Svo virðist sem ríkisstjórn Friedrichs Merz Þýskalandskanslara ætli að mistakast það ætlunarverk sitt að hækka eftirlaunaaldur í landinu. Minn eftirlætis stjórnmálaskýrandi, Ulf Poschardt, hjá stórblaðinu Welt, orðar það svo að þar með verði enn um sinn bið á nauðsynlegu „afturhvarfi til hagfræðilegrar og stærðfræðilegrar skynsemi“ (þ. Rückkehr zu ökonomischer und mathematischer Vernunft). Mannvitið komist ekki að. Í áhugaverðri grein fyrir nokkrum dögum bendir Poschardt á að velgengni Sambandslýðveldisins á eftirstríðsárunum hafi falist í baráttunni fyrir viðurkenningu eftir að þjóðin hafði glatað sjálfsmynd sinni í lok hildarleiksins. Eftirstríðsárin hafi einkennst af mikilli sektarkennd alls almennings en að sama skapi óbilandi hollustu við hið nýja ríki.
Það sem við þekkjum sem þýska efnahagsundrið byggðist á aga (sem eitt sinn var aðalsmerki þýsku þjóðarinnar) sem og rótgróinni vísinda- og iðnaðarhefð. Þetta voru sögulegar forsendur þess að Vestur-Þjóðverjar gátu á fáeinum árum komist í fremstu röð á heimsvísu á flestum sviðum. Þeir sigruðu heimsmeistaramótið í knattspyrnu 1954 og hagvöxtur var gríðarlegur. Adenauer kanslari var réttur maður á réttum stað með Erhard efnahagsmálaráðherra sér við hlið. Þegar ég var að alast upp var sambandslýðveldið undir forystu Kohls eitt helsta iðnveldi veraldar og þýska markið stöðugast alþjóðlegra gjaldmiðla. Þýskaland álitið fyrirmyndarríki á flesta mælikvarða. Nú blasir aftur á móti við hrygðarmynd af mörgum sviðum.
Poschardt segir að flokka megi kanslarana frá lokum styrjaldarinnar í tvennt. Annars vegar séu brautryðjendur og hins vegar þeir sem ekki gerðu annað en halda í horfinu. Angela Merkel njóti þó algerrar sérstöðu í samanburði á könslurunum þar sem hún hafi á löngum valdatíma skirrst við að hrinda í framkvæmd grundvallarumbótum. Það hefði teflt framtíðargengi þýsks efnahags í verulega tvísýnu og menn sypu nú seyðið af. Hann orðar það svo að stefna hennar í málefnum flóttamanna hafi verið jafn barnaleg og sú sem hún aðhylltist í orkumálum. Þýskur iðnaður var gerður háður rússnesku gasi á sama tíma og Merkel friðþægði gamla hippa með lokun kjarnorkuvera.
Lakkað yfir ryðbletti
Ulf Poschardt er kunnur fyrir áhuga sinn á klassískum sportbílum og líkir þýska þjóðarbúinu við einn slíkan. Hann sé illa farinn, grindin rammskökk og vélin úr sér gengin, en á sama tíma láti forystumenn þjóðarinnar eins og nóg sé að lakka yfir nokkra ryðbletti. Stjórnmálamönnum samtímans megi líkja við svikahrapp sem leynir alvarlegum ágöllum á bifreið eða fasteign sem hann hefur til sölu. Athygli kaupandans er einungis beint að hinu ytra útliti. Blekið er þó varla þornað af kaupsamningnum fyrr en bifreiðin verður vélarvana — ellegar í ljós kemur í næstu stórrigningu að þakið er hriplekt. Áðurnefndar breytingar á lífeyriskerfinu séu aðeins eitt dæmi af mörgum brýnum úrlausnarefnum sem pólitíkin ráði ekki við og athyglinni þá beint að einhverju öðru. En þetta háttalag sé í reynd hliðstætt við kaupfox.
Poschardt bendir líka á hinn alvarlega innflytjendavanda. Til Þýskalands hafa streymt milljónir manna á undanförnum árum í kjölfar þess að Merkel opnaði landamærin og stór hluti þeirra rekst illa í þýsku samfélagi, sér í lagi á það við um Múhameðstrúarmenn. Merz kanslari hefur talað tæpitungulaust um innflytjendavandann en lítið bólar á aðgerðum enda engin leið að ná samstöðu við Sósíaldemókrataflokkinn um aðgerðir sem blífa. Ungliðahreyfingar kristilegu flokkanna eru þó farnar að krefjast róttækra umbóta í málaflokknum sem og í baráttunni gegn íslamisma sem er raunveruleg ógn við vestræna menningu og vestræn gildi. Við blasir að pólitíkin mun taka stakkaskiptum á komandi árum.
Og hversu ógeðfelldir sem mönnum finnist sumir angar þjóðernisflokksins AfD þá segir Poschardt að í miklum stuðningi við flokkinn felist skýr krafa um hugmyndafræðilegar grundvallarbreytingar á landstjórninni. Hann bætir því við að áframhaldandi undirgefni kristilegu flokkanna gagnvart hinu menningarpólitíska vinstri muni fæla enn fleiri kjósendur frá. Borgaralega sinnað fólk uni því ekki öllu lengur að stjórnmálamenn úr röðum kristilegu flokkanna ryðji sífellt brautina fyrir andkapitalísk og andvestræn sjónarmið sem stundum blandist saman við gyðingahatur. Fólk hafi fengið meira en nóg af innihaldslausu rausi um umbætur. Orð og efndir verði að fara saman.
Íslensk stjórnmál í áþekkum ógöngum
Poschardt talar iðulega um að þýska sambandslýðveldið lúti nú forystu yfirstéttar „Berlínarlýðveldisins“ sem sé aftengd þýskum veruleika. Ég velti því stundum fyrir mér hvort þetta megi ekki að nokkru marki heimfæra upp á íslensk stjórnmál sem mér þykja oft í litlum tengslum við hið eiginlega starfslíf í landinu.
Hér er geipilegur undirliggjandi vandi á mörgum sviðum eða svo tekin sé líking af bifreiðinni er stöðugt látið sem ekki þurfi annað en fægja rispur í efsta lagi lakksins þegar sjálft burðarvirkið er ryðgað. Ýmiss grundvallarvandamál fást varla rædd, svo sem lækkandi fæðingartíðni, hnignun almennrar menntunar, niðurlæging tungumálsins, stöðug útþensla skrifræðisbáknsins og mislukkuð innflytjendastefna (eða öllu heldur skortur á slíkri stefnu). Sjö ára valdaskeið ríkisstjórna Katrínar og Bjarna gekk út á halda í horfinu en brýnustu úrlausnarefni voru látin reka á reiðanum. Ég fæ ekki séð að nein afgerandi skref hafi verið stiginn til lausnar á ýmsum grundvallarvanda með núverandi ríkisstjórn og klukkan tifar. Eftir rúmar þrjá mánuði verður kjörtímabilið hálfnað.
Forsætisráðherra sækir nú sem fyrr hugmyndir í smiðju breska Verkamannaflokksins (kannski af því að menn eru hættir að skilja Norðurlandamálin). Nýr formaður systurflokks Samfylkingarinnar í Bretlandi hefur í sumar verið á „listening tour“ sem hér er kallað því afkáralega nafni „hlustunarfundur“. Gott og vel en það kann þó að vera ágætt upphaf á vegferðinni út úr hinum innihaldslausu sjálfsmyndarstjórnmálum að leggja einmitt við hlustir.
