Sigrún Sif Eyfeld Jóelsdóttir, sálfræðingur og verkefnastjóri við Háskóla Íslands, segist hafa tekið eftir því að lögreglan flýji ábyrgð í ofbeldismálum, meðal annars gagnvart börnum. Séu mál skráð sem forsjármál þó að aldrei hafi verið deilt um forsjá á milli geranda og þolanda.
„Lengi vel trúði ég því að lögreglan væri hafin yfir þær þrásæknu mýtur og söguskýringar sem oft virðast gegnumsýra viðbrögð annarra stjórnvalda við ofbeldi í nánum samböndum. Ég hafði gengið út frá því að rannsókn lögreglu og niðurstaða saksóknara í þessum málum byggði fyrst og fremst á staðreyndum, sönnunargögnum og trúverðugum vitnisburði,“ segir Sigrún Sif í aðsendri grein á Vísi. „Sú trú mín brást þegar ég fylgdist með sakamáli þar sem barn hafði lýst alvarlegu ofbeldi föður síns fyrir dómi í Barnahúsi.“
Segir hún að í því máli hafi framburður barns verið talinn trúverðugur og ýmis önnur gögn styddu við framburðinn þá hafi málið verið fellt niður hjá saksóknara. Ástæðan var eftirfarandi:
„Að mati lögreglustjóra er talið fram komið að í gangi sé harðvítug deila foreldra barnsins og fólk tengt þeim hafi tekið einarða afstöðu með öðru hvoru foreldrinu gegn hinu. […] Að mati lögreglustjóra er ekki unnt að gefa framburði eins meira vægi en framburði annars.“
Bendir hún á að umræddri forsjárdeilu hafi verið lokið í dómskerfinu. Engu að síður var þetta notað sem ástæða til þess að fella málið niður.
„Þegar ég fór síðan að rýna í gagnasögu annarra þolenda ofbeldis í nánu sambandi runnu á mig tvær grímur,“ segir Sigrún Sif. „Í bókunum lögreglu, í tilkynningum um líkamsárásir og heimilisofbeldi, mátti finna hugtakið „forsjárdeila“ skráð í málum þar sem aldrei hafði verið deilt um forsjá á milli geranda og brotaþola.“
Á einum stað hafi lögregla skráð í móttöku kæru vegna margra ofbeldisbrota yfir langt tímabil að málið tengdist umgengnismálefnum. En kæran laut að líkamsárásum, eignaspjöllum, hótunum og kynferðisbrotum. Brot sem öll áttu sér stað á sambúðartíma aðila málsins, löngu áður en þeir fóru að deila um umgengni.
„Það er vandséð að þessi hugtök hafi varpað nokkru ljósi á þau brot sem voru til rannsóknar. En það er augljóst að slík hugtakanotkun getur litað afstöðu stjórnvalda til málsins áður en efnisrannsókn fer fram,“ segir Sigrún Sif.
Hún segir að þetta setja hlutleysi lögreglunnar í hættu. Að með því að gefa sér einhverjar forsendur um forsjárdeilu eða umgengniságreining sé ofbeldið sem kært sé „skiljanlegra“. Að aðstæðurnar dragi úr trúverðugleika brotaþola í málinu.
„Þar með er óbeint gefið í skyn að tilkynnt eða kærð brot séu ekki lengur viðfangsefni refsiréttar og því í reynd refsilaus,“ segir hún.
Segir Sigrún Sif að hugtakið forsjárdeila hafi ekkert sjálfstætt sönnunargildi í sakamálarannsókn á ofbeldismáli. Hún dragi úr gildi framburðar brotaþola og vitna og gagni gegn rannsóknarskyldu lögreglu.
„Til að kóróna þetta allt virðist það vera viðtekin taktík meðal lögmanna, verjenda manna sem sakaðir eru um ofbeldi gagnvart maka eða fyrrum maka, að róa skjólstæðinga sína með því að segja þeim að lögreglan muni sjálfkrafa setja mikla fyrirvara við trúverðugleika allra ásakana um ofbeldi um leið og orð eins og „skilnaðardeila“ er nefnt í skýrslutöku hjá lögreglu,“ segir hún. „Að sögn lögmanna sem hafa starfað í þágu þolenda ofbeldis í áratugi, hefur það færst mjög í aukana að sakborningar í heimilisofbeldismálum beri fyrir sig forsjárdeilu, svo mjög að það sé orðið nánast meginreglan. Það eitt segir sitt um hversu rótgróin þessi hugsun virðist vera. Þessi groddaralega hugsanaskekkja byggir á því að tímasetning frásagnar brotaþola af ofbeldi sé í sjálfu sér tortryggileg. En það er einmitt oft við sambandsslit sem þolandi ofbeldis hefur í fyrsta sinn raunhæft svigrúm til að segja frá því ofbeldi sem átt hefur sér stað. Eða á brotaþoli þá helst að kæra á meðan hún er enn föst í ofbeldissambandinu?“
