Umræðan í aðdraganda þjóðaratkvæðagreiðslunnar um framhald aðildarviðræðna við ESB einkenndist af upplýsingaóreiðu og langt frá því að hún snerist um kjarna málsins. Mikilvægt var að þrátt fyrir að sumir verkalýðsleiðtogar væru mjög áberandi í nei-liðinu þá voru skiptar skoðanir innan verkalýðshreyfingarinnar og alls ekki hægt að segja að hún hafi öll verið á móti framhaldi viðræðna. Sonja Ýr Þorbergsdóttir, formaður BSRB, lýsti yfir stuðningi við áframhald viðræðna, enda var ekki verið að kjósa um aðild að ESB heldur einungis hvort við vildum ljúka viðræðum og fá að vita hvað fælist í aðild. Sonja Ýr er gestur Ólafs Arnarsonar í hlaðvarpi Eyjunnar.
Hér er hægt að hlusta á brot úr þættinum:
Í lok ágúst þá gengu Íslendingar að kjörborði og kusu um það hvort við ættum að halda áfram aðildarviðræðum eða, eða ekki. Það voru ýmsir í verkalýðshreyfingunni sem voru áberandi talsmenn NEI-hreyfingarinnar. Þú hins vegar, þú gekkst fram fyrir skjöldu og lýstir því að þú myndir vilja segja já og skoða þetta. Þessi úrslit, eru þetta ekki vonbrigði?
„Eina ástæðan fyrir því að ég hugsaði: „Já, mig langar að stíga fram og segja allavega mína persónulegu afstöðu,“ þetta var náttúrlega ekki afstaða BSRB til atkvæðagreiðslunnar eða hver niðurstaðan ætti að vera af því við erum bara á ólíkum skoðunum, er að við erum auðvitað líka einhvern veginn komin á þann stað sem samfélag, maður horfir í gegnum hvernig hafa verið þingkosningarnar síðustu, sveitarstjórnarkosningar, forsetakosningar. Við erum ekki mjög samstiga og orðræðan er orðin svona býsna hörð. Og þetta er það stór umræða, ESB, að margar af þeim spurningum sem brunnu á fólki, þær hefðu ekkert komið neitt betur í ljós nema ef við værum í viðræðum og svolítið að gefa meiri tíma til þess að ræða. Af því það var líka mjög mikill misskilningur þarna á ferðinni um alls konar atriði og mjög margt sem var verið að tala gegn sem er nú þegar í gildi samkvæmt EES-samningnum og bara, já, svolítil svona upplýsingaóreiða.
Og umræðan varð líka mjög pólaríseruð og það hefur alltaf verið gæfa okkar sem lands að við erum samstiga þegar á reynir og kannski má segja það líka núna að þó að það séu hérna mikil lífsgæði og mörg bara búi við mjög góðar aðstæður þá gera það ekki öll og almennt sýna kannanir að við viljum sem mestan jöfnuð og við erum ekki komin þangað. Vonin var einhvern veginn að við gætum leyft okkur að taka þessa umræðu og kannski minnka þannig pólaríseringuna, minnka upplýsingaóreiðuna, en það varð ekki og ég veit að það eru mjög margir sem eru auðvitað ósáttir við niðurstöðuna af því að eitt af því sem var líka haldið fram í aðdragandanum var að ef þú segir nei, þá er það lokuð hurð en þá verður maður kannski líka að benda á að sú hurð er ekkert lokuð varanlega. Það er auðvitað bara allra handa í því og það er ekki búið að múra fyrir hana og þó að það muni ábyggilega enginn leggja í þetta alveg á næstunni en staðan í alþjóðamálum er líka þess eðlis að mögulega gæti þessi spurning svona bankað upp á aftur.“
Ég verð að segja eins og ég horfi á þetta, maður horfir til dæmis á það að laun á þegar búið er að taka tillit til húsnæðiskostnaðar og matarverðs og slíks þá bara breytist staðan. Og svo náttúrlega, eins og þú bendir á, að taka eitthvað meðaltal, það gefur mjög villandi mynd af því það eru hópar sem að eru, hvað, 30%, sem búa við fátækt. Þegar ég horfi til þess sko að það kom hingað hvað, fyrrverandi seðlabankastjóri Króatíu og lýsti því hvernig vextir snarlækkuðu þegar Króatía fór þarna inn og fór í aðlögun að evru. Við sjáum náttúrlega að við fáum ekki samkeppni á bankamarkaði, á tryggingamarkaði og jafnvel ekki á matvörumarkaði hér út af þeirri hindrun sem krónan er fyrir, fyrir erlend fyrirtæki að koma hingað þá, bara út frá þessum atriðum, þá hefði ég talið að það væri mjög sjálfsagt fyrir þá sem eru að berjast fyrir bættum kjörum launafólks að segja já, sjáum hvort að við náum ekki ásættanlegum samningum.
„Það er yfirleitt þannig að í aðdraganda ef við segjum bara eins og þingkosninga eða sveitarstjórnarkosninga þá erum við að koma á framfæri okkar stefnumálum sem við hjá BSRB gerum á þriggja ára fresti, bara varðandi heilbrigðismál og jafnréttismál og húsnæðismál og svona, þetta heyrir allt undir það sem snertir lífsgæði launafólks í víðum skilningi.
En þetta var raunverulega bara hvort þú vildir vera að ganga til viðræðna og sjá hvernig samningur gæti staðið til boða hjá svona, hvað á maður að segja, bandalagi ríkja. Öll þessi atriði sem þú nefnir eru alveg þess eðlis að, af því að venjulega eins og við hjá BSRB þá myndir þú segja: Já, rannsóknir sýna að þetta mun klárlega hafa þessi áhrif. En öll þessi atriði eru, þetta er raunverulega pólitísk spurning. Mun ég telja hag Íslands best borgið með þessu að tollar verði afnumdir af vörum og svo veltir maður fyrir sér, ef maður tekur Króatíu, kannski mjög mikill óstöðugleiki hjá þeim og það breytti fyrir þau að hafa verið þar inni. Er öðruvísi staða fyrir Ísland af því við höfum verið í EES? Það eru svona alls konar spurningar sem bætast við í hagsmunamati fólks en ég held því miður að við höfum ekki einu sinni náð almennilega dýptinni í að leyfa fólki að hugsa þetta betur, meta það betur, hlusta þá eftir sjónarmiði þeirra hagfræðinga eða sérfræðinga sem þeir myndu treysta best fyrir mati á þessu og taka undir það mat með einhverjum hætti af því við vorum að mörgu leyti að tala um atriði sem mér fannst ekki alveg vera svona kjarni málsins í þessu.“
Hægt er að hlusta á hlaðvarpið í heild sinni hér:
Einnig er hægt að hlusta á Spotify.
