæll Guðmundsson síðar í fjölmiðlum eingöngu tengjast símtali frá Ingu Sæland, núverandi mennta- og barnamálaráðherra, vegna skópars barnabarns hennar. Hann kallaði gjörning Guðmundar hefndarleiðangur. Á Ingu Sæland var að mínu mati alvarlega ráðist, þegar framin voru brot á hegningar- og persónuverndarlögum í „skómálinu“ alræmda. Farið var síðan yfir öll velsæmismörk þegar tilraun var gerð til að gera aðför að Ingu Sæland, með því að búa til púsluspil með skopmynd af henni, púsluspil sem sett var fram í setustofu kennara í þeim tilgangi að niðurlægja hana.“
„Við kennarar vitum að við vinnum undir lögum um þagnarskyldu opinberra starfsmanna, gagnvart nemendum og aðstandendum þeirra. Það er því mjög mikilvægt að stjórnendur og kennarar brjóti ekki það traust sem ríkir milli kennara, nemenda og aðstandenda þegar samtöl eða símtöl eiga sér stað,“ segir Bryndís enn fremur.
Telur hún að samskipti Ársæls við Ingu verði alltaf svartur blettur á sögu skólans.
„Ég ber fulla virðingu fyrir núverandi hæstvirtum ráðherra menntamála, Ingu Sæland, sem tekið hefur að sér mjög erfitt og krefjandi starf. Hún er ekki öfundsverð,“ segir Bryndís að lokum.
Ekki lengur nafnlausar ábendingar
Ársæll Guðmundsson, fyrrverandi skólameistari Borgarholtsskóla, vildi ekki tjá sig um málið er DV hafði samband, enda sé hann hættur störfum.
Ásta Laufey Aðalsteinsdóttir, núverandi skólameistari, bendir á að búið sé að uppfylla skilyrði úrskurðarins, ábendingahnappurinn sé vissulega áfram virkur en núna er ekki lengur hægt að setja inn nafnlausar ábendingar.
„Nafnlausar ábendingar tíðkast hjá tryggingafélögum, hjá alls kyns fyrirtækjum og stofnunum, þess vegna vorum við og margir aðrir skólar með þetta,“ segir Ásta.
„Þetta snýr líka að EKKO-málum, þar sem okkur finnst mikilvægt að fólk geti komið með nafnlausar ábendingar.“ Ásta vísar hér til mála sem varða einelti, kynferðislega áreitni og kynbundna áreitni, og ofbeldi.
„Þetta er svolítið þannig en núna erum við búin að setja inn þessa breytingu,“ segir Ásta að lokum og telur að skólinn sé búinn að uppfylla úrskurð Persónuverndar.
