Það skiptir máli hvort stjórnað er af félagshyggju eða frjálshyggju. Það markar samfélög hvort aflað er tekna fyrir þau eða látið er hjá líða að eiga fyrir útgjöldum.
Um þetta hverfast stjórnmálin.
Af vinstri vængnum og nokkuð inn á miðju pólitíska litrófsins er þess freistað í ræðu og riti og við ríkisstjórnarborðið að byggja upp réttmætt velferðarsamfélag sem styður við afkomu og framfærslu alls almennings og ver ekki síst kjör þeirra efnaminnstu og veikustu.
Af hægri vængnum og stundum inn að miðju þjóðmálanna er aftur á móti talað fyrir því að skattar skaði og gangi á frelsi einstaklinganna sem eiga öðru fremur að sjá sjálfum sér farborða, en þess utan megi það heita sanngirnismál að hlífa efnamesta fólki landsins við álögum, svo brauðmolarnir hrynji hvað flestir og oftast af borðum þess.
Þetta er staðan þegar horft er til síðustu tíu ára í íslensku samfélagi, og auðvitað miklu lengur á baráttuskeiði þeirra ólíku afla sem barist hafa um völdin í landinu.
En látum áratuginn nægja, sem nú síðast er að baki. Á lengsta kafla hans, á tímum köflóttustu stjórnar Íslandssögunnar þar sem ysta vinstrið hélt gömlu valdaflokkunum uppi, var vandlega séð til þess að gefa langsamlega arðbærustu fyrirtækjum landsins afslátt af gjöldum og sköttum, og að hlutfalli var þess gætt alveg sérstaklega að efstu tekjutíundirnar, og ekki síst sú sem trónaði þar á toppnum, sæti eftir með meira af tekjum sínum en almúginn í miðju kúrfunnar og þar fyrir neðan. Það virtist með öðrum orðum vera sérstakt takmark að skattleggja lágtekjufólkið í meira mæli en þá sem báru hvað mest úr býtum í samfélaginu.
Þess utan var þess auðvitað gætt að afla ekki nægilegra tekna til að reka innviði og þjónustu í landinu í þágu almannahags. Það var jafnvel stært sig af því að hafa skattheimtu hóflega, eins og það var kallað, en þegar að var gáð átti það einkum og sér í lagi við efnafólkið og auðugustu fyrirtækin. Akkúrat þar voru afsláttarkjörin í boði.
Það mátti ekki verðleggja tekjuhópa landsins eftir efnum og aðstæðum. Það varð að verja útvalda eins og leiðarstefið hefur alltaf verið hjá frjálshyggjumönnum þessa lands.
„Sú árátta að hafa ekki efni á samfélagi hefur ávallt fylgt hægrimönnum. Þeirra erindi í stjórnmálum hefur öðru fremur verið að safna skuldum. Það er það sem þeir kunna best.“
Sú árátta að hafa ekki efni á samfélagi hefur ávallt fylgt hægrimönnum. Þeirra erindi í stjórnmálum hefur öðru fremur verið að safna skuldum. Það er það sem þeir kunna best, nú síðast 800 milljörðum hjá síðustu ríkisstjórn. Í nafni hófsemdar í skattlagningu, einkum á þá efnameiri, er ávallt látið skeika að sköpuðu – og skítt með afkomu ríkissjóðs, því hann má alltaf safna skuldum á meðan þess er gætt að svoleiðis nokkuð hendi ekki úrvalsdeildina í afkomu.
Nú er önnur pólitík í gangi.
Og stjórnarandstaðan gargar í ræðustól, hás og vandræðaleg af valdamissi sínum, um að nú sitji skattagleðin við völd. Og ríkjandi stjórnvöld svífist jafnvel einskis við að elta gróðaöflin uppi og láta þau borga álíka mikið og aðrir sem eiga að heita lakar settir í samfélaginu.
Hvurslags áníðsla það megi nú heita!
Og ætla þau jafnvel að láta ríkustu baðlón landsmanna heimta sama virðisaukann af gestum sínum og börn sem fara bíó? Og hvað þá að auðugustu útgerðarfyrirtækin borgi álíka leigu fyrir helstu auðlind Íslands og verkafólkið greiðir að hlutfalli fyrir íbúðarkytru hjá ríkustu fasteignafélögum landsins!
Og hvort skyldi nú hafa reynst hagfelldara í gegnum tíðina? Hvað segir reynslan okkur í þeim efnum?
Nú er verið að sýna sjónvarpsþætti á RÚV sem leita svara við því af hverju þjóðirnar á Norðurlöndunum reka eftirsóttustu og sanngjörnustu samfélögin á kringlu jarðar. Og svarið liggur í augum uppi. Það felst í samneyslu, og umfram allt félagshyggju frekar en frjálshyggju.
Og einmitt mikilvægi þess að afla réttlátra tekna til að hafa efni á sannkölluðu samfélagi.
