Ísland var um aldir landbúnaðarland þar sem efnaðir bændur og embættismenn réðu mestu. Með hjálp hinna svokölluðu vistarbanda tókst að halda allri alþýðu manna ánauðugri. Fólk var með lögum skyldað til vinna að landbúnaðarstörfum í sinni heimabyggð. Þessum stórbændum var sérlega í nöp við byggðakjarna við sjávarsíðuna þar sem einungis spilling og ólifnaður þrifist. Bestu fiskimið heims voru allt í kringum landið og útlend skip fiskuðu upp við landsteina. Landbúnaður var allsráðandi og fæstir höfðu trú á fiskveiðum eða verslun sem framtíðaratvinnuvegum. Fjölnismenn voru öflugir talsmenn þessa kerfis enda bændasynir. Á Alþingi landsmanna höfðu bændahöfðingjar langmest áhrif.
Ameríkuferðir í lok 19du aldar leystu þjóðina úr prísund vistarbandanna. Fólk flúði umvörpum í leit að betra lífi vestanhafs. Miklir fólksflutningar úr sveit á heimsstyrjaldarárunum gengu endanlega frá þessari einhlítu atvinnustefnu. Sveitirnar tæmdust af fólki sem flutti í bæi við sjóinn og tók að stunda útgerð, iðnað og verslun. Ísland varð velferðarríki þegar áhrif bænda minnkuðu í stjórn landsins og byggðin tók að blómstra við sjávarsíðuna.
Bændum hefur þó tekist að halda víðtækum áhrifum á Alþingi. Gömlu landbúnaðarkjördæmin hafa meira atkvæðavægi en þéttbýlið við sjóinn. Nú liggur fyrir tillaga að breyta þessu og jafna gildi atkvæða eins og tíðkast í öllum lýðræðisríkjum.
Ég hitti sjálfan Jónas Hallgrímsson á förnum vegi á dögunum. „Þetta frumvarp um jöfnun atkvæða er nú meiri dellan,“ sagði hann. „Auðvitað eiga bændur og dreifbýlið að ráða öllu í stjórn landsins. Þeir eru gáfaðri en aðrir landsmenn. Þetta kaffihúsahyski í bæjum og borgum eru ónytjungar. Bóndi er bústólpi, bú er landstólpi. Skrifstofuþrælar í Reykjavík gera landi og þjóð ekkert gagn. Höldum óbreyttu ástandi og eflum hag og völd bænda. Meiri styrki og hærra verð á landbúnaðarvörum. Mín framtíðarsýn er þjóðveldisöldin 874-1262, þegar bændur voru allsráðandi.“ Við kvöddumst við Umferðarmiðstöðina. „Ég er að fara til Kjöben,“ sagði skáldið. „Ég bý erlendis enda er ég heimsborgari. En það breytir engu um það að ég hef gott vit á ástandinu.“ Hann tók vafða jónu upp úr vasanum og kveikti í og saug að sér reykinn. „Ég er hættur að drekka og farinn að reykja kannabis og míkródósa með sveppum til að sjá hlutina skýrar.“ Hann staulaðist stirðlega upp tröppurnar í rútuna. Ég hugsaði með mér: „Þessi maður hlýtur að detta í stiga bráðlega?“
