Í dag, 2. október, er afmælisdagur Reynis heitins Árnasonar, en hann lést fyrir tæplega ári síðan, þá nýorðinn 78 ára gamall. Dóttir hans, næringarfræðingurinn Beta Reynis (Elísabet Reynisdóttir), minnist föður síns á þessum tímamótum, með grein á Facebook-síðu sinni, þar sem hún veltir upp eðli sorgarinnar og áhrifum hennar á líkama og atferli. Sorgarferlið eftir lát föður hennar hefur fært Betu nýjan lærdóm sem hún er að takast á við og átta sig á.
Hún segir merkilegt hvernig sorgin breytist með tímanum. Sorgin fer ekki og þarf heldur ekki að fara:
„Stundum gengur hún hljóðlega um og ég verð lítið vör við hana. Aðra daga kemur hún með brölti og látum og tekur mikið pláss. Það er eins og hún hafi þurft þetta ár til að finna sér stað í lífi mínu og ég þurft sama tíma til að sætta mig við að hún sé komin til að vera.
Við erum eiginlega komnar í sambúð, sorgin og ég.
Og kannski er það einmitt það sem ég hef lært á þessu fyrsta ári: Ég þarf ekki að losna við sorgina. Ég þarf að læra að lifa með henni þannig að hún fái sitt pláss án þess að taka allt plássið.“
Sorgin hefur áhrif á líkamann
„Hvað gerist eiginlega í líkamanum þegar við syrgjum?“ spyr Beta og bendir á að sorg sé ekki eingöngu tilfinningaleg upplifun:
„Mikil sorg og langvarandi streita geta meðal annars haft áhrif á svefn, matarlyst, orku og streitukerfi líkamans. Hjá sumum getur þetta einnig tengst breytingum á efnaskiptum, blóðsykursstjórnun og bólgusvörun.
Kannski hjálpar það til við að skýra hvers vegna sumir þyngjast á miklum álagstímum á meðan aðrir léttast. Hvers vegna við leitum stundum í mat, vinnu, hreyfingu, áfengi eða aðrar leiðir til að deyfa eða róa eitthvað sem við eigum erfitt með að skilja.
Því sorgin birtist ekki alltaf sem tár.
Stundum birtist hún sem kvöldsnarl. Stundum sem svefnleysi, þreyta eða reiði. Stundum sem óbærilegur einmanaleiki. Og stundum sem þörf fyrir að vera stöðugt á ferðinni svo við þurfum ekki að stoppa og finna.“
Þurfum að hlusta á skilaboðin
Beta segir að þegar við syrgjum sé líkaminn kannski að reyna að komast í gegnum erfiða tíma með þeim verkfærum sem hann hefur. Áhrifin séu misjöfn eftir einstaklingum, stundum birtist sorgin í svefnleysi en stundum í aukinni matarlyst. Við þurfum að læra að hlusta á þau skilaboð sem líkaminn sendir okkur:
„Það er einmitt sá lærdómur sem ég stend frammi fyrir núna. Ekki aðeins sem næringarfræðingur heldur sem dóttir sem missti pabba sinn og er enn að læra að bera sorgina með sér án þess að missa sjónar á eigin heilsu.
Kannski byrjar hluti heilunarinnar einmitt þar að hætta að dæma líkamann fyrir viðbrögð hans við erfiðum tíma og mæta honum þess í stað með þekkingu, skilningi, mildi og virðingu fyrir þeim aðstæðum sem við erum í hverju sinni.“
Í dag á pabbi minn afmæli. Fyrsti afmælisdagurinn eftir að hann kvaddi.
Einhver sagði við mig að þessir dagar yrðu alltaf erfiðir. Ég held að það sé rétt. Það er líka að nálgast ár síðan pabbi dó og ég finn hvað tíminn og sorgin eiga sérkennilegt samband.
Mín sorg er að mörgu leyti sú sorg sem við búumst við alla ævi að þurfa einhvern tímann að takast á við. Hún tilheyrir þessari „réttu röð“ lífsins. Við vitum að foreldrar okkar eldast, rétt eins og við, og vonandi erum við svo heppin að lífið fái að ganga sinn eðlilega gang og kynslóðirnar kveðji í þeirri röð.
En það gerir missinn ekki sársaukalausan.
Sama hversu vel við vitum að þessi dagur kemur einhvern tímann, þá held ég að ekkert undirbúi okkur alveg fyrir það þegar hann kemur. Þegar pabbi er allt í einu ekki lengur til staðar. Þegar símtalið sem maður hefur alltaf getað hringt verður ekki hringt aftur.
Og það er merkilegt hvernig sorgin breytist með tímanum.
Hún fer ekki. Hún verður einhvern veginn heimakær.
Stundum gengur hún hljóðlega um og ég verð lítið vör við hana. Aðra daga kemur hún með brölti og látum og tekur mikið pláss. Það er eins og hún hafi þurft þetta ár til að finna sér stað í lífi mínu og ég þurft sama tíma til að sætta mig við að hún sé komin til að vera.
Við erum eiginlega komnar í sambúð, sorgin og ég.
Og kannski er það einmitt það sem ég hef lært á þessu fyrsta ári: Ég þarf ekki að losna við sorgina. Ég þarf að læra að lifa með henni þannig að hún fái sitt pláss án þess að taka allt plássið.
Þetta ár hef ég líka fundið hvað sorg getur gert líkamanum. Þess vegna langaði mig að deila persónulegri grein um það sem ég hef sjálf upplifað og um tengsl sorgar, streitu, líkama og efnaskipta.
Sorg getur verið alls konar. Stundum dvelur hún stutt en nær samt að hafa áhrif á líkama og sál. Stundum er missirinn svo stór að við þurfum smám saman að læra að gera sorginni pláss í daglegu lífi án þess að hún taki það alveg yfir.
Undanfarna mánuði hef ég þurft að kynnast líkamanum mínum og sjálfri mér upp á nýtt.
Sem næringarfræðingur hef ég oft fundið að stærsti lærdómurinn kemur ekki alltaf úr bókunum heldur úr lífinu sjálfu. Fyrir nokkrum árum leiddi mín eigin vegferð mig að því að kafa djúpt í blóðsykursstjórnun og úr varð námskeið sem ég bjó fyrst og fremst til fyrir sjálfa mig.
Nú sit ég aftur á skólabekk lífsins, frammi fyrir nýjum veruleika og nýjum spurningum.
Þegar aðstæður okkar breytast getur líkaminn breyst með.
Það var eins og eitthvað hefði horfið úr grunninum undir mér. Lífið var kunnuglegt en samt framandi. Ég gekk í gegnum dagana eftir jarðaförina eins og við hliðina á mér sjálfri en innra með mér voru tilfinningar sem ég kunni ekki að halda á. Ég kunni ekki að flokka þær eða setja þær í snyrtilegar hillur þar sem þær væru ekki fyrir.
Þær bara voru þarna.
Stundum sem sorg. Stundum sem tómleiki. Stundum sem reiði.
Og mjög oft sem sársauki sem ég gat hvorki útskýrt né lagað.
Eins og margir gera þegar þeir upplifa vanlíðan fór ég að halda mér upptekinni. Ég varð ofsalega dugleg. Keyrði mig áfram, tók að mér verkefni og hélt mér á hreyfingu.
Helst ekki vera of lengi ein með sjálfri mér.
Ég tók eftir því að matarlystin breyttist. Suma daga borðaði ég lítið, aðra daga of mikið. Á kvöldin kveið ég því að fara að sofa. Hugurinn var á ferðinni þegar líkaminn vildi hvíld og að lokum fékk ég hjálp við svefninn.
En það var einn fylgifiskur sem vakti sérstaklega athygli mína.
Á kvöldin fór ég að fá mér mjólkurglas og brauðsneið eða annað snarl.
Ekki vegna þess að ég væri endilega svöng.
Heldur vegna þess að eitthvað við þessa athöfn róaði mig.
Eins og lítil stúlka væri að hugga sig.
Þetta varð að venju. Smá huggun í lok dags. Smá hlé frá sorginni.
Á nokkrum mánuðum bætti ég á mig nokkrum kílóum. Ekki miklu samkvæmt mælikvörðum heimsins, en nóg til þess að ég fann breytinguna á eigin líkama og heilsu.
En það voru samt ekki kílóin sem voru þung.
Það var sálin.
Og það fékk mig til að spyrja:
Hvað gerist eiginlega í líkamanum þegar við syrgjum?
Sorg er ekki eingöngu tilfinningaleg upplifun. Mikil sorg og langvarandi streita geta meðal annars haft áhrif á svefn, matarlyst, orku og streitukerfi líkamans. Hjá sumum getur þetta einnig tengst breytingum á efnaskiptum, blóðsykursstjórnun og bólgusvörun.
Kannski hjálpar það til við að skýra hvers vegna sumir þyngjast á miklum álagstímum á meðan aðrir léttast. Hvers vegna við leitum stundum í mat, vinnu, hreyfingu, áfengi eða aðrar leiðir til að deyfa eða róa eitthvað sem við eigum erfitt með að skilja.
Því sorgin birtist ekki alltaf sem tár.
Stundum birtist hún sem kvöldsnarl. Stundum sem svefnleysi, þreyta eða reiði. Stundum sem óbærilegur einmanaleiki. Og stundum sem þörf fyrir að vera stöðugt á ferðinni svo við þurfum ekki að stoppa og finna.
Sorgin getur fundið sér farveg löngu áður en við áttum okkur á því hvernig hún hefur áhrif á okkur.
Þessi reynsla hefur leitt mig inn á nýjar slóðir. Ég hef farið að skoða betur hvernig áföll, missir og langvarandi álag geta haft áhrif á taugakerfið, efnaskipti og heilsu í heild.
Ég hef líka rekist á ýmsar hugmyndir um að ákveðin líffæri tengist ákveðnum tilfinningum. Slíkar hugmyndir eru ekki það sama og vísindalega staðfest lífeðlisfræði, en þær vöktu hjá mér forvitni um það sem við vitum betur: að tilfinningalegt álag getur kallað fram raunveruleg líkamleg viðbrögð.
Það finnst mér áhugavert.
Hvernig tala andleg heilsa, taugakerfið og efnaskiptin saman? Og hvernig mótar það samtal líðan okkar bæði í líkama og sál?
Ég hef oft sagt að lífið virðist færa mér verkefni sem ég þarf sjálf að læra af áður en ég get miðlað þeim áfram til annarra.
Kannski er þetta eitt þeirra.
Það sem ég er að læra þessa dagana er að líkaminn er ekki endilega að snúast gegn okkur, þótt okkur geti stundum liðið þannig.
Þegar við þyngjumst, missum svefninn, finnum fyrir þreytu eða upplifum aukna löngun í ákveðinn mat getur verið gagnlegra að spyrja hvað sé að gerast í lífi okkar en að byrja á því að dæma okkur.
Kannski er líkaminn einfaldlega að reyna að komast í gegnum erfiðan tíma með þeim verkfærum sem hann hefur.
Við þurfum þá að læra að hlusta á skilaboðin.
Það er einmitt sá lærdómur sem ég stend frammi fyrir núna. Ekki aðeins sem næringarfræðingur heldur sem dóttir sem missti pabba sinn og er enn að læra að bera sorgina með sér án þess að missa sjónar á eigin heilsu.
Kannski byrjar hluti heilunarinnar einmitt þar að hætta að dæma líkamann fyrir viðbrögð hans við erfiðum tíma og mæta honum þess í stað með þekkingu, skilningi, mildi og virðingu fyrir þeim aðstæðum sem við erum í hverju sinni.
Því þegar við förum að skilja það sem líkaminn er að reyna að segja okkur, getum við betur hjálpað honum að finna aftur það jafnvægi sem bæði líkami og sál þurfa á að halda.
Til hamingju með daginn þinn elsku pabbi
Takk fyrir kennsluna
þín dóttir Beta
