Hann var tólf ára þegar hann byrjaði að drekka og fannst þá að hann hefði fundið leiðina til að losna við sársaukann hið innra. Birgir Rúnar Benediktsson átti hins vegar eftir að komast að því að sú lausn snerist upp í andhverfu sína. Í dag vinnur Birgir við að styðja aðra á leið þeirra til bata og það gefur honum mikið, enda hefur hann aflað sér mikillar þekkingar á sjúkdómnum sem hann glímir við og hefur skilning á því ferli sem skjólstæðingar hans ganga í gegnum.
En það er alltaf best að byrja hverja sögu á byrjuninni. Hvenær hófst þín neysla?
„Ég byrjaði að drekka tólf ára gamall,“ segir hann. „Áfengi og vímuefni gerðu mikið fyrir mig til að byrja með. Ég á erfiða æsku að baki, ólst upp við mikið rótleysi og ofbeldi. Mér leið aldrei vel þegar ég var krakki og fann einhverja huggun í hugbreytandi efnum. Fimmtán, sextán ára var ég farinn að neyta sterkari efna og þetta var ótrúlega gaman lengi framan af, mikið partístand og fjör.“
Birgir Rúnar er í viðtali við Steingerði Steinarsdóttur í jólablaði Samhjálpar.
En þótt oft væri skemmtilegt voru skuggahliðarnar ansi dökkar.
„Ég fór fyrst í fangelsi sextán ára,“ segir hann. „Þá þegar var neyslan farin að setja strik í reikninginn. Einhvern veginn þurfti maður að fjármagna neysluna og bróðir minn er fimm árum eldri en ég. Hann hafði verið lengur í neyslu en ég og hann var mín helsta fyrirmynd í lífinu. Ég hékk mikið með honum og á hans heimili fór fram mikil sala á fíkniefnum og önnur glæpastarfsemi. Mér fannst þetta allt ógeðslega spennandi þegar ég var krakki. Hann flutti að heiman fimmtán ára og ég var rekinn að heiman þegar ég kom út eftir mína fyrstu fangelsisvist. Mamma og pabbi settu mér þá stólinn fyrir dyrnar og sögðu að ef ég hætti ekki í neyslu gæti ég ekki búið hjá þeim. Mér fannst það bara ótrúlega fínt því ég vissi að ég gæti flutt til bróður míns. Ég var sannarlega ekki á leiðinni að hætta á þessum tíma. Ég var sautján ára þegar ég flutti til hans.
Þar tók við mikil neysla og margir ljótir hlutir gerðust. Ég byrjaði með stelpu þegar ég var átján ára. Hún var í neyslu líka en hætti öllu um leið og hún varð ólétt. Hún gaf mér þann eina valkost að ég yrði að hætta í öllu þegar barnið kæmi í heiminn. Ég vissi þá lítið um alkóhólisma þótt ég væri búinn að fara tvisvar í meðferð, þá hélt ég að þetta snerist mest um viljastyrkinn þannig að þegar ég fengi barn í hendurnar gæti ég lagt þetta allt á hilluna. En það var ekki aldeilis þannig. Barnið kom í heiminn og ég gat ekki stoppað. Hún flutti þess vegna frá mér með stelpuna og þá vaknaði þessi hugsun: Ef ég get ekki hætt fyrir barnið mitt, hvað þá? Stuttu síðar var ég kominn í neyslu sem ég ætlaði aldrei að fara í. Fram að því gat ég haldið íbúð og gat notað af því að ég var að selja öðrum efni. Ég gat farið til útlanda, átti alltaf fyrir mat og leyfði mér ýmislegt. En svo var strákur heima hjá mér að nota efnin öðruvísi en ég hafði gert og mig langaði að prófa og sprautaði mig. Þar með fór allt út um gluggann. Þá var ég rúmlega tvítugur. Ég missti íbúðina, var kominn í allt annan vinahóp og vaknaði upp við þá martröð að ég var kominn fyrir utan Kaffistofu Samhjálpar að bíða eftir að komast inn að fá mér að borða. Ég spurði sjálfan mig: Hvað gerðist eiginlega?“
Næstu ár reyndust Birgi erfið. Hann lagðist oft inn á meðferðarstofnanir en náði litlum árangri.
„Alkóhólisminn tók mig til fanga,“ segir hann. „Ég var búinn að missa allt, kominn í harða neyslu og farinn úr því að geta alltaf verið að nota og ná að halda íbúð og almennt lífi mínu í lagi yfir í að þurfa að gista í gistiskýlinu og harka hvern einasta dag til að útvega næsta skammt. Þarna hófst versta neyslusaga mín þótt hún hafi verið byrjuð löngu áður. Ég var algjörlega búinn að missa tökin. Þótt ég hafi áður verið búinn að missa allt frá mér, barnsmóðir mín var farinn með barnið og fjölskyldan búin að loka á mig. Næstu tíu árin var ég inn og út úr meðferðum, tók út nokkrar fangelsisdóma og á að baki nokkrar spítalainnlagnir þar sem ég var nær dauða en lífi. Ég á að baki fjörutíu og níu innlagnir á Vog, sjö meðferðir í Hlaðgerðarkoti, ég held að ég eigi tíu innlagnir á geðdeildir og eina meðferð í Krýsuvík.
Ég náði aldrei almennilega árangri. Ég fór líka alltaf inn í meðferð með það hugarfar að ég gæti bara farið í meðferð og þar með væri málið leyst, ég þyrfti ekki að gera meira en það. En fyrir mitt leyti þá þurfti ég að gera miklu meira en það. Ég þurfti að tileinka mér það sem verið er að kenna í meðferðinni.“
En hvernig er líðan manns sem staddur er í því myrkri sem þú varst í?
„Hún var náttúrlega hræðileg, mjög hræðileg“ segir Birgir með áherslu. „Oft og tíðum hefði ég viljað að þetta bara kláraðist. Ég hef verið á þeim stað að vera búinn að skrifa kveðjubréf en hafði aldrei kjarkinn til þess þótt mig hafi virkilega langað. Sem betur fer í dag því margir hafa kjarkinn og gera það en ég er þakklátur fyrir að svo var ekki í mínu tilfelli. Já, líðanin var rosleg og ég sá enga leið út. Þetta var orðið gríðarlega erfitt. Ég var kominn á örorkubætur og átti launin fyrsta og annan dag mánaðarins, stundum aðeins inn í þann þriðja þá tóku við tuttugu og átta dagar þar sem ég varð að stela mér fyrir næsta skammti, svíkja og harka endalaust. Ég fór reglulega upp í SÁÁ og talaði við Þórarin og hann tók mig beint inn því ég var svo illa á mig kominn. Ég var búinn að eignast annað barn, dreng, eignaðist hann 2012 og hann stoppaði mig heldur ekki af. Ég var undir áhrifum þegar hann kom í heiminn. Ég var í einhverri leynineyslu, faldi hana fyrir barnsmóður minni. Þessi sjúkdómur er einhvern veginn sterkari en allt, og ég hef upplifað það á eigin skinni að það er sama hvað er í húfi, ekkert nær að sigra alkóhólismann.“
En fíknin var ekki það eina sem Birgir var að stríða við. Undir niðri kraumaði mikill sársauki sem átti rætur í bernsku hans og uppvexti.
„Það er alltaf verið að rannsaka alkóhólismann betur og betur,“ segir hann. „Ég veit það í dag að ég var alltaf að deyfa einhvern sársauka. Ég nefndi það að í byrjun gerðu áfengi og vímuefni stórkostlega hluti fyrir mig og af hverju var það? Jú, vegna þess að ég var alltaf að deyfa sársaukann. Sá sársauki var löngu byrjaður að grafa um sig áður en ég byrjaði að drekka, svo tók við meira og meira tráma sem fylgir neyslunni. Svo þegar rann af mér var ég ekkert farinn að vinna úr þeim áföllum og þjáningu sem ég hafði verið að reyna að deyfa og draga úr. Tólf spora samtök, kirkjan og tengsl mín við Guð eru alltaf númer eitt, tvö og tíu í þeirri vinnu. Svo er ég búinn að fara til þerapista líka og vinna í öllu sem gerðist áður en ég fór að drekka í upphafi því það átti sinn þátt í að ég datt í það aftur og aftur. Einhver djúpstæður sársauki sem ég hafði ekki náð að taka á. Áfengi og vímuefni voru gríðarleg lausn fyrir mig.
Pabbi minn var mikill ofbeldismaður. Hann er orðinn gamall en við erum góðir vinir í dag. Hann var hins vegar mjög lasinn maður og lamdi mig og bróður minn mjög illa. Ég þurfti líka að horfa upp á mömmu mjög illa á sig komna eftir ofbeldi hans. Þetta markaði mig. Ég fór beyglaður út í lífið og með beyglaða sýn á lífið. Ég sé líka skýrt í dag hvað það að fá aldrei heldur samþykki frá föður, sem er börnum svo nauðsynlegt, særði mig djúpt. En við pabbi erum góðir vinir í dag og ég hef fyrirgefið honum framkomu hans gagnvart mér í æsku. Hann er breyttur maður og það að hafa náð að fyrirgefa honum er stór þáttur í mínum bata.“
Birgir varð edrú 2014 og náði átta árum í bata. Honum gekk vel í vinnu og alls staðar, eignaðist konu og tvö börn í viðbót en árið 2021 tók að halla undan fæti.
„Ég fór að taka gjafirnar sem ég fékk í tólf spora samtökum fram yfir fundina. Þá á ég við að ég hætti að gera þá hluti sem voru mér nauðsynlegir til að halda í þetta líf. Ég var hættur að tengjast Guði, hættur að stunda fundi og hættur að þjónusta og ég datt í það 2. apríl 2022 eftir að hafa verið á rosalegri fallbraut í heilt ár. Ég var farinn að sýna af mér óheiðarleika bláedrú. Ég endaði á nákvæmlega sama stað aftur eftir átta ára edrúmennsku, farinn að sprauta mig og leið hræðilega. Þá var mér kippt inn í Hlaðgerðarkot og ég komst á beinu brautina aftur. Ég fékk Guð inn í líf mitt aftur og fékk þennan frábæra ráðgjafa sem ég elska, hana Þórdísi mína. Þau komu mér aftur af stað og það sem Þórdís lét mig gera var að fara að vinna meira í fyrirgefningu og því sem gerðist í æsku. Ég var eitthvað búinn að snerta á þessu en ekki vinna úr því til fulls.“
Í dag vinnur Birgir fyrir Samhjálp á áfangaheimilinu M18. Hann er fullkomlega meðvitaður um hve verðmætur hver dagur í bata er.
„Ég byrjaði að vinna á Hlaðgerðarkoti fyrir einu og hálfu ári en síðustu sjö til átta mánuði hef ég verið að vinna á M18. Það gefur mér ótrúlega mikið. Ég kláraði Ráðgjafaskólann árið 2015 og langaði alltaf að vinna við þetta og það gaf dvölin í Hlaðgerðarkoti mér. Ég fékk tækifæri til að byrja að starfa í meðferðargeiranum. Ég vann sem málari en gat sett pensilinn á hilluna og farið að einbeita mér að því sem ég elska.“
Telur þú að það skipti máli þegar fólk er vinna í meðferðarstarfi að það hafi reynslu af því hvernig glíman við fíknisjúkdóma leikur fólk?
„Já, alveg klárlega. Mín reynsla er sú að það er alltaf gott að tala við alla, hvort sem það er sálfræðingur eða hvað. Ég veit bara að í mínum meðferðum fékk ég ýmist ráðgjafa sem höfðu reynslu af glímunni við fíkn og aðra sem höfðu það ekki. Að mínu mati skipti reynslan öllu máli. Ég veit að sá sem ekki hefur reynsluna getur aldrei fyllilega sett sig í þín spor. Ég get alltaf sett mig inn í aðstæður skjólstæðinganna og sagt: „Já, ég skil hvað þú ert að tala um,“ og raunverulega fundið til hins sama og sá sem ég er að tala við. En hinn sem ekki hefur þessa reynslu að baki nær aldrei fullkomlega að skilja. Fyrir mitt leyti skiptir þetta alltaf máli en svo þarf það ekki að eiga við um alla.“
Undanfarið hefur farið fram mikil umræða um vöntun á meðferðarúrræðum fyrir unga drengi og fréttamiðlar sagt frá því að örvæntingarfullar fjölskyldur séu að senda börnin sín til Suður-Afríku. Hver er þín skoðun á því, telur þú að gott meðferðarúrræði hefði skipt sköpum fyrir þig þegar þú varst unglingur?
„Já, það hefði mögulega gert það,“ segir Birgir hugsandi á svip. „Ég hef tekið vaktir á Stuðlum og við erum í því tilfelli að tala um krakka sem eru ekki gjaldgengir inn á Hlaðgerðarkot. Þar er aldurstakmarkið átján ár. Mín upplifun er sú að það er alveg galið að setja alla á sama stað. Kannski er verið að setja strák með gríðarlegan fíknivanda með öðrum strák sem er bara með hegðunarvanda. Sá með hegðunarvanda er í áhættuhópi og ef hann hefði ekki hitt hinn hefði hann kannski aldrei byrjað að nota efni. Þú setur ekki barn með fíknivanda í sama rými eða sama úrræði og barn með tölvuleikjafíkn. Það þarf að aðskilja börn eftir því hvað þau eru að takast á við. Ég vona sannarlega að það verði gert. Ég veit að þegar ég var ungur og var að byrja að fikta við alls konar efni fannst mér þetta spennandi og ég leit upp til þeirra sem komnir voru lengra. Þeir voru fyrirmyndir og mig langaði að prófa það sem þeir voru að gera það var bara töff.“
Sjálfur er hann hins vegar frjáls og búinn að finna hilluna sína eða kannski réttara sagt rétta hillu fyrir sársaukann sem alltaf dró hann aftur til baka í lausnina sem var ekki annað en fals.
„Lífið er yndislegt í dag,“ segir hann. „Ég er fjögurra barna faðir og einstæður með þrettán ára son. Ég hreinlega lifi fyrir börnin mín.“
