Þóroddur Bjarnason, prófessor í félagsfræði við Háskóla Íslands, telur að opinber stuðningur við atvinnulíf, samgöngur og byggðaþróun í landsbyggðunum myndi aukast með aðild að Evrópusambandinu. Beingreiðslur ESB til bænda gætu orðið á bilinu 3,7-15,6 milljarða króna á ári.
Þóroddur hefur lengi fjallað um byggðamál og var stjórnarformaður Byggðastofnunar á árunum 2011 til 2015, í ítarlegri grein á síðunni sinni Landsbyggðarlatté fer hann yfir möguleg áhrif aðildar Íslands að Evrópusambandinu á landsbyggðina, eða landsbyggðirnar eins og hann orðar það.
Beingreiðslur til bænda á bilinu 3,7 til 15,6 milljarða
Fer hann meðal annars yfir núverandi stöðu. „Samkvæmt búvörusamningum styrkir ríkið íslenskan landbúnað um tuttugu milljarða á ári. Tollar á innfluttar landbúnaðarafurðir skapa einnig svigrúm til hærra verðs á innlendri framleiðslu sem samsvaraði 18 milljarða króna stuðningi við landbúnað árið 2024,“ segir hann. „Þessi stuðningur er greiddur af neytendum til viðbótar við 5-7 milljarða kostnað af innheimtum tollum á innfluttar landbúnaðarafurðir. Beinn og óbeinn stuðningur við landbúnað er því um 38 milljarðar króna á ári en nettókostnaður ríkissjóðs gæti verið 13-15 milljarðar á ári.“
Það gæti aukist með aðild Íslands að Evrópusambandinu. „Ef til aðildar kæmi gætu beingreiðslur Evrópusambandsins til bænda vegna ræktaðs lands orðið 3,7-5,6 milljarðar á ári. Óvíst er hvort greiðslur fengjust vegna úthaga þótt í Skotlandi hafi beingreiðslur vegna óræktaðs nytjalands verið um 6% af greiðslum vegna ræktaðs lands. Upphæð mögulegra beingreiðslna til bænda færi því eftir niðurstöðum aðildarviðræðna en gætu orðið á breiðu bili 3,7-15,6 milljarðar á ári, án þess að íslenska ríkið þyrfti að leggja til mótframlag.“
Engin vissa um að mikilvæg ákvæði yrðu óbreytt til allrar framtíðar
Þá komi til kasta aðildarviðræðna, líkt og kosið verður um í lok ágúst, um hvort heimild yrði fyrir styrkjum frá íslenska ríkinu umfram beingreiðslur ESB:
„Sú heimild gæti hugsanlega numið allt að 38 milljarða framlagi að frádregnum beingreiðslum Evrópusambandsins en það er þó óvíst. Það er opin spurning hvort íslenska ríkið væri tilbúið til að viðhalda núverandi stuðningi við landbúnað á móti sparnaði neytenda af afnámi tollverndar, eða hvort Evrópusambandsaðildin yrði einfaldlega nýtt til að minnka stuðning við landbúnað,“ segir Þóroddur.
„Það er nokkuð ljóst að opinber stuðningur við atvinnulíf, samgöngur og byggðaþróun í landsbyggðunum myndi aukast með aðild að Evrópusambandinu, þótt umfang hans myndi ráðast af niðurstöðum aðildarviðræðna og vilja íslenskra stjórnvalda til að skuldbinda sig til aukinna framlaga til byggðamála til jafns við sjóði Evrópusambandsins.“
Þá segir að hann að Ísland muni þó áfram verða nettógreiðandi en með aðild myndi íslenska ríkið auka stuðning sinn við landsbyggðina.
„Regluverk Evrópusambandsins er flókið og ósveigjanlegt og fellur ekki sérstaklega að hagsmunum íslenskra landsbyggða. Það er jafnframt breytingum háð og engin vissa fyrir því að mikilvæg ákvæði fyrir hagsmuni íslenskra landsbyggða yrðu óbreytt til allrar framtíðar,“ segir Þóroddur.
„Regluverk Evrópusambandsins er hins vegar mun gagnsærra og fyrirsjáanlegra en það kerfi sem mótast hefur á Íslandi á síðustu áratugum þótt margvísleg pólitísk hrossakaup hafi vitaskuld mótað bæði kerfin. Aðild að Evrópusambandinu myndi koma sér verst fyrir þá aðila sem nú um stundir hafa mest pólitísk og efnahagsleg áhrif í íslensku stjórnkerfi.“
