fbpx
Föstudagur 27.nóvember 2020
Fréttir

„Það var enginn lífsvilji eftir í litlu stelpunni þeirra“

Kristinn H. Guðnason
Laugardaginn 30. júní 2018 20:00

„Af sautján árum mínum hef ég lifað átta til tíu af þeim í kvöl og pínu“

Ekki missa af Helstu tíðindum dagsins í pósthólfið þitt

Lesa nánar

Alexandra Erla Oddsdóttir er sautján ára gömul og hefur glímt við geðræn veikindi síðan hún man eftir sér. Veikindi sem hafa leitt til fíkniefnaneyslu á mjög viðkvæmum aldri. Eftir að henni var nauðgað af þrítugum manni í fyrrasumar fór líf hennar á hliðina. Þegar hún leitaði á bráðamóttöku geðdeildar og á Barna- og unglingageðdeild þá brást kerfið henni svo illa að litlu mátti muna að ævi hennar yrði öll. Alexandra sagði DV þessa sögu í von um úrbætur.

Í síðustu viku fjallaði DV um mál Kristjáns Steinþórssonar, 26 ára manns sem lést 9. júní síðastliðinn eftir langvinna baráttu við þunglyndi, kvíða og eiturlyfjafíkn. Mistök og langir biðlistar í geðheilbrigðiskerfinu ollu því að hann missti alla von um að ná bata. Alexandra Erla Oddsdóttir var frænka Kristjáns og var viðstödd jarðarför hans í Guðríðarkirkju í Grafarholti miðvikudaginn 20. júní. Það var falleg athöfn en erfiður dagur.

Hún hefur barist við þunglyndi og kvíða síðan hún var barn og eins og hjá Kristjáni voru fíkniefni hennar leið til að deyfa sársaukann en einnig áfengi. Eftir að Alexöndru voru byrluð eiturlyf og henni nauðgað af mun eldri manni sumarið 2017 leitaði hún til kerfisins líkt og Kristján, og líkt og í tilfelli Kristjáns þá brást kerfið.

 

Neydd til að taka eiturlyf og nauðgað

„Ég hef verið kvíða- og þunglyndissjúklingur frá því að ég man eftir mér. Fyrsta ofsakvíðakastið sem ég man eftir var þegar ég var tíu ára og eftir það fór þunglyndið að aukast á ofsahraða. Þegar ég leitaði hjálpar var mér vísað á dyr þar sem ég var talin „of ung“ til að kljást við vanda af þessu tagi. Tólf ára fattaði ég að fíkniefni deyfa sársaukann og fimmtán ára var ég byrjuð í dagneyslu áfengis og eiturlyfja.“

Sumarið 2017 var afdrifaríkt fyrir Alexöndru Erlu Oddsdóttur, þá sextán ára, en þá bjó hún í stuttan tíma á Akureyri. En í dag er fjölskylda hennar búsett á Fljótsdalshéraði. Eitt kvöldið hafði hún tekið róandi pillur og hitti síðan fólk sem hún þekkti, þar á meðal  þrítugan mann, og voru þau að skemmta sér í heimahúsi. Hann bauð Alexöndru eiturlyf, í góðu til að byrja með en síðan með slíkum þrýstingi að henni fannst hún ekki hafa stjórn á aðstæðunum lengur.

Hann neyddi hana til að taka amfetamín og kókaín. Setti upp stíl og gaf henni drykk með einhverjum efnum sem hún veit enn ekkert hver voru. Á meðan þessu stóð nauðgaði hann Alexöndru í marga klukkutíma. Annað fólk var í herberginu á meðan þessu stóð að stunda kynlíf en enginn greip inn í og bjargaði henni úr aðstæðunum. Áverkarnir voru svo slæmir að það blæddi í þrjá daga á eftir.

 

Mætti fyrirlitningu á bráðamóttöku

Alexandra tilkynnti ekki atvikið og lagði ekki fram kæru á þessum tímapunkti og sagði engum frá. Þess í stað leitaði hún í eiturlyf, sýndi af sér áhættuhegðun og sökk í djúpt þunglyndi sem fólk í kringum hana tók eftir, sérstaklega systir hennar sem var þá tvítug.

„Það fundu allir lyktina af dauðanum hjá mér,“ segir Alexandra. „Það var enginn lífsvilji eftir í litlu stelpunni þeirra. Systir mín hafði miklar áhyggjur og það tók hana marga klukkutíma að veiða sannleikann upp úr mér. Ég sagði henni alla söguna af versta kvöldi lífs míns og ég skammaðist mín. Hún fór að hágráta. Ég sat við hliðina á henni, algjörlega búin að missa allar tilfinningar, leit á hana og sagði henni að þetta væri ekki svo alvarlegt. „Alexandra, hann nauðgaði þér,“ sagði hún og það var eins og að fá spark í magann. Ég vissi að hún hafði rétt fyrir sér, ég gat ekki verið í afneitun lengur og ég brotnaði niður.“

Systir Alexöndru vissi að hún væri í mikilli hættu á að ganga alla leið og svipta sig lífi. Hún var ekki tilbúin til að fylgja litlu systur sinni til grafar þannig að hún fór beint með hana upp á bráðamóttöku geðdeildar. Hún fékk viðtal hjá geðlækni en þar fékk hún hins vegar ekki þær móttökur sem hún þurfti eða átti von á.

„Læknirinn kynnti sig ekki þegar hún kom inn og alveg frá byrjun sá ég að hún nennti ekki þessu viðtali. Ég reyndi að segja henni sögu mína en hún hlustaði ekki á mig. Allt viðtalið var hún að spyrja mig um mína eiturlyfjaneyslu og svo fór hún að reyna að leiða mig. Hún var eiginlega frekar að segja mér mína sögu en ég henni, að ég hafi boðið upp á þetta. Fyrirlitning hennar gagnvart mér leyndi sér ekki. Það er næstum ár liðið síðan þetta gerðist en ég man hvað hún niðurlægði mig mikið og ég fór grátandi út úr viðtalinu.“

Alexandra vildi komast inn á Barna- og unglingageðdeildina, BUGL, til að fá að ræða sín vandamál við fagaðila þar og vinna úr sínum málum. En geðlæknirinn á bráðamóttökunni hafnaði þeirri beiðni. Að lokum tókst henni að fá innlögn en með því skilyrði að hún færi fyrst inn á Vog, sem hún gerði, en þar voru engir sálfræðingar heldur aðeins ráðgjafar.

 

Geymsla en ekki hjálp á BUGL

Þegar hún komst loksins inn á BUGL var reynslan allt önnur en hún átti von á. Hún lýsir þeirri vist sem geymslu og frelsissviptingu  til að hún myndi ekki gera sjálfri sér skaða og leið eins og hún hefði verið plötuð.

„Ég fékk engin viðtöl við fagaðila á neinu sviði. Ég var þarna alls í fimmtán daga og gerði lítið annað en að stara á vegginn. Það var hvorki geðlæknir né sálfræðingur á vakt þann tíma sem ég var þarna og ég fékk heldur engin lyf. Þessi vist hafði mjög slæm áhrif á mig, bæði innilokunin og skorturinn á mannlegum samskiptum.“

Það var eftir þessa reynslu, framkomu starfsfólks og skort á raunverulegri læknismeðferð sem það fór að halla verulega undan fæti í lífi Alexöndru. Hún átti að keyra austur með móður sinni og stjúpföður eftir veruna á BUGL en fór ekki með, en fór í staðinn í dópgreni í Keflavík. Þau efni sem hún notaði helst voru amfetamín, kókaín, MDMA og benzó kæruleysislyf.

Þegar hún var komin austur batnaði ástandið ekki.

„Þegar ég gekk út af BUGL fór ég beint til baka í heim fíkniefnanna og þá byrjuðu hlutir að verða ljótir. Ég var deyjandi, í grimmri dagneyslu og að brjóta af mér, lögreglan á Fljótsdalshéraði sá að afbrotin mín væru vegna andlegra vandamála þannig að ég slapp við allar kærur en ég svaf oft í fangaklefa eða var sprautuð niður. Eitt kvöldið þegar ég var að fá mér í glas fór ég í geðrof og réðist á alla sem komu nálægt mér.“

Það kvöld fór lögreglan með hana á heilsugæsluna og læknir gaf henni róandi lyf í æð en síðan var hún send heim til sín eins og ekkert hefði í skorist. Líf hennar var alveg úr skorðum.

 

Ákærunni vísað frá

Alexandra hafði ekki kært nauðgunina strax eftir að hún átti sér stað. Hún var hrædd við að segja frá, hrædd við gerandann, hrædd við að tapa málinu og vera sökuð um að ljúga. Sjálfsálitið var algerlega á botninum.

„Ég var skítug, aumingi, notuð og ónýt. Þrátt fyrir það ákvað ég að skila skömminni heim og lagði fram ákæru.“

Þetta var um haustið 2017 og Alexandra var boðuð í skýrslutöku hjá lögreglunni á Eskifirði. Þann 19. janúar fékk hún bréf heim til sín þar sem stóð að ákæran hefði verið felld niður. Ástæðurnar sem gefnar voru voru þær að skortur væri á sönnunargögnum og ekki samræmi milli vitna. Alexandra segist hafa verið í molum eftir að hafa fengið þetta bréf. Andleg líðan hennar versnaði og versnaði og loks ákvað hún að binda enda á þetta allt saman þann 6. apríl síðastliðinn.

„Ég bjó vel um mig, tók alls konar lyf, nokkra sopa af bjór, setti heyrnartól á mig og tók upp eldhúshnífinn sem ég hafði valið í verkið. En þá gekk bróðir minn inn á mig og tók hnífinn af mér. Ég var í geðrofi og reiddist honum og ætlaði að stökkva í á sem liggur rétt utan við bæinn.“

Bróðir hennar hringdi á lögreglumenn sem komu og færðu Alexöndru í fangaklefa en þá var hún í mjög annarlegu ástandi. Hún var sprautuð niður og flutt á meðferðarstöð barna og unglinga að Stuðlum. Eftir þetta fór hún í meðferð á Vogi og síðan á Vík á Kjalarnesi.

„Aldrei á þessum tíma var það rætt sérstaklega að ég hafi verið að reyna að svipta mig lífi með eldhúshníf. Eins og það væri bara eðlilegur hlutur. En ég var búin að vera að reyna að kalla á hjálp í langan tíma.“

 

Fordómar gegn fólki með fíknisjúkdóma

Alexandra, sem býr nú með móður sinni, segir að þrátt fyrir allt hafi hún getað verið í vinnu og gert flesta hluti sem ætlast var til af henni.

„Þegar ég var í þessu ástandi þá forðaðist ég samskipti við móður mína eins og heitan eldinn. Ég vil ekki að hún sjái mig svona. Hún hefur auðvitað séð að það hefur mikið gengið á og hefur haft miklar áhyggjur. Svaf lítið og með krampa. Ég er búin að valda henni miklum erfiðleikum í gegnum árin en hún vissi ekki að ég hefði verið í eiturlyfjaneyslu.“

Alexandra hefur nú verið allsgáð í þrjá mánuði en andleg líðan hennar er ekki góð. Þar sem hún hefur ekki náð átján ára aldri eru úrræði fullorðinna lokuð fyrir hana. Eftir veru sína á BUGL þá treystir hún ekki því starfi sem þar er unnið.

„Af sautján árum mínum hef ég lifað átta til tíu af þeim í kvöl og pínu. Ég hef leitað til allra fagaðila og stofnana en alltaf hefur mér verið sagt að vandamál mín gætu ekki verið raunveruleg vegna ungs aldurs. Í gegnum allt þetta þróaði ég með mér fíknisjúkdóm og þegar við „dópistar“ biðjum um hjálp hjá fagaðilum þá erum við lægra sett en aðrir því að við eigum að hafa valið okkur líf fíkniefnaheimsins. En það er svo sannarlega ekki raunin. Hjá flestum eiga fíknisjúkdómar rætur að rekja til andlegra vandamála sem aldrei hafa verið meðhöndluð og verða stærri og fleiri vegna neyslunnar.“

 

Tifandi tímasprengja

Alexandra hafði reynt að segja sögu sína áður en aðstæður og umrót í lífi hennar leyfðu það ekki. Minningin um Kristján frænda hennar, sem líkt og hún sjálf, þurfti að kljást við kerfið sjálft þegar hann leitaði aðstoðar, hvatti hana áfram til þess að segja sína sögu í von um að breytingar verði og tillit verði tekið til ungmenna í þessari stöðu.

„Hvað verður til þess að einstaklingur þarf að berjast af öllum kröftum fyrir hjálp og þegar hann fellur fyrir eigin hendi lítur almenningur í hina áttina? Kæra Ísland, ég er bara sautján ára stelpa en það eru mörg ár síðan ég missti alla virðingu fyrir kerfinu ykkar. Ég skammast mín fyrir þennan hlut þjóðar minnar. Þeirra sem horfa upp á allt þetta fólk kveðja heiminn og láta sem ekkert sé. Þið sem sitjið við stjórnvölinn og það hvarflar ekki að ykkur að laga kerfið. Andleg vandamál eru bráðsmitandi og þegar einn kveður heiminn eru allir ástvinir með sár sem aldrei munu gróa. Þannig að ég spyr nú: Hvað er að stoppa ykkur?“

Hún verður hugsi þegar hún er spurð um hvað taki við.

„Ég vona að ég fái aðstoð. Ég er búin að koma mér á endastöð það oft að ég er eins og tifandi tímasprengja.“

Athugasemdir eru á ábyrgð þeirra sem þær skrá. DV áskilur sér þó rétt til að eyða ummælum sem metin verða sem ærumeiðandi eða ósæmileg. Smelltu hér til að tilkynna óviðeigandi athugasemdir.

Fleiri fréttir

Mest lesið

Nýlegt

Stunginn í Vallarhverfi
Fréttir
Fyrir 20 klukkutímum

Gjaldþrot Guðna bakara – Aðeins milljón fékkst upp í 80 milljóna kröfur

Gjaldþrot Guðna bakara – Aðeins milljón fékkst upp í 80 milljóna kröfur
Fréttir
Fyrir 22 klukkutímum

Stórþjófur í fangelsi eftir skrautlegan brotaferil – Milljónir á milljónir ofan – Hrækti í andlit afgreiðslustúlku

Stórþjófur í fangelsi eftir skrautlegan brotaferil – Milljónir á milljónir ofan – Hrækti í andlit afgreiðslustúlku
Fréttir
Fyrir 23 klukkutímum

Þórólfur óttast að faraldurinn sé á uppleið aftur – Kemur til greina að fresta tilslökunum

Þórólfur óttast að faraldurinn sé á uppleið aftur – Kemur til greina að fresta tilslökunum