Atvinnulífið og verkalýðsfélögin hafa enn á ný myndað ábyrgðarlaust bandalag til að þvinga ríkisstjórnina til að hverfa frá ábyrgri ríkisfjármálastefnu og innleiða aftur gagnslausar niðurgreiðslur á vísitölunni, sem borga á með froðupeningum verðbólgunnar sjálfrar.
Ég nota orðið þvingun af því að kröfum bandalagsins fylgja hótanir um að ella muni allt fara í bál og brand.
Vísitöluhringdans í hröðum eða hægum takti
Sú var tíð að þjóðinni var gert að stíga þennan hringdans um skurðgoð vísitölunnar á þriggja mánaða fresti. Framfarirnar eru vissulega þær að nú gerist þetta bara annað hvert ár. Í vikunni heyrðust þó hugmyndir um að innleiða hraða danstaktinn aftur.
Allir sem hlut eiga að mála vita að reynslan segir bara eina sögu um þessa dansæfingu hvort sem hún er í hröðum takti eða hægum:
Það dugar bara skamma stund að klípa í afleiðingar verðbólgunnar. Verst af öllu er þó þegar klipið er með bellibragði, sem ýtir undir verðbólgu til lengri tíma eins og nú er þrýst á ríkisstjórnina og sveitarfélögin að gera. Það er krafa um að fara í spor gömlu ríkisstjórnarinnar. Þau hræða.
Fyrir 36 árum lögðu aðilar vinnumarkaðarins tillögur fyrir ríkisstjórnina, sem beindust að rótum verðbólgunnar. Þær voru andhverfan við það sem nú er rætt og dugðu í áratug með sterku aðhaldi í ríkisrekstri og róttækum kerfisbreytingum, sem komu í kjölfarið.
Ábyrgðarleysi atvinnulífsins
Forystumenn Samtaka atvinnulífsins og helstu verkalýðsfélaganna tala bara til þjóðarinnar í hálfkveðnum vísum.
Þeir gera kröfu á ríki og sveitarfélög um að takmarka hækkun ótilgreindra tekjustofna við 2,5%.
Hin hliðin á þeirri kröfu er hækkun annarra skatta eða niðurskurður. Ábyrgðarleysið felst í því að gera ekki tillögur í heyranda hljóði um þá hlið málsins. Það er óvirðing við allt skyni borið fólk.
Það þarf að borga brúsann í krónum, sem verðmætasköpun stendur á bak við. Mögulega aukið svigrúm ríkissjóðs vegna uppfærðar tekjuáætlunar byggist á verðbólgukrónum. Það er froða.
Að niðurgreiða verðbólgu með gildislausum verðbólgukrónum er eins og að lækna rauða hunda með því að velta sér upp úr hveiti, svo vitnað sé til áratuga gamalla skrifa Péturs Benediktssonar alþingsmanns og Landsbankastjóra.
Rætur verðbólgunnar liggja í skekkjum í hagkerfinu
Rætur verðbólgu liggja víða. Sumar liggja á erlendum mörkuðum. Aðrar liggja í fjármálastefnu ríkis og sveitarfélaga. Og svo eru þær sem nærast á ónógum aga í atvinnulífinu. Þar er vandinn mestur í dag.
Nærri helmingur þjóðarframleiðslunnar er í fyrirtækjum, sem vextir Seðlabankans ná ekki til. Annar hluti hefur allar sínar tekjur í verðtryggðum krónum og er þannig sjálfvirk verðbólgudæla. Þriðji hlutinn veltir vöxtum Seðlabankans hindrunarlítið út í verðlagið.
Af því að vextir Seðlabankans duga ekki til að hemja þenslu í hagkerfinu hækkar atvinnulífið svo laun langt umfram kjarasamninga og veltir þeim ákvörðunum síðan út í verðlagið án viðnáms.
Það þarf aga í hernum sagði góði dátinn Svejk. Hér vantar bæði aga og ábyrgð.
Ofan á allt þetta bætast svo umfangsmestu fjármagnshöft sem þekkjast í markaðslöndum. Og ýmislegt bendir til þess að skattkerfið auðveldi atvinnulífinu umtalsverða peningaprentun.
Samtalið sem þarf að fara fram
Seðlabankinn hefur aldrei fengist til að segja þjóðinni satt um þann veruleika að í þessu rammskakka kerfi geta vextir bankans ekki farið mikið niður fyrir 6% þótt 2,5% verðbólgumarkmiðið náist.
Fjallháum raunvöxtum er fyrst og fremst beitt til að halda uppi fölsku gengi krónunnar.
Þessi veruleiki á ekki heima í einhverju leyndarráði eins og sagt er frá í gömlum konungasögum, og svokallað þjóðhagsráð minnir helst á, heldur í opinni umræðu við fólkið í landinu.
Það samtal þarf nú að fara fram.
Stjórnarandstaðan vill endurvekja hringdansinn
Með öðrum orðum: Stærsti hluti vandans liggur í flóknum skekkjum í hagkerfinu. Samtök atvinnulífsins vilja halda þeim eins og þær eru.
Næstu dagar skera úr um hvort ríkisstjórnin stendur áhlaupið af sér.
Stjórnarandstaðan vill endurvekja hringdansinn.
Stefnubreyting ríkisstjórnarinnar í ríkisfjármálum er grundvallaratriði í raunverulegri baráttu við verðbólgu.
Hallalaust fjárlagafrumvarp náðist með því að spara tvær krónur fyrir hverja eina, sem sækja á með hærri gjöldum. Og hlutfall skatta af þjóðarframleiðslu er óbreytt. Eigi að síður er frekari kerfisbreytinga þörf ef viðunandi árangur á að nást.
Tími gamalla bellibragða ætti að vera liðinn
Vilji einhverjir eitthvað annað en einn hringdans í viðbót þarf að byrja á því að greina skekkjurnar og brotalamirnar í umgjörð hagkerfisins og upplýsa þjóðina um þær niðurstöður. Síðan má ræða mismunandi leiðir. Að því búnu er svo unnt að taka ákvarðanir.
Alvöru aðgerðir kalla á frekari kerfisbreytingar, tíma og samtal við þjóðina. Vel færi á því að ríkisstjórnin segði hreinskilnislega, og svo hátt að bergmálaði frá fjalli til fjöru, að tími gamalla bellibragða sé liðinn.
Það væri í góðu samræmi við uppruna hennar, stefnu hennar og árangur í ríkisfjármálunum. Þjóðin heyrir ekki það sem hvíslað er í lokuðu herbergi þjóðhagsráðs eða leyndarráðs.
