Kosningin sem á að veita ríkisstjórninni umboð til viðræðna við Evrópusambandið hefur verið sett fram sem tæknilegt skref til að fá upplýsingar um samning.
Sannleikurinn er hinsvegar að kosningin er hápólitískt grundvallar spurning sem snertir framtíð okkar og barnanna okkar og því mjög eðlilegt að fólk hafi sterkar skoðanir á málinu.
Það sem hins vegar er mjög óeðlilegt er að umræðan um kosninguna sé óskýr og jafnvel viljandi bjöguð af yfirvöldum.
Það er nánast óhjákvæmilegt að fólk skiptist í fylkingar þegar upplýsingar eru takmarkaðar eða settar fram með óljósum hætti. Þá fyllir hver og einn í eyðurnar með sínum eigin skilningi og umræðan verður fljótt meira um túlkanir en staðreyndir.
Eitt af því sem skiptir hérna mestu máli er orðræðan sjálf.
Talað er um „áframhaldandi viðræður“, þótt engar viðræður séu í gangi. Heiðarlegra væri að tala um að hefja viðræður. Þú heldur ekki áfram einhverju sem var stöðvað fyrir meira en áratug. Þú þarft að byrja upp á nýtt.
Sömuleiðis er talað um „samningaviðræður“, sem gefur í skyn að tveir jafnir aðilar sitji við borð og semji um niðurstöðu. En aðildarferli að Evrópusambandið virkar ekki þannig.
Í grunninn snýst ferlið um að umsóknarríki aðlagi sig að regluverki sambandsins svokölluðu acquis communautaire. Þessi lög og reglur liggja fyrir og er ekki hægt að semja um. Það sem kallað er „samningaviðræður“ snýst fyrst og fremst um framkvæmdina: Hversu hratt reglurnar eru innleiddar, hvaða aðlögunartímabil eru möguleg og í undantekningartilvikum hvort hægt sé að fá tímabundnar undanþágur.
Það er því ekki verið að semja um grunnreglurnar sjálfar, heldur um það hvernig og hvenær þær taka gildi.
Þetta er mjög mikilvægur munur.
Ef þjóðin er beðin um að veita umboð til „samningaviðræðna“, þá þarf að vera skýrt að um er að ræða inngönguferli þar sem Ísland myndi aðlaga sig að fyrirliggjandi kerfi en ekki hefðbundnar samningaviðræður þar sem niðurstaðan er opin og mótast jafnt af báðum aðilum.
Þetta á í raun ekki að vera deilumál milli fólks en er það samt því upplýsingarnar eru ekki skýrar.
Hvort sem fólk er með eða á móti aðild, þá snýst þetta fyrst og fremst um að allir sitji við sama borð með sömu upplýsingar því þetta mál varðar okkur öll.
Þess vegna er það alvarlegt þegar umræðan byggir ekki á skýrum og heiðarlegum upplýsingum. Þegar orð eru valin þannig að þau gefa aðra mynd en raunveruleikinn styður eða þegar lykilatriði eru óljós því þá verður niðurstaðan óhjákvæmilega skökk.
Ef almenningur fær ekki réttar upplýsingar eða fær jafnvel villandi upplýsingar frá stjórnvöldum þá er ekki hægt að ætlast til þess að fólk viti um hvað það er að kjósa.
Ábyrgðin liggur því ekki hjá almenningi að skilja betur, heldur hjá þeim sem leggja málið fyrir þjóðina að útskýra það af heiðarleika og skýrleika.
Þegar þjóð er beðin um umboð, þá á spurningin að vera skýr.
Annars er hætt við að við séum ekki að taka upplýsta ákvörðun heldur einfaldlega að kjósa án þess að vita nákvæmlega um hvað við erum að kjósa.
Höfundur er framkvæmdastjóri
