Ég man þegar Alþingi samþykkti samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks þann 12. nóvember árið 2025 sem var fyrir nokkrum mánuðum, samning sem var samþykktur á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna árið 2006 og Ísland undirritaði árið 2007 en var ekki fullgiltur fyrr en árið 2016 og þá átti eftir að samþykkja hann á Alþingi sem var loksins gert árið 2025.
Þetta var sem sagt samningur sem var búinn að bíða samþykki Alþingis í níu ár. Það var talað um sögulegan dag. Þingmenn stigu í pontu, sumir votir um augum. Það var klappað og það var fagnað og fatlað fólk hélt að það væri verið að taka mikið framfaraskref og lífið yrði miklu betra.
Í augnablikinu leit út fyrir að Ísland væri loksins að axla ábyrgð gagnvart fötluðu fólki. Undirskriftin átti að þýða vernd, virðingu og réttindi.
En pappír breytir engu ef enginn ber ábyrgð og engin viðurlög eru til staðar.
Í samningnum sem Alþingi samþykkti eru engin raunveruleg viðurlög. Engin refsing og engar afleiðingar fyrir þá sem brjóta lögin.
Ef stofnun brýtur á réttindum fatlaðs fólks gerist ekkert. Ef sveitarfélag sinnir ekki lögbundinni þjónustu gerist ekkert. Ef fyrirtæki mismunar fötluðum gerist ekkert. Ef einstaklingur brýtur á réttindum fatlaðra gerist ekkert.
Samningur án viðurlaga er ekki vernd, hann er yfirlýsing, falleg, tilfinningarík en algerlega tannlaus.
Í dag hefur ekkert raunverulega breyst. Biðlistar halda áfram að lengjast. Að segja að þjónustan við fatlaða sé brotakennd er ekki ofsagt. Fjölskyldur kulna upp í biðinni eftir að kerfið „virki“. Fatlað fólk bíður ennþá eftir að vera samþykkt í samfélagi manna.
Réttindi fatlaðs fólks eru enn háð geðþótta, fjármagni og túlkunum. Sveitarfélög vísa á ríkið. Ríkið bendir til baka. Enginn ber ábyrgð af því enginn þarf að gera það.
Þetta eru ekki mannréttindi í framkvæmd. Þetta eru mannréttindi á pappír án allrar ábyrgðar.
Það er auðvelt að samþykkja samning sem hefur enga þýðingu. Það er auðvelt fyrir suma að gráta í ræðustól til að fá atkvæði. En það er miklu erfiðara að setja skýrar skyldur, viðurlög og raunverulega ábyrgð.
Samningur Sameinuðu þjóðanna átti að vera loforð. En loforð án ábyrgðar eru orðin tóm.
Tárin þornuðu. Biðlistarnir standa eftir. Og fatlað fólk situr eftir, réttindalaust í kerfi sem segist ætla að verja þau en gerir það raunverulega ekki.
Kannski er kominn tími til að spyrja: hvers virði er samningur sem hefur engin viðurlög?
